བློ་བཟང་ཆོས་འཕེལ་གྱིས་
————–

B B C གསར་ཁང་གི་སྡོམ་ཚིག་ལྟར་ན་ཉིན་རེར་འཛམ་གླིང་འདིར་ཕོ་མོའི་ལུས་འབྲེལ་བྱེ་བ་གཅིག་ལྷག་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཕྲུ་གུ་གྲངས་བཞི་འབུམ་རེ་སྐྱེ་བཞིན་ཡོད་སྐད་བསྒྲགས་འདུག་ཀྱང་། ཁྱིམ་ཚང་ཞིག་ལ་མཚོན་ན་ལུས་དབང་ཡན་ལག་དང་བཅས་པ་ཐང་པོ་ཡོད་པའི་ཕྲུ་གུ་རེ་སྐྱེ་བ་ནི་ཧ་ཅང་རེ་བ་ཆེན་པོ་བྱེད་ཡུལ་ཞིག་ཡིན། མ་ཟད་ཕྲུ་གུ་ཆགས་མ་ཐུབ་པ་དང་། ཡང་ན་སྐྱེས་ཀྱང་སོ་སོའི་རེ་འདུན་དང་མི་མཐུན་པར་བུ་ལས་བུ་མོ་མི་སྐྱེ་བ་དང་བུ་མོ་ལས་བུ་མི་སྐྱེ་བ། ཞ་ལོང་ལྟ་བུ་དབང་པོ་ཡན་ལན་མ་ཚང་བ་དང་སྐྱོན་ཅན་སྐྱེ་བ་སོགས་ཕྲུ་གུ་སྐྱེད་བསྲིང་བྱེད་པའི་ཐད་སེམས་འཚབ་དང་དཀའ་ངལ་མང་པོ་ཞིག་ཡོང་དང་ཡོད་བཞིན་པར་བརྟེན་དེའི་རིགས་ལ་དཔྱད་གཞི་ལྟ་བུར་དམིགས་ནས་བོད་ལུགས་གསོ་རིག་དང་མི་འགལ་བའི་རང་ལུགས་གཙོར་བཟུང་གིས་གཞན་ལུགས་ཀྱི་སྤྲོས་པ་དོར་ཏེ་ཚིག་ཉུང་དོན་བསྡུས་གང་ཐུབ་བྱས་ཏེ་བྲི་བ་ལ།

དང་པོ། ཕ་མའི་འོས་ཆོས།

དེ་ལས་མང་བ་། “བུ་འདོད་ཕ་མའི་རྒྱུན་ཤེས།” »

ཨ་ནུ་ཐང་བསོད་ནམས་ཀྱིས།
———–
སྐུ་མདུན་མཁོ་དང་མང་གཙོ་མཁོ་ཞེས་བའི་དྲི་བ་འདི་ནི་ཆུང་ཆུང་ཞིག་མིན་པར་ཚིག་འདིའི་རྒྱབ་ནས་བག་ལ་ཉལ་བའི་གསང་པ་ཞིག་ཡོད་པ་འདོད། གལ་སྲིད་བོད་པ་མང་གཙོ་ཚད་ལྡན་དུ་ཕྱིན་པ་ཡིན་ན་གོང་ས་མཆོག་དབྱིན་ཡིག་གི་རྒྱལ་མོ་དང་འབྲུག་གི་རྒྱལ་པོ། གསི་ཝེའི་སྒྲན་དང་བྷེ་རྒྱམ་གྱི་རྒྱལ་སྲས་ལྟ་བུ་བཞུགས་རྒྱུ་ལས་བོད་ལ་མཁོ་གལ་མེད་པའི་མི་སྣ་ཞིག་ཏུ་ག་ལ་འགྱུར། རྒྱུ་མཚན་ནི་བོད་པ་མང་གཙོ་ཕྱིན་ཡང་གོང་ས་མཆོག་བློས་བཏང་དགོས་བ་གནད་དུ་མ་མཐོང་ཞིང་དེ་ལྟར་བྱས་ན་སྤྱི་སྒེར་གཉིས་ལ་གྱོང་ལས་ཁེ་ཕན་མེད་པས་བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་གོང་ས་མཆོག་འདོར་དུ་མི་ནུས་ལ། བོད་མིའི་སེམས་ནང་གི་གོང་ས་མཆོག་ནི་གངས་རི་ལས་ཀྱང་བརྟན་ཞིང་རྣོ་ལྕགས་ལས་ཀྱང་མཁྲེགས་པས་གོང་ས་མཆོག་བོད་མིས་འདོར་བའི་བསམ་བློ་ནི་རི་བོང་གནམ་ལྟས་ཀྱི་སྡུག་ངལ་རེད། གཅིག་བྱས་ན་ཆབ་སྲིད་ཚོགས་པ་ཁ་ཤས་ཀྱིས་བོད་མིའི་ཁྲོད་ཆེད་མངགས་ཀྱིས་དཀྲུགས་ཤིང་བཏང་བ་ཡིན་ཤས་ཆེ་བས་སྤྱི་སྒེར་གཉིས་ཀྱིས་གཟབ་གལ་ཆེ། དེ་ལྟར་དཀྲུགས་ཤིང་བཏང་བ་ཡིན་ན་བོད་མི་མང་པོ་ཞིག་གིས་གནད་དོན་དེ་ལ་འགོག་རྐྱེན་བཟོས་ནས་བོད་པ་མང་གཙོ་ཆགས་རྒྱུ་དཀའ་ངལ་ཕྲད་པ་མ་ཟད་མང་གཙོའི་འདོད་འདུན་འཛིན་མཁན་གྱི་བོད་མི་སྡེ་ཁག་དང་འགལ་ཟླ་གྱུར་ནས་བོད་འདི་ད་ལྟ་ལས་ཀྱང་ཁ་ཐོར་དུ་ཕྱིན་ནས་གཅིག་གྱུར་གྱི་གོམ་པ་སྤོ་མི་ནུས་ལ། རྒྱལ་སྤྱིའི་སྟེང་བོད་འདི་གནའ་བོའི་ལྟར་བླ་མའི་དབང་སྒྱུར་འོག་ཏུ་ཡོད་ཚུལ་གྱི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དྲིལ་བསྒྲགས་སྤེལ་བྱེད་ཀྱི་ལག་ཆ་གྱུར་ཞིང་། རྒྱ་ནག་གིས་བོད་བཅིངས་གྲོལ་བཏང་ཚུལ་ཡང་ཚུལ་མཐུན་ཡིན་པའི་ལག་རྟེན་དུ་ཆགས་རྒྱུ་རེད། བོད་འདི་ཆོས་དད་ཆེ་བས་གཞན་གྱིས་བོད་མིའི་ཁྲོད་འགལ་ཟླ་བསླངས་ན་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྟེང་ནས་སླང་བས་ངེས་བར་དུ་གཟབ་གལ་ཆེ། རང་ཉིད་དགའ་ས་ཡིས་རང་སྲོག་གཅད་པའི་དཔེ་ལྟར་བོད་པ་མོས་སའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱིས་ཆད་ལ་ཉེ་བའི་མི་རིགས་འདིའི་ཚེ་སྲོག་གཅད་དུ་ངེས་བས་གཟབ་གལ་ཆེ།

དེ་ལས་མང་བ་། “སྐུ་མདུན་མཁོ་དང་མང་གཙོ་མཁོ་ཞེས་བ་མཐའ་དཔྱོད།།” »

སྦྲ་ནག་ཚང་ནས།

ཁོང་ནི་མངོན་ལྒོག་མེད་པའི་མི་དྲང་བདེན་པ་ཞིག་དང་། བོད་མི་རིགས་དང་རྒྱལ་ཁབ་ལ་སྙིང་ཉེ་བས་ལྷགས་བསམ་རྣམས་པར་དག་པ། འདས་པས་ལོ་མང་རིང་བོད་བཙན་བྱོལ་གཞུང་དམང་གཉིས་སུ་ཕྱགས་ལས་དང་དབུ་ཁྲིད་གནང་བས་མཉམ་མྱོང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ། སྦྱང་སྟོབས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཚད་ལས་འདས་པ་ཡོད་པར་མ་ཟད་། ཁོང་ལ་སྐྱེས་སྟོབས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་དམིག་གསལ་པ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ། བོད་དོན་དང་འབྲེལ་བའི་ལས་དོན་ཡག་སྡུག་ཆེ་ཆུང་གང་ཡིན་ཀྱང་ཁོང་གིས་བསམ་བློ་རྒྱ་ཆེན་པོ་དང་། དམིག་ཡུལ་ཐག་རིང་པོར་གནང་ཐུབ་པ་མཁན་ཞིག་ཡིན།
ང་རང་སྒེར་ངོས་ནས་སྐུ་ཞབས་དངོས་འགྲུབས་ལགས་ལ་འགྲེལ་བ་གང་ཡང་མེད་ཀྱང་། བོད་སྤྱི་བས་ལས་དོན་དང་འབྲེལ་ནས་དངོས་ཁོང་ལ་རང་བཞིན་གྱི་བློ་ཐག་ཉེ་བོ་ཞིག་དུ་འགྱུར་སོང་། དཔེ་མཚོན་གཅིག་ཞུས་ན།

དེ་ལས་མང་བ་། “སྐུ་ཞབས་དངོས་འགྲུབ་ཚེ་རིང་།” »

འགར་ཚེ་རྒྱལ།

གཤམ་གྱི་རི་མོ་དེ་ནི་མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་ལགས་ཀྱིས་ཕྱག་བྲིས་གནང་བ་ཞིག་ཡིན་ལ། རི་མོའི་ཟུར་འགྲམ་དུ་༼འཁྱོགས་ཀྱི་རིགས་མང་མོད་ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་འདོ་ལིའམ་ཁྱོགས་ཏེ་འདི་ལྟ་བུ་སྟེ། འདི་ལྟར་འཁུར་བས་ཕྱོགས་གཡས་གཡོན་དུ་འཁྱོམས་ཤིང་གཡོ་བས། བསམ་པ་ཁྱོགས་ལ་བྱིངས་པ་སོགས་ཟེར་ཅིང༌། འདོ་ལི་ནི་དོ་ལ་བྱ་བའི་རྒྱ་སྐད་ཟུར་ཆགས་ལ། དེ་ལྟར་ན། ཁྱོགས་ཀྱི་བཟླས་པ་ཁྱོགས་འགྲོས་དང༌། དོ་ལི་ཞོན་སོགས་ཤེས་པར་བྱ་ཞེས་༽བྲིས་འདུག

འུ་ཅག་གིས་ཆུང་ས་ནས་བོད་རང་གི་སྐད་བརྡའི་གྲུབ་དོན་སོགས་ལ་དོ་སྣང་ཡིད་གཟབ་དང་སྦྱངས་གཉེར་མ་བྱས་པར་རྣམ་གཡེང་ངང་བསྡད་ཡོད་སྟབས། སྐབས་མཚམས་ཤེས་ཡོན་ཡོད་མེད་ཀྱི་ངལ་རྩོལ་མང་ཚོགས་དང༌། གྲོགས་པོ་དང་གྲོགས་མོ། ལོ་ཆུང་བྱིས་པ་སོགས་ཀྱིས་ཁོ་ཚོའི་བསམ་བློ་འཁོར་སྟངས་ཤིག་གིས་རང་རེ་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་དང་འབྲེལ་བའི་དྲི་བ་སྟབས་བདེ་རེ་དྲིས་ཡོང་དུས་ཅི་ཡིན་གང་ཡིན་གྱི་དྲི་ལན་དགོས་གཏུགས་སུ་འདེབས་མ་ཐུབ་པར་ངོ་གདོང་དམར་པོ་ཆགས་ནས་འདུག་དགོས་དུས་ཀྱང་ཡོད། དེ་ནི་རང་ཉིད་རྣམ་གཡེང་གི་རྐྱེན་པས་ལྟ་རྒྱ་ཐོས་རྒྱ་མེད་པའི་མཇུག་འབྲས་རེད་ཟེར་ཆོག
དཔེ་མཚོན་ཞིག་གི་སྟེང་ནས་གླེང་ན།

དེ་ལས་མང་བ་། “ཁྱོགས་སམ་འདོ་ལི་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་བྱུང་སྟངས།” »

བསྟན་འཛིན་ཉིན་བྱེད།

ངས་ཁ་སང་ཁེ་ཕན་ཞིག་ཡོང་སྲིད་དམ་ཞེས་པའི་རྩོམ་ཐུང་ཞིག་སྤེལ་བ་ཡིན། རྩོམ་འདིའི་རྒྱབ་ཏུ་གོ་བ་གཏིང་ཟབ་ཅིག་ཡོད་སྙམ། ལ་ལས་ང་༧གོང་ས་མཆོག་ལ་དད་པ་མེད་པ་དང་། བོད་ཀྱི་རྩ་དོན་ལ་གནོད་པ་བྱེད་མཁན་གྱི་ཉིན་སྒྲིབ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་ བྱས་འདུག དེ་ནི་གནས་ཚུལ་ཡོང་རྫོགས་མ་ཤེས་པའི་རྟགས་མཚན་ཞིག་ཡིན་པ་རེད།
བསམ་བློ་ཞིབ་མོ་གཏོང་ན་ངའི་སྐད་ཆ་རྒྱུ་མཚན་མེད་པ་ཞིག་མིན། ཡག་པོ་ཉོན་ཨ། དུས་བབ་ཀྱི་ཀློག་པ་པོ་ཞིག་གིས་ང་ལ་བྱུང་སོང་གི་རྩིས་རྒྱག་སྟངས་ཤེས་ཀྱི་མེད་པ་ རེད་ཅེས་བརྗོད་འདུག ཁོས་བརྗོད་གསལ་ལྟར་ན་ང་ཚོས་ཨ་རིར་ཨ་སྒོར་ཁྲི་ལྔ་སྤྲད་ཀྱི་ཡོད་ནའང་ཚུར་ལ་ལོ་ ལྟར་ཨ་སྒོར་ས་ཡ་འགའ་ཤས་རེག་གི་ཡོད་རེད་ཅེས་བརྗོད་འདུག སྐད་ཆ་འདི་གློ་བུར་དུ་གོ་ཚེ་བདེན་པ་ཞིག་ཏུ་སྣང་སྲིད། ཡིན་ནའང་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་དེ་ལས་མགོ་རྙོག་པ་ཞིག་རེད།

དེ་ལས་མང་བ་། “ཁེ་ཕན་ཞིག་དངོས་གནས་འདུག་གམ།” »

རྟ་ནག་སྐལ་བཟང་ལུང་རིགས།

བདག་ གིས་སྔ་ཕྱིར་བློ་བཟང་སེང་གེའི་སྐོར་ལ་བྲིས་རྩོམ་ཁ་ཤས་སྤེལ་བ་ལ་རྒྱུ་མཚན་ ཆེན་པོ་མེད་ཀྱང་སྲིད་མོད། བདག་རང་ངོས་ནས་བལྟས་ན་དགོས་པ་མང་དུ་གདའ་སྟེ། བཀའ་ཁྲིའི་འགྲན་གླེང་གི་ཁྲོད་དུ་མིག་སྔའི་མི་རྣམས་ཀྱི་ཁྱབ་བསྒྲགས་ཀྱི་ཁ་ ཕྱོགས་ནི་འདས་ཟིན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཙམ་ལས་རྒྱབ་ལྗོངས་ཀྱི་རླབས་ཆེ་བ་དག་སྟོར་བ་ དང་བསྐྱུད་པའི་རྣམ་པ་འདུག་ཕྱིར།
བདག་གིས་ཆེད་དུ་བློ་བཟང་སེང་གེའི་རྒྱབ་ལྗོངས་ཀྱི་སློབ་གསོའི་གནས་བབ་ལས་ བལྟས་ན་བསམ་པ་ཡིན། ཨ་རིའི་ཕུའུ་སི་ལིན་ཏོན་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་(普林斯顿大学Princeton University)སློབ་དཔོན་ཆེན་མོ་ཞིག་གི་གཏམ་བཤད”ཨོ་པ་མར་ཅིའི་ཕྱིར་ཨ་རིའི་ སྲིད་འཛིན་ཐོབ་པ་རེད” (奥巴马为什么能当美国总统？)ཅེས་པའི་ནང་དུ། “ཨོ་པ་མར་ད་དུང་སྐྱེས་སྟོབས་ཀྱི་ཤེས་རབ་ཡ་མཚར་བ་ཞིག་ཡོད་དེ།

དེ་ལས་མང་བ་། “ཧ་ཧྥུ་སློབ་ཆེན་གྱི་རླབས་ཆེན་སློབ་གསོ་ལས་བློ་བཟང་སེང་གེ་ལ་ལྟ་བ།” »

རི་སྤྱང་ཁེར་འགྲོ།

༼དམར་བོའི་ཕ་ས་དཀར་བོའི་རྫུན༽་ནི་ད་ལམ་གོང་དུ་བརྗོད་པའི་ཨིན་ཊི་ཡན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཞལ་རས་ལ་ཚོན་རིས་གྱ་མ་གྱུ་འབྲི་མཁན་ཚོར་རིགས་པའི་ལམ་ནས་གདོང་ལེན་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་འདུག་ལ། དེབ་འདིའི་ལེའུ་རེ་རེ་ནས་གླེང་ན་མང་བར་འགྱུར་བས། ད་ལམ་ཕྲན་གྱི་རྩོམ་འདིའི་ཁ་བྱང་དང་འབྲེལ་བའི་ལེའུ་ཞིག་ལ་འཁྱུག་ཙམ་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་བརྩམས་ཆོས་འདིའི་ལེའུ་བཞི་བ་སྟེ་མིང་ལ་༼ཟམ་པ་དམའ་བོར་ཐམས་ཅད་བརྒལ༽་ཞེས་ཟུར་ཟ་ཅན་གྱི་མཚན་ཞིག་གསོལ་ནས། ཚན་རིག་པས་སྦར་རིན་སྐམ་ལམ་གྱི་རིག་པ་བཏོན་པ་དེར་ཁུངས་འཕེར་བའི་སྒྲུབ་བྱེད་མེད་ཚུལ་དང་། ཚན་རིག་ཟེར་བ་ནི་ལྷ་ཆོས་དང་མ་འདྲེས་པ་ཞིག་ཡིན་ཡང་། ཧ་ཅང་འགུག་ཤུགས་ཆེ་བའི་སྐྱ་བོའི་ཆོས་ལུགས་ཤིག་ལ་གྱུར་ཡོད་པས། མི་ཐོག་ནས་མི་ཐོག་ལ་བརྒྱུད་ཡོང་བའི་སྦར་རིན་སྐམ་གྱི་རིག་པ་སྨྲ་མཁན་དེ་ཚོས་ཚན་རིག་ལ་དད་པའི་དབང་དུ་ཕྱིན་ནས། སྦར་རིན་སྐམ་ལམ་གྱི་གྲུབ་མཐའ་འདི་དང་དུ་བླངས་པར་བྱེད་ཀྱིན་པ་དང་། བཞེད་ཚུལ་འདི་སྤེལ་མཁན་མཁས་པ་དང་ཚན་རིག་རྩོམ་འབྲི་བྱེད་མཁན་ཚོས། རྔོན་པ་ཚོ་ཁག་ཅིག་གྲང་ངར་ཆེ་བའི་ཡུལ་ནས་བྱོལ་དེ་ཐོལ་བྱུང་ལ་བྱང་སྣེའི་སྤང་ལྗོངས་ཤིག་ལ་སླེབས་པའི་སྒྲུང་སྟབས་བདེ་ཡིན་མདོག་ཁ་བོ་ཞིག་ལ་ཁ་དཀྱུས་ནས་བཤད་ཏེ། སྦར་རིན་སྐམ་ལམ་ཟེར་བའི་བཤད་ཚུལ་དེའི་ངོར་གནས་བའི་དཀའ་གནད་མང་པོ་ཞིག་གླེང་སློང་བྱེད་རྒྱུར་གཡོལ་ཐབས་བྱེད་བཞིན་པ་དང་། འཛམ་གླིང་ས་དབྱིབས་ལ་བལྟ་དུས་ཨ་ལ་སི་ཀ་དང་སེ་སྦུར་རི་ཡ་བར་རྒྱང་ཁད་ཧ་ཅང་ཉེ་བོ་ཡིན་པས་བཤད་ཚུལ་དེ་མིན་སྣང་མི་འཆར་བ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་མོད། མཁས་པ་དེ་ཚོས་རང་ཉིད་ཀྱི་བཞེད་ཚུལ་ཁྱད་མཚར་བོ་དེར་ཞིབ་བལྟ་མི་བྱེད་པ་ཡིན་ཞེས་འཁང་ར་བྱས་ཡོད་ལ།

དེ་ལས་མང་བ་། “བརྩམས་ཆོས་ཤིག་དང་འབྲེལ་ནས་ཨིན་ཊི་ཡན་མི་རིགས་ཀྱི་མཆེད་ཁུངས་ལ་བལྟ་བ ༼༢༽” »

རི་སྤྱང་ཁེར་འགྲོ།

བོད་རིགས་རྩོམ་པ་པོ་འཇམ་དབྱངས་ནོར་བུས་༼དེབ་ཐེར་ནག་པོ༽་དང་༼རྒྱུག་ཁྱི་དྲིལ་སྒྲོག་པ་ཚོ༽། ༼ མ་རབས་ལང་ཤོར་གྱི་ཡང་རྩེར་སོན་པ ༽་སོགས་ཀྱི་མདུང་རྣོན་ཐོགས་ཏེ་རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་གི་ལྟོ་ཟ་མཁན་བོད་པར་སྡང་ཟུག་གི་ང་རོ་སྒྲོག་པའི་གཅོང་རོང་ལ་ཇི་ལྟར་དཔའ་བོ་ཁེར་རྒྱུག་བྱས་བ་བཞིན། ཨིན་ཊི་ཡན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་སྐུ་ཞབས་བ་ཡིན སྒྲེ་ལོ་རེ་ཡ་(Vine Deloria, JR)་མཆོག་གིས་ཀྱང་རྩོམ་རིག་གི་ཁྲོ་མ་ཧོ་ཁི་དགྲ་སྟ་བཟུང་ནས་ཚེ་མཇུག་གི་དབུགས་རྒྱུན་ཕྲ་མོ་དེ་མ་ཆད་བར། ཨིན་ཊི་ཡན་མི་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་འཁྱོག་པོར་འབྲི་མཁན་དག་གི་ཁ་གཏད་དུ་རྒྱུག་ནས་རང་རིགས་སྲུང་བའི་གཡུལ་ས་ལ་འཇིགས་ཞུམ་མེད་པའི་ངང་ཞུགས་ཡོད་འདུག་ལ། འདས་བོ་ཁོང་ལ་མདུང་རྩེ་ལྟར་རྣོ་བའི་བརྩམས་ཆོས་པོ་ཏི་མང་པོ་ཡོད་པའི་ཁྲོད་ཀྱི་གཅིག་ནི་༼དམར་བོའི་ཕ་ས་དཀར་བོའི་རྫུན༽་ཞེས་པ་དེ་ཡིན་འདུག།

དེ་ལས་མང་བ་། “བརྩམས་ཆོས་ཤིག་དང་འབྲེལ་ནས་ཨིན་ཊི་ཡན་མི་རིགས་ཀྱི་མཆེད་ཁུངས་ལ་བལྟ་བ ༼༡༽” »