གཞུང་པ་ཚེ་དབང་བསོད་ནམས་།
དེང་སྐབས་མང་གཙོའི་རྒྱལ་ཁབ་མང་ཆེ་བ་ཡུལ་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་་( REPUBLIC ) ཀྱི་ངོ་བོའི་ཐོག་ནས་ཡུལ་མི་མང་ཚོགས་ཀྱིས་འཚོ་བ་ལ འགན་སྲུང་བྱེད་བཞིན་པ་ནས་མང་གཙོའི་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཟེར་ནའང་འདྲ་། མང་གཙོའི་ལྟ་གྲུབ་ཟེར་ནའང་འདྲ་། ( Democracy Theory ) ནང་ཡུལ་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་། ( Republic ) གི་གོ་དོན་ངོ་མ་འདི་ལྟར།
དེ་ལས་མང་བ་། “ཡུལ་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་དང་ཡུལ་མིའི་སྲིད་སྐྱོང་ལ་དཔྱད་པའི་གཏམ།” »
གཞུང་པ་ཚེ་དབང་བསོད་ནམས།
དེང་སྐབས་འཛམ་གླིང་གི་ལུང་པ་མང་ཆེ་བ་མང་གཙོ། ( Democracy ) ལམ་ལུགས་ནང་འགྲོ་བཞིན་པ་དང་། མང་གཙོ་དེ་ཡང་སྲིད་འཛིན་ལམ་ལུགས། (Presidential System ) དང་། གྲོས་ཚོགས་ལམ་ལུགས། ( Parliamentary System ) བཅས་ལམ་ལུགས་གཉིས་ཡོད་པ་ནས་ཨ་རི་ལྟབུ་སྲིད་འཛིན་ལམ་ལུགས་དང་། རྒྱ་གར་ལྟབུ་གྲོས་ཚོགས་ལམ་ལུགས་བཅས། མང་གཙོ་དེ་ཡང་ཁྲིམས་ཡིག་གི་ལམ་སྟོན་འོག་གཞུང་སྲིད་སྐྱོང་དགོས་པའི་མང་གཙོ་ཁྲིམས་ཀྱི་དབང་བསྒྱུར་ ( Rule of Law ) འོག་འགྲོ་བཞིན་པ་དང་། མང་གཙོའི་ལམ་ལུགས་ནི་མི་ཚང་མར་འདྲ་མཉམ་གྱི་ཐོབ་ཐང་དང་། འདྲ་མཉམ་གྱི་འགན་དབང། འདྲ་མཉམ་གྱི་རང་དབང་དང་། འདྲ་མཉམ་གྱི་ཆེ་མཐོང་དང་། འདྲ་མཉམ་གྱི་གུས་བརྩི་དང་། འདྲ་མཉམ་གྱི་ཡིད་ཆེས་བཅས་ཡོད་པའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ངོ་མཚར་ཅན་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ལོར་བོད་དུ་དུས་ཟིང་ལངས་ནས་༸གོང་ས་མཆོག་གི་དབུ་འཁྲིད་འོག་ཁོང་གི་བཀའ་ཤག་ལྷན་རྒྱས་དང་བོད་མི་ཁྲི་བརྒྱད་ལྷག་
སྡིག་པ་ར་ཛ།
བོད་པས་ཆབ་སྲིད་མི་ཤེས་པའི་རྟགས་དང་། ནོར་བ་ཆེ་ཤོས་དེ་མདོ་དབུས་ཁམས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཚོགས་པ་གསུམ་དུ་བསྒྱུར་བ་དེ་རེད། སྤྱིར་བཏང་མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་ས་ཁྱོན་ཆ་ནས་སོ་སོ་རེད། དེ་བསྒྱུར་བཅོས་གང་ཡང་བྱ་ཐབས་བྲལ་བ་ཞིག་རེད། ཡིན་ན་ཡང་བསམ་བློ་མི་འདྲ་བ་སྣ་མང་རེད། དེ་ཕྱིར་ད་ལྟའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལང་ཕྱོགས་དང་ཚོགས་པའི་ངོ་བོ་ངེས་པར་དུ་བསྒྱུར་དགོས་རེད།
ཆབ་སྲིད་ལང་ཕྱོགས་བསམ་བློ་མཐུན་པ་ཚོ་རང་འགུལ་གྱིས་འདེམས་སུ་གཞུག་དགོས། དཔེར་ན་རང་དབང་ཚོགས་པ། མང་གཙོ་ཚོགས་པ། བོད་གསར་ཚོགས་པ་སོགས་ཕྱེས་ཏེ། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འཐབ་རྩོད་བྱེད་དུ་བཅུགས་ན། འདས་མ་འོངས་ད་ལྟ་དུས་གསུམ་གང་ལ་བསམ་བློ་གཏོང་ན་ཆབ་སྲིད་བརྟན་པོ་དང་། གཞོན་སྐྱེས་ཚོར་སེམས་ཤུགས་དམིགས་བསལ་ཞིག་བསླེབ་ངེས་པས། ཆོལ་ཁའི་ན་ཚ་ཆུང་དུ་འགྲོ་ངེས་རེད།
དེ་ལས་མང་བ་། “བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ལངས་ཕྱོགས་ངེས་པར་དུ་བསྒྱུར་བཅོས་དགོས།” »
སྡིག་པ་ར་ཛ།
ང་ཚོའི་མཁས་པ་ཚོ་དངོས་པོ་ལས་དངོས་མེད་འཆད་ལ་དགའ། ད་ལྟ་ལས་འདས་པ་འཚོལ་ལ་དགྱེས། འཁོར་བ་ལས་འཁོར་འདས་བཤད་ན་བདེ། ཡིན་ན་ཡང་རང་ཉིད་ལ་ཡོད་པ་དངོས་ཡོད་རེད། ད་ལྟ་བ་རེད། འཁོར་བ་རེད།
མདོར་ན་ང་ཚོའི་ཟས་གོས་དང་། གནས་མལ། འཁོར་ཡུག ལོངས་སྤྱོད་མཐའ་དག་ད་ལྟ་བ་ཡིན་ཡང་། ཤེས་ཡོན་ནི་ལོ་ཉིས་སྟོང་ཡར་སྔོན་གྱི་རྒྱ་གར་རིག་གཞུང་དང་། དུས་རབས་བདུན་པ་ནས་བཅོ་བརྒྱད་ཡན་ཆོད་ཀྱི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་དང་། དེ་དག་གི་འཚོ་བ་རེད། དེ་ཕྱིར་ང་ཚོའི་སློབ་ཚན་ནི་ཤི་ཟིན་པའི་མེས་པོ་ཚོའི་བསམ་བློ་དང་། ཁོ་པ་ཚོས་སྤྱོད་ཟིན་པ་ཤ་སྟག་ལས། ད་ལྟའི་འཚོ་བ་དང་དངོས་སུ་འབྲེལ་བ་གཅིག་ཀྱང་མེད་པས། ཏག་ཏག་འགལ་བ་ལྟག་སྤྲོད་དུ་གྱུར།
བོན་རྒྱ་བསྟན་འཛིན་རབ་རྒྱས།
རྙོག་དྲ་ཆེན་པོ་ཡོང་དུས་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་གཏོང་བ་ནི་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་ལམ་ཁ་ཡག་ཤོས་དེ་ཡིན། རྙོག་དྲ་གང་ནས་ཡོང་ན་དེ་ལ་ལྷན་པོ་རེ་བརྒྱབ་ནས་ནམ་རིང་སྒྲུང་གིས་འཁྱོལ་ཐབས་མེད། དེར་བརྟེན། སྐབས་འདིར་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་གཏོང་རྒྱུ་ལས་གདམ་ག་གཞན་མེད། སྤྱི་ཚོགས་འཁྲུག་འདུག ཡོད་ཚད་ཀྱིས་དཀྲུག་པར་རེམ་གྱིན་པའི་སྣང་བ་ཞིག་འདུག སྐབས་འདིར་དཀོན་མཆོག་དཔང་ལ་བཙུགས་ནས་དྲང་བདེན་གྱི་རྩོམ་ཡིག་ཅིག་བྲིས་ནའང་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་ཟགས་ཚར་འདུག སྐབས་འདིར་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་མིག་ལམ་ནས་ཁ་དོག་ལ་དཀར་ནག་གང་རུང་གིས་ཁྱབ་པ་ཡོད་པས། ལན་རེར་དགོད་བྲོ་ཞིང་མཚམས་རེར་ཧང་སངས་པ་ཞིག་ཀྱང་རེད། ངས་ངོ་མས་བཤད་ཀྱིན་ཡོད།
དེ་ལས་མང་བ་། “ད་ནི་བློ་སྤོབས་ཆེན་པོས་འགྱུར་བ་གཏོང་རན་རེད།” »
རྔ་བ་ནས་མྱུག
ངས་ཐོག་མར་ཀརྨ་བ་ཞེས་པའི་བླ་མ་ཞིག་ཡོད་པ་ཇི་ལྟར་བྱས་ཏེ་ངོས་ཟིན་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ཁ་གསལ་ཞིག་དྲན་རྒྱུ་མི་འདུག་ཀྱང་། ངའི་ཕ་ཡུལ་གྱི་ཁྱིམ་ཚང་ཞིག་ལ་མཚོན་ན་མཆོད་པའི་ཀུན་དགའ་རྭ་བའི་ནང་དུ་༧རྒྱལ་བ་དོན་གྱི་བདག་པོ་དང་པཎ་ཆེན་སྣང་བ་མཐའ་ཡས་ཀརྨ་པ་བཅས་ཀྱི་སྐུ་པར་བཤམས་མེད་པའི་ཁྱིམ་ཚང་ཞིག་ཕལ་ཆེར་མེད། ངས་རྟག་ཏུ་དབུས་ཀྱི་ས་སྐྱ་བདག་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་དང་ཁམས་ཀྱི་ཀརྨ་པ་རྣམས་གཉིས་ཕ་ཡུལ་ཕྱོགས་ཀྱི་མི་ཚོས་དད་པ་ཆེན་པོ་བྱེད་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཡིན་ནམ་བསམ་མྱོང་། དེ་ནི་ཡུལ་གྱིས་བསྐལ་བའི་བླ་མ་གཉིས་ལ་དད་པ་བྱེད་པ་ནི་ལས་སླ་བ་ཞིག་མིན་པས་ཡིན། ངས་ཀྱང་དད་པའི་གོ་རིམ་དེ་འདྲ་ཞིག་བརྒྱུད་དེ་ཀརྨ་པ་ཞེས་པའི་བླ་མ་དེ་ངོ་ཤེས་པ་ཞིག་ཡིན་ངེས། རྒྱ་གར་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་མ་སླེབས་པའི་གོང་དུ་ངའི་བསམ་པར་རྒྱ་གར་དུ་བཞུགས་པའི་བླ་ཆེན་རྣམས་ལ་ངེས་པར་ཐེངས་གཅིག་མཇལ་དགོས་སྙམ་པའི་ཀུན་སློང་སྔོན་དུ་བཏང་བ་ཡིན། ས་མཐའ་འདིར་བསླེབས་རྗེས་ངའི་རེ་འདོད་དེ་མར་ངོའི་ཟླ་བའི་མཚུངས་ཟླ་གྱུར་བས་ས་མཐའ་འདིར་འབྱོར་ཏེ་ལོ་རྒན་བཅུ་ལྷག་གོ་མེད་ཚོར་མེད་དུ་གྱུར་ཡང་། ༧གོང་ས་མཆོག་དང་ཚེ་རབས་ལས་ཀྱི་བླ་མ་ལས་གཞན་བླ་མ་གཅིག་ལའང་ཆེད་དུ་མཇལ་མ་ཐུབ། ལོ་རེའི་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་མཛད་སྒོ་རེ་ཚོགས་སྐབས་རྒྱང་ནས་ཀརྨ་པ་ཐེངས་ཁ་ཤས་ལ་མཇལ་མྱོང་ནའང་། ཁོང་ལ་ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་སྐུའི་གཟི་བྱིན་ཞིག་དང་དད་པའི་འཁུན་བུ་སློང་ཞིང་ལག་པས་དབང་མེད་དུ་ཐལ་མོ་སྦྱོར་དགོས་པའི་ཁྱད་པར་བ་ཞིག་བ་ཡིན་པ་མཐོང་མ་ཐུབ། རྗེས་ཀྱི་ཕྱི་ལོ་ཉིས་སྟོང་བཅུ་གཉིས་བཅུ་གསུམ་ཞིག་གི་ནང་ཀརྨ་པ་དངུལ་གྱི་རྙོག་དྲྭ་ཆེན་པོ་ཞིག་གི་ནང་དུ་ཚུད་ཅིང་། རྐྱེན་དེར་ཁག་བཞག་ནས་རྒྱ་གར་ཉེན་རྟོག་པས་རྒྱུད་སྟོད་ཀྱི་ཀརྨ་བའི་བླ་བྲང་སྔོག་བཤེར་བྱས་པའི་གསར་འགྱུར་དེ་གང་སར་ཁྱབ། སྐབས་དེ་དུས་དངོས་ཤུགས་བརྒྱུད་གསུམ་ནས་ཀརྨ་པ་གནས་སྟངས་དེ་ལས་ཐར་ཆེད་དུ་བོད་གཞུང་དང་བླ་ཆེན་དགེ་ལྡན་གསེར་ཁྲི་སོགས་བླ་ཆེན་རྣམས་དང་། བོད་མི་མང་མང་ཚོགས་ལ་ཀརྨ་པ་གནས་སྟངས་དེ་ལས་སྒྲོལ་ཐབས་ཀྱི་ནུས་པ་མེད་ནའང་སེམས་ནང་ནས་རྒྱབ་སྐྱོར་ཤུགས་ཆེ་གནངས་སོང་།
གཡུ་སྒང་དགེ་འདུན་གྱིས།
(ཁ་དང་གྲུ་མོ་ནང་ལ་འཁོར་ཏེ། མཛུབ་མོ་ལྔ་བཅིང་ཁུ་ཚུར་བྱོས།)
སྤྱིར་ང་རང་ལ་མཚོན་ན་ཁྲིམས་དང་སྒྲིག་གཞི་ལ་རྒྱུས་མངའ་དང་དོ་སྣང་ཡོད་མཁན་ཞིག་མིན། སྤྱི་འཐུས་སྐབས་བཅུ་དྲུག་པའི་རྒྱུན་ལས་དང་ཁྲིམས་ཞིབ་པ་གསུམ་གྱི་རྙོག་གླེང་ལས་ང་ལའང་རང་བཞིན་གྱིས་བཅའ་ཁྲིམས་རིན་པོ་ཆེར་དོ་སྣང་སྤྲད་དགོས་པའི་ཚོར་ཤུགས་ཤིག་གིས་རྩོད་གཞི་རེ་རེ་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དགོངས་དོན་དང་མཐུན་མིན་ལྟ་འདོད་བྱུང་། འདི་ནི་ང་ལ་མཚོན་ན། བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་སློབ་ཚན་ཞིག་ནང་སྦྱོང་བྱས་པ་དང་གཅིག་མཚུངས་ཡིན་པས། ད་རེས་རྙོག་གླེང་འདིས་མང་ཚོགས་ལའང་ཁྲིམས་དང་སྒྲིག་གཞིའི་ཟབ་སྦྱོང་ཞིག་སྤྲད་ཡོད་ལས་ཆེ། རང་རྒྱལ་གཞན་ཕམ་གྱི་ལས་དོན་ཤ་སྟག་གི་འཐབ་ར་ལྟ་བུ་བྱས་ཏེ་བསྡད་ན་སྤྱི་བའི་ལས་དོན་མང་པོ་ཞིག་འཐུས་ཤོར་ལ་འགྲོ་བ་གདོན་མི་ཟ། འདས་པའི་ལོ་བཅུའི་ནང་ལ་མཇུག་བསྡོམས་ཤིག་བརྒྱབ་སྟེ། ད་ལྟའི་རྙོག་གྲ་འདི་ཐོག་མའི་མགོ་ཚུགས་ས་དེ་ནས་
ནམ་མཁའ།
དུས་རབས་ཉེར་གཅིག་གི་ལོ་རབས་ཉི་ཤུའི་ནང་རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་གིས་དམར་ཤོག་ཚོགས་པ་བཙུགས་ཏེ། ལོ་ངོ་༡༠༠འཁོར་བའི་དུས་སྟོན་རྒྱ་ཆེན་ཞིག་བྱས་ཡོད། དགོད་བྲོ་བ་ཞིག་ལ། དུས་སྟོན་དེའི་ཐོག་ཏུ་རྒྱ་ནག་དམར་ཤོག་ཚོགས་པའི་འགོ་ཁྲིད་ཞིའི་ཅིན་ཕེན་གྱི་གཏམ་བཤད་སྐབས། རྒྱ་ནག་དམར་ཤོག་ཚོགས་པའི་ལོ་ངོ༢༠༠འཁོར་བའི་དུས་སྟོན་བྱེད་པའི་རེ་བ་ཁྱེད་རང་ཚོའི་ལག་ཏུ་ཡོད་པས། དེ་རིང་ནས་བཟུང་གཞོན་སྐྱེས་ཚོས་འབད་བརྩོན་བྱེད་དགོས་ཞེས་བཤད་པ་རེད། འདི་ནི་ཞིའི་ཅིན་ཕེན་གྱི་རེ་བ་ཡང་ཡིན་ལ། ཁོའི་རྨི་ལམ་ཡང་རེད་ཟེར་ཆོག
ཞིའི་ཅིན་ཕེན་གྱིས་རྒྱ་ནག་གི་གཞོན་སྐྱེས་ཚོར་མགོ་སྐོར་གཏོང་ཆེད། ཁོས་མུ་མཐུད་ནས་འདི་ལྟར་བཤད་ཡོད། རྒྱ་ནག་དམར་ཤོག་ཚོགས་པས་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་ཀྱི་འཚོ་བའི་དཀའ་སྡུག་ཁྲོད་ནས་སྐྱབས་ཏེ། འོད་སྟོང་འབར་བའི་འཚོ་བའི་ལམ་ཆེན་དུ་བསྐྱལ་ཡོད་ལ།
དེ་ལས་མང་བ་། “བོད་རྒྱ་གཉིས་ཀྱིས་འཛམ་གླིང་ལ་བཞག་པའི་ལག་རྗེས་ཀྱི་ཁྱད་པར།” »
བློ་གྲོས་རབ་བརྟན།
དྲ་ལམ་ནས་ཚོགས་པ་བཞིའི་གསར་འགོད་གསལ་བསྒྲགས་ཤིག་མཐོང་སོང་། གཞོན་ནུ་ཚོགས་པ། བུད་མེད། མང་གཙོ། སློབ་ཕྲུག་ཚོགས་པ་བཅས་རེད། ཁོང་ཚོའི་ཁ་ནས་སྤྱི་འཐུས་ཚོ་འགྲིག་ཐབས་ཟེར་བཞིན། དོན་ལ་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་འདིའི་བཅའ་ཁྲིམས་རྡོལ་རོལ་བཏང་སྟེ། མ་འོང་པར་གང་དྲན་དྲན་བྱེད་ཆོག་པའི་ལམ་ཁ་བཟོ་བཞིན་འདུག བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་འདི་ག་ལེར་ཉམས་ཏེ། རྒྱ་དམར་གཞུང་ལ་དགོས་པའི་ལས་ཀ་ལ་མངོན་སུམ་དུ་དཔུང་རོགས་བྱེད་ཀྱིན་འདུག་པས། བོད་རྒྱ་ཆེའི་མི་མང་གིས་དེ་རིང་ནས་བཟུང་སྟེ་
དེ་ལས་མང་བ་། “ཚོགས་བཞི་ལ་སྤྲད་པའི་དམར་གཏོར་འདི། ཚོགས་གཙོ་བཞི་བོས་བཞེས་རོགས་གནང་།” »
སྡིག་པ་ར་ཛས།
བོད་མའི་སྒྲིག་འཛུགས་ལ་དཀའ་ངལ་འདུག་མང་པོ་ཞིག་གིས་ལབ་བཞིན་པ་རེད། དཀའ་ངལ་མི་སེར་ཚོས་རང་ཉིད་ཀྱིས་བཟོས་པ་རེད། ཐོག་མར་བློ་སེང་བཀའ་ཁྲི་ལ་འདེམས་པ་དེ་ནོར་བ་རེད། བར་དུ་བློ་སེང་གིས་བྱ་བ་ཨེན་ཙམ་སྒྲུབ་པ་རེད་དེ། ལས་བྱེད་རྙིང་པ་མང་པོ་ཞིག་ལ་དཀའ་ངལ་སྤྲད་བཞག་པ་རེད།
རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དང་། མི་རིགས་གཞན་པའི་སྲིད་གཞུང་ཚད་ལྡན་ཡོད་སའི་ཆབ་སྲིད་དང་། ཚོགས་སྡེ་ལ་ལྟོས་དང་། ཐད་གར་ལོ་གཞོན་ཤེས་རབ་ཅན་ཞིག་དང་། འཇོན་ཐང་ཅན། ལག་འཁྱེར་ཆེན་པོ་ཅན་ཞིག་ཡོད། དེ་སྲིད་སྐྱོང་ལ་འདེམས་ཤོག་སུ་གཅིག་གིས་ལབ་སྲོལ་མེད།
རྩོམ་པ་པོ། མཁའ་སྤྱོད་མ།
—བོད་མིར་སྐྱིད་ན་མཉམ་སྐྱིད་དང་སྡུག་ན་མཉམ་སྡུག་གི་འདུ་ཤེས་འཛིན་མཁན་ཞིག་ཡིན་ཕྱིན། བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་དཀྱིལ་སྙིང་དུ་འཛིན་དགོས་པ་ནི་སྒྲིག་འཛུགས་འདི་སྲ་བརྟན་རྒྱུན་གནས་དང་ནུས་པ་གོང་འཕེལ་དུ་གཏོང་བའི་ཐབས་ལམ་ཉག་གཅིག་པུ་དེ་རེད་།
གུས་པ་བཙན་བྱོལ་དུ་བསླེབས་ནས་ལོ་ངོ་ ༢༠ མ་ཟིན་ཙམ་འགྲོ་བཞིན་འདུག་ལ། འདས་པའི་ལོ་ངོ་ ༢༠ དེའི་ནང་ཕལ་ཆེར་སྔ་གཞུག་ཚང་མ་བསྡོམས་ན་ལོ་གཅིག་དང་ཕྱེད་ཙམ་རིང་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་དང་ལྡི་ལི་སོགས་ནས་བསྡད་ཡོད་སྲིད་མོད། དེ་མིན་གྱི་ལོ་དུས་ཡོད་ཚད་རྡ་རམ་ས་ལ་དང་ལྷག་པར་དུ་གངས་ཅན་སྐྱིད་གཤོངས་ཀྱི་གཡས་གཡོན་ནས་བསྡད་པ་ཡིན། ད་ལྟའང་གངས་སྐྱིད་ཀྱི་ཉེ་འཁྲིས་དེར་བསྡད་ནས་རང་འཁྲིའི་ལས་དོན་གང་ཐུབ་ཅིག་བྱེད་མུས་ཡིན། འདི་ངས་སྔོན་གླེང་ཙམ་དང་ཡང་ན་ང་རང་གངས་ཅན་སྐྱིད་གཤོངས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་འདིར་རྒྱུས་མེད་ནང་གི་རྒྱུས་ཆེན་གཅིག་ཡིན་ཟེར་བའི་དོན་དུ་ཡིན་ལ། དེང་སང་སྤྱི་ཚོགས་དྲ་ལམ་ཁག་ཏུ་གངས་ཅན་སྐྱིད་གཤོངས་མིག་གིས་མཐོང་མ་མྱོང་། འགྲོ་ཡང་མ་མྱོང་། ཡིན་ཡང་དེར་ཡོད་ཀྱི་ང་ཚོའི་གཞུང་དེར་རྩ་བ་ནས་ཡིད་ཆེས་མེད། དེར་ཡོད་ལས་བྱེད་ཚོས་ཉི་མ་འཁྱོལ་ཐབས་རང་བྱས་ནས་བསྡད་ཡོད་པ་རེད་ཟེར་མཁན་གྱི་རྒྱུས་མེད་འུར་གཏམ་ཅན་གྱི་སྒེར་དོན་ཉིན་མཚན་གཉིས་སུ་གཉེར་བཞིན་པ་རྣམས་ལ་ངོ་སྤྲོད་ཀྱི་ཚུལ་དུ་ཞུས་ཡིན།
དེ་ལས་མང་བ་། “གཞུང་འབྲེལ་མ་ཡིན་པའི་ཚོགས་པ་བཞི་ཡི་ཚོགས་གཙོ་རྣམ་པར་བསམ་ཚུལ་ཞིག་ཞུ་དགོས་བྱུང་།” »
འབྲིང་བ་འཇིགས་མེད།
<<ཉེ་རབས་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་ལོ་རྒྱུས་དང་ལྷ་སྲས་རྒྱལ་ལོ་དོན་གྲུབ།>>འགྲེམས་སྤེལ་སྔ་ཕྱིའི་སྐབས་ཀྱི་གླེང་མོ།
དང་པོ། ཉེ་རབས་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་ཡིག་འཇོག་བྱེད་རྒྱུ་གལ་ཆེ་ཚུལ།
༄༅།། སྤྱིར་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ནི་དུས་ཡུན་ཧ་ཅང་རིང་ཞིང་། དེང་སང་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་མ་ཟད་ཁྲི་ཕྲག་གི་སྐད་ཆ་ཤོད་བཞིན་ཡོད། དེའི་རིང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆའང་རྒྱལ་རབས་དང་། རྣམ་ཐར། ཆོས་འབྱུང་སོགས་མང་པོ་ཡོད་ཀྱང་སྲིད་དོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཉུང་ཞིང་། ཉེ་རབས་ཀྱི་སྲིད་དོན་ལོ་རྒྱུས་དེ་བས་ཀྱང་ཉུང་། ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་སྐད་ཡིག་ནང་ཡོད་ཀྱང་མང་པོ་མེད་པར་མངོན་ལ་བོད་ཡིག་ནང་དུའང་ཤིན་ཏུ་ཉུང་བས། འདི་འདྲའི་ཉེ་རབས་ཀྱི་སྲིད་དོན་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་བོད་ཡིག་ནང་གསར་དུ་རྩོམ་འབྲི་གནང་རྒྱུ་ནི་གལ་ཆེན་པོ་དང་དགོས་མཁོ་ཆེན་པོར་གྱུར་ཡོད།
རྔ་བ་ཀུན་བཟང་།
ཨ་ལ་ལ་མོ་ཞེས་པའི་གླུ་དབྱངས་དང་གླུ་བ་གཉིས་གོ་མྱོང་མཁན་མང་ནི་རེད། ལྷག་པར་དུ་བོད་ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀྱི་ལོ་ཆུང་ཁྲོད་ན་གླུ་བ་བསོད་བཀྲ་མི་ཤེས་མཁན་ཧ་ལམ་ཉུང་ཉུང་རེད་འདོད། རྒྱུ་མཚན། གླུ་བ་ཁོང་གི་དབྱངས་དང་། སྒྲ། བརྙན་སོགས་ལ་མཚོན་ན་དེང་རབས་ཀྱི་འཚོ་བ་དང་། གསར་གཏོད་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས། མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་རྣམ་པ་ལྡན། དཔེར་ན། <<གངས་ཅན>>དང་། <<ཁམས་བདེ། >> <<གཏམ>> ཨ་ལ་ལ་མོ་ཞེས་པའི་གླུ་ཚིག་ནང་ལ་མི་རིགས་ཤིག་གི་རེ་བ་དང་། རྨི་ལམ། ལས་དབང་། སྐྱོ་གར་སོགས་དབྱངས་དང་ཚིག་གི་ལམ་ནས་བརྗོད་ཡོད་པ་ཧ་ཅང་གསལ།
ཡང་ཕྱོགས་གཞན་ནས་དཔྱད་ན། སྒྱུ་རྩལ་བ་བསོད་བཀྲ་དང་ཁོང་གི་གླུ་ཚིག་ནང་ལ་དེང་རབས་ན་གཞོན་རྣམས་ལ་ཁ་བརྡ་དུ་མ་ཞིག་གནང་འདུག དཔེར་ན། <<ད་སད་ན་རེད་>> དང་། <<རང་ལ་ཡིད་ཆེས་དགོས>> <<བཞུར>> ལ་སོགས་ཀྱི་ནང་ལ་
གཞུང་པ་ཚེ་དབང་བསོད་ནམས།
འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་གཉིས་པ་འཇུག་སྒྲིལ་ནས་འཛམ་གླིང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས། ( UNO ) གསར་དུ་བཙུགས་ནས་དང་ཐོག་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བདེ་འཇགས་ཚོགས་ཆུང། ( Security Council ) བཙུགས་པ་དང་། དེ་ནས་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཚོགས་ཆུང་སོགས་དགོས་གལ་ལ་ཞིག་པའི་རིམ་པས ཚོགས་ཆུང་ཁག་བཙུགས་པ་དང་། མི་གི་སྤྱི་ཚོགས་ག་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ཀྱང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་བདེ་འཇགས་ལས་གལ་ཆེ་བ་མེད་པ་ནི་ཆེ་ས་རྒྱལ་ཁབ་དང་། གཞུང། ་སྒྲིག་འཛུགས། ཆུང་ས་ཁྱིམ་ཚང་སྒེར་བཅས་པར་ཞི་བདེ་དང་ལྷིངས་འཇགས་བརྒྱུད་ནས་ཡར་རྒྱས་འགྲོ་དགོས་པ་ནི་སྤྱི་ཚོགས་འཚོ་གནས་ཐུབ་པའི་རྨང་གཞི་དེ་ཡིན་པ་ནི་དེང་སྐབས་འཛམ་གླིང་གི་ལུང་པ་མང་པོའི་ནང་ཞི་བདེ་ལྷིངས་འཇགས་མེད་པ་ནས་རྒྱལ་ནང་གི་དཔལ་འབྱོར་དང་། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་བདེ་འཇགས། མི་མང་གི་འཚོ་བ་སོགས་སྤྱི་ཚོགས་འཚོ་གནས་ཐུབ་པའི་ལས་གཞི་མང་པོ་ལ་རང་བཞིན་དོ་ཕོག་དང་ཉམས་ཆགས་འགྲོ་བཞིན་པ་ང་ཚོའི་མཐོང་ཐུབ་པ་དང་ཐོས་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། སྤྱི་ཚོགས་ལ་བདེ་འཇགས་
དེ་ལས་མང་བ་། “མི་ཡི་སྤྱི་ཚོགས་འཚོ་གནས་ཐུབ་པ་ལ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་བདེ་འཇགས་ལས་གལ་ཆེ་བ་གང་ཡང་མེད།” »
ནམ་མཁའ།
དེ་རིང་འདིར་འགྲེལ་བཤད་མང་པོ་ཞིག་མི་དགོས་བར་ཆོས་རྒྱུད་ཁག་གི་སྤྱི་འཐུས་དང་། མདོ་སྟོད་ཀྱི་སྤྱི་འཐུས་འགའི་འབྲེལ་ལམ་གྱི་སྟེང་ནས་བསམ་ཚུལ་ཞིག་དྲ་ཤོག་ཐོག་འབྲི་རྒྱུ་ཡིན། ཚང་མས་མཁྱེན་གསལ་ལྟར། སྤྱི་འཐུས་སྐབས༡༦དང་བཀའ་ཤག་སྐབས༡༥མཇུག་ཏུ་བཙན་བྱོལ་གཞུང་གི་ཁྲིམས་ཞིབ་པ་གསུམ་ཉེས་མེད་ཀྱི་སྒོ་ནས་འཕོ་འགྱུར་བཏང་སྟབས། བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་གཞུང་ཞབས་ཟུར་བ་སོགས་གཙོ་བྱས་ཏེ། མི་དམངས་ཡོངས་ཀྱི་བློ་འཚུབ་ཆེན་པོ་སྒོ་ནས། ཁྲིམས་ཞིབ་པ་གསུམ་བསྐྱར་དུ་ཕེབས་དགོས་བའི་འབོད་སྐུལ་བྱས་ཏེ། ཁོང་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་ཀྱང་མི་དམངས་ཀྱི་རེ་འདོད་ལྟར། ཕྱིར་ཕེབས་ཏེ་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་ཁྲིམས་ཞིབ་ཁང་དུ་ཕྱག་ལས་གནང་བཞིན་པ་ལ། གཞི་ལུས་མི་དམངས་མི་ཉུང་བ་ཞིག་གི་རེ་སྐུལ་ལྟར། དེ་རིང་འདིར་ཁོང་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་ཕྲན་གྱིས་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞེས་ལག་ཟུང་ཐལ་མོ་སྦྱར་ཏེ་ཞུ་བཞིན་ཡོད།
དེ་ལས་མང་བ་། “དམ་ཉམས་མཉམ་འཛོམས་བྱས་ཏེ་བཙན་བྱོལ་གཞུང་ལ་རྒོལ་བ།” »
གཞུང་པ་ཚེ་དབང་བསོད་ནམས།
མང་གཙོའི་རྒྱལ་ཁབ་ག་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ཀྱང་རྒྱལ་ཁབ་དེའི་རྩ་ཁྲིམས་ལས་གལ་ཆེ་བ་མེད་པ་ནི་ཁྲིམས་ལུགས་ཡོངས་ཀྱི་རྩ་བ་དེ་རྩ་ཁྲིམས་ཡིན་པ་ནས་རྒྱལ་ཁབ་དང་སྲིད་གཞུང། གྲོས་ཚོགས་དང་མི་མང། གཞུང་འབྲེལ་དང་གཞུང་འབྲེལ་མ་ཡིན་པའི་ཚོགས་པ་དང་སྒྲིག་འཛུགས། མི་སྒེར་སོགས་ཚང་མས་ཡིད་ཆེས་དང་། བློ་གཏད། བརྩི་བཀུར་ཉམས་ལེན་ཞུ་དགོས་པ་དེ་ཡུལ་མིའི་ལས་འགན་ཆེ་ཤོས་དེ་ཡིན་པ་དང་། དེ་ལས་ལྷག་པའི་ཁྲིམས་ཡིག་མེད་པ་དང་། ང་ཚོ་བཙན་བྱོལ་དུ་འབྱོར་མ་ཐག་༸གོང་ས་མཆོག་ནས་བོད་མི་མང་གིས་མ་འོངས་མདུན་ལམ་ལ་ཐུགས་བརྩེ་བ་ཆེན་པོའི་གཟིགས་སྐྱོང་འོག་དེ་སྔའི་བོད་ཀྱིས་ཆབ་སྲིད་ལམ་ལུགས་ལ་འགྱུར་བ་བཏང་ནས་འཛམ་གླིང་སྤྱི་དང་མཐུན་པའི་དེང་རབས་མང་གཙོའི་ལམ་ལུགས་ནང་བོད་མི་མང་འཁྲིད་ནས་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༠ ལོའི་སྤྱི་ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༢ ཉིན་ཆོལ་གསུམ་ཆོས་ལུགས་དང་བཅས་པའི་སྐུ་ཚབ་ལས་སྒྲུབ་པའི་བོད་ཀྱི་མང་གཙོའི་གཞུང་གསར་འཛུགས་གནང་ནས་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ནས་ང་ཚོར་དགའ་བསུ་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་གྱི་རྣམ་འགྱུར་སྟོན་མཁན་གྱིས་གྲངས་ཚད་དེ་ཉུང་ཉུང་མིན་པ་དང་། སྤྱི་ལོ་
དེ་ལས་མང་བ་། “སྐབས་བཅུ་བདུན་པའི་འདེམས་ཐོན་སྤྱི་འཐུས་ཚོའི་ལས་ཁུར་དམ་འབུལ་ཞུ་ཕྱོགས་ལ་དཔྱད་པའི་གཏམ།” »
བྱང་པ་མིག་དམར།
ཉུང་མཐའ་ནས་བྱས་ན། ཉེ་བའི་ལོ་བཅོ་ལྔའི་རིང་ལ་མང་ཚོགས་ནང་ཆོས་བརྒྱུད་སྤྱི་འཐུས་དགོས་དང་མི་དགོས་ཟེར་བའི་གླེང་གཞི་བྱུང་ཡོད། སྐད་ཆ་འདི་ད་དུང་ཡང་རྒྱུན་མཐུད་ནས་གནས་ཡོད། འདི་ནི་སྐབས་སོ་སོའི་ཆོས་བརྒྱུད་སྤྱི་འཐུས་ཚོའི་བྱ་སྤྱོད་ཀྱིས་བསྐྲུན་པ་ལས་གཞན་གང་ལའང་ངན་ཁག་དཀྲི་ས་མེད།
ངའི་ལྟ་སྟངས་ནི་ཆོས་བརྒྱུད་སྤྱི་འཐུད་མུ་མཐུད་ནས་གནས་དགོས་པའི་ལངས་ཕྱོགས་ཅན་ཡིན། ཡང་། ལངས་ཕྱོགས་འདིས་ད་ཡོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་རང་འཇགས་གནས་དགོས་པའི་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀི་མེད། ད་ལྟའི་ང་ཚོའི་ཆོས་བརྒྱུད་སྤྱི་འཐུས་ཀྱི་བྱ་སྤྱོད་ནི་གྲྭ་པའི་ཀུན་སྤྱོད་ལས་བརྒལ་ཆེས་པ། མི་ནག་སྐྱ་བོ་ཞིག་གི་གནས་ཚད་ལས་ཀྱང་བརྒལ་བའི་བྱ་སྤྱོད་ཅན་དུ་མཐོང་གི་ཡོད།
དེ་ལས་མང་བ་། “ཆོས་བརྒྱུད་སྤྱི་འཐུས་མི་དགོས་ཟེར་མཁན་ཚོར་ཟློག་པ་རྒྱག་པ།” »
ཚེ་བརྟན་འགྱུར་མེད།
ཆོས་ལུགས་དང་མདོ་སྟོད་སྤྱི་འཐུས་རྣམ་པའི་སྤྱི་འཐུས་དམ་ཆ་མ་ཕུལ་ནས་ད་བར་གྲོས་ཚོགས་འཚུགས་མ་ཐུབ་པའི་རྐྱེན་ལས་བཀའ་བློན་འདེམས་རྒྱུ་སོགས་བོད་སྤྱི་པའི་ལས་དོན་མང་པོ་ཞིིག་ཞུ་མ་ཐུབ་པར་རྒྱུན་རིང་ནར་ལུས་སུ་གྱར་ཡོད་པ་ཚང་མས་མཁྱེན་གསལ་རེད། ད་དུང་དེ་ལྟར་མུ་མཐུད་གནས་རྒྱུའི་དོག་གཞི་ཡོད་ན་དབུས་འོས་བསྡུ་ལྷན་ཁང་ནས་སླར་དུས་འགྱངས་སུ་མ་འགྲོ་བའི་ཐག་གཅོད་ཞུ་དགོས་གལ་ལས་དེ་མིན་འོས་བསྡུ་ལྷན་ཁང་ལའང་མི་དགོས་གཏམ་ངན་ཡོང་མི་སྲིད་པ་མིན། གོང་འཁོད་སྤྱི་འཐུས་ནང་དབུས་གཙང་དང་བྱང་ཨ་རི་སྤྱི་འཐུས་གཉིས་སྐོར་ཞུས་མེད། ཁོང་གཉིས་ལ་མགོ་མཐར་སར་འཇུག་མ་མཐར་པའི་འགྲེལ་བཤད་ཡོད་ན་ལས་དེ་མིན་ཕྱོགས་སོ་སོའི་ཁུངས་ནས་གང་གབ་གཟིགས་དགོས་རྒྱུ་ཡང་མེད་དམ་སྙམ།
གཉིས་སུ་དཀའ་གནད་འདི་དང་འབྲེལ་བའི་ལམ་སེལ་གནས་དོན་ཞིག་དེ་སྔ་དུས་བབ་ནང་ཞུས་ཡོད། ད་རེས་ཀྱང་སླར་ཞུས་ན་ཕན་པ་
སྡིག་པ་ར་ཛ།
༡ མི་རིགས་ཀྱི་བྲན་གཡོག
དང་པོ་མི་རིགས་ཀྱི་བྲན་གཡོག་ཏུ་གྱུར་ཚུལ་ལ་བསམ་ན། འཛམ་གླིང་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་ལོ་རྒྱུས་ལ་སྤྱིར་བལྟས་བྱས་པ་ཡིན་ན། གཅིག་གིས་གཅིག་མཐུ་འོག་ཏུ་བཅུགས་ཤིང་། ཕན་ཚུན་འཐབ་རྒོལ་གྱིས་ཆམ་ལ་ཕམ། རྒྱལ་ཕམ་རེས་སུ་འཁོར་ཏེ་ཡོང་བ་ཞིག་ལས་མ་འདས་པས། མི་རིགས་གཞན་གྱི་བྲན་དུ་ལྷུང་བ་དེ་བོད་པ་ཁོ་ནའི་སྒེར་ཆོས་ཤིག་ཀྱང་མ་རེད། སྔོན་གྱི་དུས་སུ་བོད་དང་། སོག་པོ། རོམ། དབྱིན་ཇི། ཧྥི་རན་སི། སི་པན་ཎི་ཤི་སོགས་བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་པ་དང་། ཡིན་ན་ཡང་ད་ལྟའི་དུས་རབས་ཉེར་གཅིག་པའི་ནང་གི་སྟོབས་ཆེན་རྒྱལ་ཁབ་ཚོའི་དཔུང་པ་བསྒྲིགས་ཏེ། ཆབ་སྲིད་དང་། དཔལ་འབྱོར་གྱི་གར་སྟེགས་སྟེང་འགྱིང་ཉམས་སྟོན་པ་མཐོང་ཐེངས་རེར། རང་གིས་རང་ལ་དྲི་བ་སྣ་ཚོགས་ཤིག་འདྲི་འགོ་ཚུགས་ཤིང་། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་། ཆོས་དཔལ་སྲིད་གསུམ་ལ་བསམ་བློ་མ་བཏང་མ་རང་གཏོང་ཐུག ལོ་རྒྱུས་རིང་པོ་ཡོད་ལ། སྐད་ཡིག་སོགས་རིག་གཞུང་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་ཕུན་སུམ་འཚོགས་པ་ཡོད་པའི་མི་རིགས་ཤིག མི་རིགས་གཞན་གྱི་བྲན་དུ་ལྷུང་བ་བོད་པ་གཅིག་པུ་རེད།
བློ་གྲོས་རབ་བརྟན།
༡༽གོང་ས་མཆོག་གི་ཐུགས་རེ་ལྟར་བྱུང་མེད།
བཙན་བྱོལ་དུ་མི་རབས་གསར་བ་ཞིག་འོས་བསྡུའི་ལམ་ནས་བདམས་ཐུབ་པ་དེ་གཟི་བརྗིད་ཅིག་དང་། མ་འོང་བའི་བཙན་བྱོལ་སྤྱི་ཚོགས་སྲ་བརྟན་གནས་པར་ལས་དོན་གལ་ཆེན་དོན་ཆེན་ཞིག་ཡིན་སྟབས། བློ་སེང་ཁྲི་སྟོན་མཛད་སྒོར་གོང་ས་མཆོག་ནས་” རིང་ནས་གནག་པའི་དོན་ཆེན་ཞིག་འདི་ཡིན་” ཞེས་གསུངས་ཡོད། དེ་བཞིན་ཟམ་གདོང་རིན་པོ་ཆེས་ཀྱང་” མི་རབས་རྒན་པ་ནས་གཞོན་པ་དང་། ཤེས་ཡོན་མེད་མཁན་ནས་ཡོད་མཁན་ལ་བརྩིས་སྤྲོད་ཀྱི་ཡོད” ཅེས་གདེང་འཇོག་ཚད་མཐོར་གནང་ཡོད། རེད་དེ། སྐྱེས་ཆེན་དེ་གཉིས་ཀྱི་ཐུགས་རེ་ལྟར་བྱུང་མེད་པ་གཤམ་གྱི་ཚན་པ་དག་གིས་ར་སྤྲོད་ཀྱིན་ཡོད།
དེ་ལས་མང་བ་། “སྲིད་སྐྱོང་ཟུར་བ་བློ་བཟང་སེང་གེའི་ནོར་འཁྲུལ་ཆེན་པོ་བཅུ།” »