སྐྱོ་བྲག་དགའ་དབང་།
ང་ཚོ་མིའི་འགྲོ་བས་ཉམས་ཞིབ་བྱས་པའི་གྲུབ་འབྲས་ཉེར་མཁོའི་ལོངས་སྤྱོད་མང་པོ་ཞིག་ལ་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱིན་ཡོད་པའི་ཆ་ཤས། ཚན་རིག་གི་གསར་གཏོད་དུ་བསྙད་པ་དིང་དུས་ཀྱི་འཕྲུལ་ཆས་གློག་ཀླད་སོགས་ཀྱི་བརྒྱུད་ནས་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པ་དྲ་ལམ་(network) འདི་ཐོག་མར་དམག་དོན་སོགས་སུ་མཁྱུད་སྤྱད་བྱས་ཤིང་། རིམ་པས་སྤྱི་ཚོགས་སུ་ཁྱབ་གདལ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱི་སྒེར་མང་པོས་ཐུན་མོང་དང་ཐུན་མོང་མིན་པའི་སྒོ་ནས་ལོངས་སུ་སྤྱད་ཡོད།
ད་ནི་ཐུན་མིན་ལྐོག་ཉར་བྱས་པ་དག་ཀྱང་ཕན་ཚུན་རྐུ་ཁྱེར་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པའི་དཔེ་མཚོན་ནི།
རྔ་བཟའ་བདེ་པོ་འཚོ།
———–སྐུའི་འཁྲུངས་སྐར་ལ་ཕུལ།
མདང་དགུང་ང་ཡི་རྨི་ལམ་ནང་ནས་ཁྱེད་ཉིད་མཇལ།།
མུན་པའི་གཉེན་པོ་ཟླ་བའི་གཟུགས་སུ་ཕེབས་པ་རྨིས།།
རྨོངས་པའི་རྩ་བ་རྨག་མེད་གཏོར་ནས་འཕྲོས་པ་རྨིས།།
འཇིག་རྟེན་འདི་ཡང་འོད་ཀྱི་གོང་བུར་བསྒྱུར་བ་རྨིས།།
དུས་ཀྱི་འགྱུར་ལྡོག་རྒྱ་མཚོའི་རྦ་རླབས་གཡོ་ཞིང་འཕྱུར།།
མི་ཉག་ཀུན་དགའ་བཀྲ་ཤིས།
ཉེ་ཆར་༧གོང་ས་མཆོག་དབྱིན་ཡུལ་ལ་ཞབས་སོར་བཀོད་ནས་སྐུ་ངལ་གསོ་བའི་དུས་ཚོད་ཆེས་མེད་པར་ཉིན་རིང་པོ་བཞིའི་དུས་ཡུན་ལ་སྔར་ལྟར་མཛད་འཕྲིན་བརྗོད་ལས་འདས་པ་དང་། བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་བསྐྱངས་ནས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་འདམ་རྫབ་ནང་འཁར་བའི་རྨོངས་པའི་འགྲོ་བ་མང་པོ་བདེ་སྐྱིད་དང་དགའ་སྤྲོ་ཁྲི་མ་འབུམ་གྱིས་ཧ་ཅང་ཚིམ་པར་མཛད།
དེ་ཡང་དབྱིན་ཡུལ་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་ཁང་གིས་བཀའ་མངགས་ལྟར་༧སྐུ་མདུན་མཆོག་དབྱིན་ཡུལ་དུ་བཞུགས་ཡུན་རིང་
དེ་ལས་མང་བ་། “༧གོང་ས་མཆོག་གི་ཞལ་དངོས་སུ་མཇལ་བའི་དྲན་ཐོ་ཐུང་ཐུང་།” »
——-འདུས་བྱུང་ཕུན་ཚོགས་ཚེ་རིང་། དུས་ཚོད་ཉག་ཕྲའི་སྐབས་ཤིག ལོ་རྒྱུས་གནད་འགག་མཚམས་ཤིག གདོད་མའི་མི་རིགས་ཤིག་གི ལས་དབང་བདག་ཉིད་ཅན་མཆོག ལས་སྨོན་དམ་ཚིགས་བཟང་བས། ཁ་བ་ཅན་དུ་ཞབས་བཅགས། ཉིན་དེ་ནི ཁ་བ་ཅན་པའི་རྒྱལ་ཁ་ཡིན། ཉིན་དེ་ནི ཁ་བ་ཅན་པའི་བསོད་ནམས་ཡིན།
གནས་ཚུལ་གཏོང་མཁན། ཆོས་བཟང་།
(ཁ་བ་སྙིང་ལྕགས་ལགས་ཀྱིས་མཚོ་སྔོན་པོའི་གསེར་ཉ་སྲུང་སྐྱོབ་ཆེད་རང་སྲོག་བློས་བཏང་བའི་ཞིབ་ཕྲའི་གནས་ཚུལ།)
ཁ་བ་སྙིང་ལྕགས། བོད་ཀྱི་ན་གཞོན་རྩོམ་པ་པོ། ཕ་ཡུལ། མཚོ་སྔོན་པོ་ཟླ་ཚང་། 1989ལོར་སྐྱེས།ནུབ་བྱང་མི་རིགས་སློབ་ཆེན་ནས་སློབ་མཐར་ཕྱིན། བརྩམས་ཆོས་ལ་ལྷུག་རྩོམ་དེབ་《འབུ་མེ་ལྕེབས》དང་། བྱིས་སྒྲུང་དཔེ་རིས་དེབ་《འབུ་མེ་ལྕེབས།》 དངོས་བཤུས་གློག་བརྙན་《རྫ་ཆུ་ཁའི་བྱིས་པ》སོགས་ཡོད།
ཡུལ་དངོས་མི་སྣས་གནས་ཚུལ་ཞིབ་བརྗོད་བྱས་པ་ལྟར་ན། ཁ་བ་སྙིང་ལྕགས་ལགས་ཀྱིས་ཟི་ལིང་དུ་ལས་ཀ་གཉེར་བཞིན་ཡོད་ལ།
དེ་ལས་མང་བ་། “ཁ་བ་སྙིང་ལྕགས་ལགས་ཀྱིས་རང་སྲོག་བློས་བཏང་བའི་གནས་ཚུལ།” »
གངས་བཙན་པོ།
མུན་པའི་ཁྲོད་ནས་རེ་བ་ལྷག
ཡིག་ཆུང་བྲིས་ནས་ཉི་མ་ཟད།།
དུང་གི་ཉི་ཟླ་དཀར་གསུམ་ནི།།
བོད་ཡུལ་སྐྱིད་པའི་གཞི་མ་ཡིན།།
དེ་རིང་བཀྲ་ཤིས་ཉི་མ་བཟང་།།
ཤིང་མོ་ལོ་ཡི་ཚེས་གཅིག་ཉིན།།
རྩོམ་པ་པོ། ཐང་ཏང་ཧུང་།
________ བཙན་རྒྱལ་བས་བོད་མཐའ་མའི་ཐག་གཅོད་བྱེད་ཐབས།
1.ཁྱོད་ཚོ་འདྲ་བའི་མི་རིགས་ལ་བདག་དབང་ཡོད་མི་འོས།
བོད་མི་སྒྲོལ་མ་སྐྱབས་ཀྱིས<<ལྷིང་འཇགས་མེད་པའི་ཧི་མ་ལ་ཡ>>ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་ཏུ་ཁོང་གི་སྤུན་ཟླར་བཤད་རྒྱུར། “ཆབ་སྲིད་རིག་པར་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པོའི་མཁས་དབང་ཚོས་ཀྱང་། མི་རིགས་གང་འདྲ་ཞིག་ལ་བདག་དབང་ཡོད་འོས་མིན་དང་།
དེ་ལས་མང་བ་། “བོད་རྒྱའི་གནད་དོན། བཙན་རྒྱལ་བའི་མདུན་སྐྱོད་རོལ་དབྱངས། ” »
འཇམ་དབྱངས་དཀར་པོ།
རྗར་མན་ནི་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དགུང་ལོ་༨༠ ཕེབས་པར་ཆེ་བསྟོད་བྱེད་མཁན་ཐོག་མ་དེ་ཆགས་ཡོད། རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་དོན་ལས་འགུལ་ཁང་གིས་ཇུས་འགོད་བྱས་པའི་ཁོང་གི་སྐུ་པར་ཅན་གྱི་སྦྲག་རྟགས་ཤིག་འགྲེམས་སྤེལ་བྱས་པ་འདིས། རྗར་མན་གྱིས་ཁོང་ལ་དགའ་མོས་བྱས་པར་ངོས་འཛིན་བྱས་པ་ཡིན་ལ། ཕྱོགས་བསྡུ་བྱ་བའི་རྣམ་གྲངས་ཤིག་ཆགས་རྒྱུར་ཐེ་ཚོམ་མེད། རྗར་མན་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་དོན་ལས་འགུལ་ཁང་གི་འགན་འཛིན་ཁཱེ་མུའུ་ལེར་(Kai Muller)གྱིས་”འདི་ནི་ང་ཚོས་འཛམ་གླིང་ན་ཆེས་སྙན་གྲགས་ཆེ་བའི་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་ལ་ཆེ་བསྟོད་བྱས་པའི་ལམ་ཁ་ཞིག་ཡིན།” ཞེས་གསལ་བརྗོད་གནང་འདུག
ཀླུ་སྨྱོན་ཁྲག་འཐུང་གླིང་པ།
སྨྲ་བསམ་བརྗོད་དུ་མེད་པ་སེམས་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན།།
སྔོན་གོམས་གཤིས་ལ་ཉལ་བའི་ཉི་འོད་ཀྱི་ཐིག་ལེ།།
བདེ་ཆེན་མེ་རུ་འབར་བ་ཉམས་རྟོགས་ཀྱི་རྦ་རླབས།།
སྙིང་གི་དྲོད་དུ་འཁྱིལ་བ་སྔགས་སྨྱོན་གྱི་གཟི་བྱིན།།
རྩ་གསུམ་ཐུགས་རྗེ་མཚམས་སྤྲིན་དམར་སེར་གྱི་ཀློང་ནས།།
ཐོལ་བརྒལ་ཡེ་ཤེས་ཉི་མ་འབུམ་ཕྲག་གི་འོད་རྣོན།།
གཡང་མོ་མཚོ།
མཚོ་སྔོན་པོ་མིན་པའི་མཚོ་ཁ་ཞིག་ནས་བུ་རབ་ཁ་བ་སྙིང་ལྕགས་ལགས་འདས་གྲོངས་སུ་སོང་བའི་སྐད་ངན་ཐོས་པའི་སྐྱོ་བ་མ་སངས་བའི་འཕྲོ་ལ། བདུན་ཕྲག་གཅིག་ལྷག་གི་འགྲུལ་བཞུད་རིང་མོའི་ལམ་ན་འདུར་བཞིན་པའི་ང་དེ་རིང་ཉིན་གུང་རྒྱབ་ཙམ་ལ་མཚོ་འགྲམ་གྱི་ཧྥ་རན་སིའི་ཤར་ལྷོའི་མངའ་སྡེ་ཞིག་ལ་ཐོན་པ་དང་། ཡུལ་དེའི་ཟ་ཁང་ཞིག་ནས་དྲ་ལམ་གཉོམ་པོ་ལྡོམ་པོ་ཞིག་ལ་མཐུད་རྒྱུ་བྱུང་བས་ནུ་མོས་འདུག་ས་ཞིག་བླངས་ཏེ་ང་ལ་སྒུག་ཞོར་དུ་སྐད་འཕྲིན་རྒྱབ་ཀྱི་ཟིན་བྲིས་དག་ལ་ལྟ་བཞིན་འདུག་ལ། ངས་ནི་རིམ་བཞིན་དུ་བཟའ་བཏུང་སོགས་མངགས་ཏེ་ཁ་ཕྱིར་འཁོར་ནས་མོའི་ཁ་གཏད་ནས་བསྡད་མ་ཐག་ཙམ་ལ་
དེ་ལས་མང་བ་། “སླར་བོད་ནས་མཇལ་རྒྱུ་མ་བྱུང་བའི་དྲན་རྟེན་ཞིག་གླེང་བ།” »
སྐྱོ་བྲག་དགའ་དབང་།
ཁོ་བོ་ས་ཆེན་འདི་རུ་སྐྱེ་བའི་སྐལ་བ་བྱུང་ནས་མི་ལོ་མང་ཙམ་ཕྱིན་པའི་ཕྱིར་ན་འདུ་བྲལ་གྱི་གནས་ཚུལ་ཆེས་མང་པོ་ཞིག་བྱུང་མྱོང་བ་བཞིན། སྤུན་མཆེད་ཟླ་བ་ཆོས་གྲགས་ཀྱང་འདུ་བྲལ་མང་པོ་བྱུང་བའི་ཐ་མ། འཕགས་ཡུལ་དུ་སྐྱབས་བཅོལ་གྱི་ལོ་ཟླ་མང་པོའི་ནང་སྐྱིད་སྡུག་མཉམ་མྱོང་གི་མི་ཚེ་སྐྱེལ་བའི་ཚེ་ན། ཁོ་བོ་ལོ་ན་ཆེ་བའི་སྟབས་ཀྱིས་ཅི་ཕན་གྱི་ལས་འགན་ཁུར་བའི་ཚུལ་འདྲ་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་ནའང་། ཁོང་ཉིད་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་བསྐྱོད་རྗེས་ངའི་ནུས་པ་ལས་ཡོངས་སུ་བརྒལ་བས་ན། ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བ་མེད་ནས་ཟླ་ཤས་སོང་བའི་ཉིན་ཞིག་སྐད་འཕྲིན་བརྒྱུད་ནས།
སེང་མགུལ་སྨན་བླས་བསྒྱུར།
ཨ་ལི་ཁི་སན་ཌིར་ [Alesander] ནི་རླབས་ཆེ་བའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་མ་ཟད་དབང་བསྒྱུར་བ་དང་དམག་སྤྱིའི་བཀོད་འདོམས་པ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། ཁོང་ནི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གོ་གནས་མཐོ་ཞིང་ཤིན་ཏུ་སྟོབས་ཤུགས་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་པས་མི་ཚང་མས་ཁོང་ལ་དཀོན་མཆོག་ཅེས་འབོད་ཀྱིན་ཡོད། ཁོས་རང་གི་མངའ་འབངས་རྒྱ་བསྐྱེད་ནས་མི་ཌི་ཏྲེ་ནི་ (Mediterranean Sea) རྒྱ་མཚོ་བརྒྱུད་ནས་རྒྱ་གར་ཕྱོགས་སུ་བསླེབས་པ་རེད།
ཤར་ཕྱོགས་ཁུག་རྟ།
སྐུ་ངོ་རྒྱལ་ལོ་དོན་གྲུབ་ཀྱི་སྐུ་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས༼ཀ་ལི་སྤུང་གི་ཐུག་བཟོ་བ་༽ནི་དེང་བོད་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གླེང་གཞི་ཆེ་གྲས་ཤིག་ཏུ་གྱུར། དེ་འབྲེལ་གྱི་གསར་འགྱུར་གཙོས་པའི་བསམ་ཚུལ་ཆེ་ཕྲ་ཕལ་མོ་ཆེ་མིག་ལམ་དུ་གྱུར་བར་འབད་བརྩོན་བྱས། ངྷ་རམ་ཤཱ་ལར་དེབ་དེ་ཉོ་རྒྱུ་རེག་མཚམས་མཉམ་དུ་གཉིས་ཉོས་ཏེ། གུང་གསེང་དང་བསྟུན་ནས་བམ་ཀློག་ཕྲན་བུ་རེ་བྱས། སོ་སོས་གོ་བ་དེ་ཏག་ཏག་བསྡད་ཡོད་མེད་ལ་དོགས་ནས་དེབ་དེ་གཉིས་གྲོགས་པོ་གཉིས་ལ་སྤྲད། ཡིན་ནའང་གྲོགས་པོ་དེ་གཉིས་ཀྱི་མཉམ་དུ་སླར་ཡང་ཁ་བརྡ་ཞུ་ཐུབ་མ་སོང་།
སེང་མགུལ་སྨན་བླས་བསྒྱུར།
ཡི་ཤུའུ་སྔོན་གྱི་ལོ་330 ཡས་མས་ནས་ཡི་ཤུའི་སྔོན་གྱི་ལོ་30་བར་ཏེ་ཉུང་མཐར་ཡང་ལོ་ངོ་300 རིང་ལ་ཨ་ཧྥི་རི་ཁའི་ནུབ་བྱང་གི་རྒྱལ་ཁམས་དེ་ནི་ཨི་ཇད་པི་ཐྲི་[Egypt]མི་མང་གི་ཁྱིམ་གཞི་དང་། དེ་ནི་ཤེས་རིག་འོད་སྟོང་བཀྲ་ཞིང་སྟོབས་འབྱོར་མངའ་ཐང་རྒྱས་བ་མ་ཟད་ཞི་བདེ་དང་བརྩེ་བས་ཀུན་ནས་ཕྱུག་པའི་ཁྱིམ་གཞི་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། གནས་དེའི་ཧྥའ་རོའོ་སི་རྒྱལ་རྒྱུད་དང་ཕེ་རའ་མེ་ཌི་(Pyramids)ཞེས་བརྗོད་པའི་རྒྱལ་བོ་དང་རྒྱལ་མོའི་དུར་ཁང་། ད་དུང་དམར་གདུང་དང་སྒྱུ་འཕྲུལ་སོགས་མང་དུ་གྲགས་པའི་ཤུལ་བཞག་རིག་གནས་མང་པོ་ཞིག་ཀྱང་
རྡོ་རྗེ་རིན་ཆེན།
བོད་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་པ་དང་ཡི་གེ་བ། སྙན་ངག་པ་དང་རྩོམ་པ་པོ་ཚང་མས། མི་ཞིག་ཚེ་ཐོག་འདིར་ཡོད་དུས། གང་དེའི་སྙན་ངག་པ་དང་རྩོམ་པ་པོ་དེར། དུས་རྒྱུན་ངན་བཤད་པ་དང་སྐྱོན་འཚོལ་བ། ཕྲག་དོག་བྱེད་པ་ལ་སོགས་ཀྱིས། གང་ཐུབ་གང་ངན་གྱིས། མི་དེར་སྐྱོན་མེད་ས་ནས་སྐྱོན་བཙལ། སྡིག་མི་དགོས་ས་ནས་སྡིག མདོར་ན། མི་གཤིས་མེད་སྟངས། ཡོན་ཏན་མེད་ཚུལ་སོགས་ལུང་བ་གང་བཤད་པ་རེད།
དགོད་བྲོ་བ་ཞིག་ལ། གང་དེའི་རྩོམ་པ་པོ་དང་སྙན་ངག་པ་ཉིད་སྐུ་གྲོངས་མ་ཐག ཡོད་ཚད་རྟོགས་པ་སད་མདོག་དང་།
དེ་ལས་མང་བ་། “འདས་མཆོད་སྒྲུབ་པར་དགའ་བའི་བོད་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོའི་སྡེ།” »
གནས་ཚུལ་གཏོང་མཁན། ས་དཀར་བཀྲ་ཤིས།
ཁ་སང་ཕྱི་ཟླ་༦ པའི་ཚེས་༣༠ སྟེ་གཟའ་མིག་དམར་ཉིན་གྱི་དགོང་དྲོ་ཆུ་ཚོད་༦ པའི་སྟེང་། སྤེལ་ལྗམ་རྒྱལ་ས་སྦར་སིལ་གྱི་ཡུ་རོབ་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཁང་ནང་། གྲོས་ཚོགས་འཐུས་མིའི་བོད་དོན་རྒྱབ་སྐྱོར་ཚོགས་པའི་ཚོགས་གཙོ་སྐུ་ཞབས་ཐོ་མ་སི་མན་Thomas Mann དང་། གྲོས་ཚོགས་འཐུས་མི་ས་བྷ་སོ་གྷོར་Csaba Sogor གཉིས་ཀྱིས་གཙོ་སྐྱོང་འོག་༼ཤེས་རབ་ཀྱི་ལམ༽ཞེས་པའི་༧གོང་ས་མཆོག་གི་སྐུའི་མཛད་འཕྲིན་གསལ་བའི་པར་རིས་ཁག་ཅིག་འགྲེམས་སྟོན་དང་ལྷན་སྐུའི་གྱ་སྟོན་སྲུང་བརྩི་གནང་བའི་མཛད་སྒོ་ཞིག་ཚུགས་སོང་ལ།
དེ་ལས་མང་བ་། “ཡུ་རོབ་གྲོས་ཚོགས་ནང་༧སྐུའི་གྱ་སྟོན་སྲུང་བརྩི།” »
གུང་ཐང་འབྲུག་བྷེ།
———ཁ་བ་སྙིང་ལྕགས་ལ་བསྔོ་ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ།
དེ་རིང་ཞོགས་པར་ངའི་ཁང་སྟེང་དུ་ཁྭ་ཏ་ཞིག་བབས་འདུག
ཁོས་ང་ལ་སྐད་བསྐུར་ཞིག་ཡོད་ཟེར
སྐད་བསྐུར་དེ་ནི་ཁ་བ་སྙིང་ལྕགས་ལགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་རེད
གནས་ཚུལ་དེ་ལས་གངས་རི་ངུ་ལ་མཚོ་སྔོན་པོ་ཡང་ངུས་འདུག
མུ་ལ་།
ས་བཅུ་ལམ་ལྔ་བསྒྲོད་པ་ཕུལ་ཕྱིན་རྒྱལ་བ་དང་། །
ཆུ་བོའི་ཀླུང་ནས་གཏམས་པའི་མཚོ་བྱུང་ལྷ་མོ་ཡིས། །
མེ་ལྟར་འབར་ཞིང་མཚོ་ལྟར་རྒྱས་པའི་བྱིན་རླབས་དང་། །
རླུང་རྟ་དར་བའི་མཐུ་བྱིན་ཆེན་པོ་མྱུར་ཏུ་སྩོལ། །
ས་ལེ་འོད་ཀྱི་སྒྲ་དབྱངས་སྙན་མོ་སྒྲོག་ས་དང་། །
མེ་མེ་ཡོངས་ཀྱིས་བཞག་པའི་ཕ་ནོར་ལྔ་ཟུང་ནོར། །
