དབྱུག་པ་ཅན། (Dandin) དུས་རབས་བདུན་པ།

སྙན་ངག་པ་དང་བཅོས་སྒྲུང་རྩོམ་པ་པོ།

དགེ་འདུན་རབ་གསལ་གྱིས་བསྒྱུར།

(རྩོམ་ཡིག་འདིར་ཨིན་ཡིག་གི་མིང་ཚིག་མང་པོ་ངོས་འཛིན་ཐུབ་ཆེད་དུ་བཞག་ཡོད་སྟབས་བོད་ཡིག་གི་ཁ་འཐོར་བཅུག་པ་ལྟ་བུའི་ཚོར་བ་ཞིག་བྱུང་། ད་དུང་གཤམ་མཆན་རྣམས་ཀྱང་རྩོམ་གྱི་མཇུག་ཏུ་ཤོར་ཏེ་གཟིགས་བདེ་མེད་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་བྱུང་འདུག  དེར་བརྟེན་བོད་ཡིག་ཐོག་ནས་ PDF ལ་བསྒྱུར་ཏེ་འདིར་བཀོད་ཡོད། ཟུར་གྱི་འབྲེལ་ཐག་ལ་བསྣུན་ནས་གཟིགས་རོགས། dandin final )

དབྱུག་པ་ཅན་ནི་མཚན་སྙན་ཅན་གྱི་སྙན་ངག་པ་དང་རྩོམ་རིག་ལྟ་གྲུབ་སྨྲ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད་ཚད་མཐོ་བའི་ཚིག་ལྷུག་རྩོམ་པ་པོ་ཞིག་ཀྱང་རེད། ཁོང་ནི་ “ཡོན་ཏན་” (གུ་ནཱ་guna)གྱི་གྲུབ་མཐའ་དར་སྤེལ་བྱེད་མཁན་དེ་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་མོད། “ཡོན་ཏན་”བཅུ་བོ་ཆེས་ཆ་སྙོམ་པར་གནས་པར་འདོད་པའི་བྷ་མ་ཧའི་(Bhamaha)[1] “རྒྱན་”གྱི་གྲུབ་མཐའ་དེའི་ཡང་བར་གནས་སུ་བཞུགས་ཡོད།

དབྱུག་པ་ཅན་ནི་ཀཱན་ཅི་(Kanchi)ཡུལ་གྱི་མི་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། ཁོང་ པཱ་ལཱ་ཝའི་(Pallava)རྒྱལ་པོ་དག་གི་མངའ་འོག་ནས་ཡོན་ཏན་རྒྱས་ཡོད་པ། རཏྣ་ཝརྨཱན་(Ratnavarman) (ཡང་ན་རཱཇཱ་ཝརྨཱན་ Rajavarman)ཞེས་པ་པཱ་ལཱ་ཝཱའི་རྒྱལ་སྲས་བཅས་ཡིན་ཚུལ་ཁོང་གིས་བཀྲལ་ཡོད་སྐོར་གྱི་ལྟ་ཚུལ་དེ་དག་ལ་ཁུངས་བརྟན་པོ་ཞིག་མེད་པ་རེད།  [དབྱུག་པ་ཅན་]ཁོང་གི་གོ་སླ་བའི་ཚིག་སྦྱོར་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ལ་བརྟགས་ན། ཁོང་ནི་བཱ་ནཱ་(Bana)[2] (འཚོ་བཞུགས་630-45)ལས་སྔ་བ་དང་། ད་དུང་སུ་བན་དྷུ་(Subandhu)[3](འཚོ་བཞུགས་608-9)ལས་ཀྱང་སྔ་བ་རེད། གཞོན་ནུ་བཅུའི་འཇུག་པ་(Dasakumara-charita)ཞེས་པའི་བསྟན་བཅོས་སུ་གསལ་བའི་ཡུལ་ཁམས་ཆགས་ཚུལ་དག་གིས་ཀྱང་རྒྱལ་པོ་ཧརྴ་ཝརྜ་ནཱའི་་(Harshavardhana)[4]ཡར་སྔོན་གྱི་དུས་ཚོད་ཅིག་ཡིན་ཚུལ་སྟོན། ཁོང་གི་སྙན་ངག་མེ་ལོང་ནི་(Kavyadarsa)ཧ་ལམ་ཕལ་ཆེར་བྷ་མ་ཧའི་(Bhamaha)བསྟན་བཅོས་ལས་སྔ་བ་རེད།

ཁོང་གི་སྙན་དངགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ཀབྱ་དརྴ་(སྙན་ངག་གི་མེ་ལོང་)ནང་གསལ་བའི་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་སྙན་ངག་དཔེར་བརྗོད་ཡོངས་རྫོགས་ནི་དབྱུག་པ་ཅན་རང་ཉིད་ཀྱིས་བརྩམས་པ་རེད། ཁོང་གི་ མཛེས་མ་ཨ་ཝན་ཏིའི་གཏམ་རྒྱུད་(avantisundarikatha)ལ་བརྟགས་ན། རྒྱལ་པོ་པཱ་ལཱ་ཝཱའི་སྐབས་སུ་ཁོང་གི་ཡབ་མེས་རྣམས་གུཇ་རཱཏ་ (Gujarat)ནས་ལྷོ་ཕྱོགས་ལ་གནས་སྤོར་བྱས་པ་གསལ་ཞིང་། ཁོང་ནི་ཝི་རཱ་དཏྟ་(Viradatta)དང་གོོ་རི་(Gauri)གཉིས་ཀྱི་བུ་དང་། མ་ནོ་ར་ཐའི་(Manoratha)ཚ་བོ་ཡིན། ཁོང་གི་ཡབ་མེས་ད་མོ་དཱ་རཱ་(Damodara)ནི། (ཀིརྟ་ཨར་ཇུ་ནི་ཡ་(Kiratarjuniya)[ཀིརྟ་དང་ཨར་ཇུན་གྱི་སྙན་ངག་སྒྲུང་རིང་]ཞེས་པའི་བསྟན་བཅོས་རྩོམ་པ་པོ་) བྷ་ར་ཝི་(Bharavi) ཡི་གྲོགས་པོ་ཞིག་ཡིན་ནོ།། དབྱུག་པ་ཅན་ལོ་བདུན་ལ་སོན་སྐབས་ཨ་མ་ཚེ་ལས་འདས་ཤིང་། ལོ་ཅུང་ཆུང་བའི་སྐབས་སུ་ཁོང་གི་ཕ་ཡང་འདས། ཁོང་ལ་ཀེ་ར་ལའི་(Kerala)ས་ཁུལ་དུ་གྲོགས་པོ་མེ་ཏྲི་དཏྟ་(Matridatta)ལྟ་བུ་ཡོད་པའང་བཤད་དོ།།

མཛེས་མ་ཨ་ཝན་ཏིའི་གཏམ་རྒྱུད་(avantisundarikatha)དུ་ ཀ་དམ་བ་རིའི་(Kadambari)[5]སྐོར་འཆད་ཅིང་། སྒྲུང་འཆད་པའི་སྐབས་སུ་[དེའི་རྩོམ་པ་པོ་]བཱ་ནའི་(Bana)འབྲི་ཚུལ་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་མོད། [དེའི་བུ་]བྷུ་སཱ་ན་བྷཏྟ་ (Bhusanabhatta) ཡི་བསྟན་བཅོས་ཨུཏྟ་ར་བྷ་ག་(uttarabhaga) ཞེས་པའི་འབྲི་ཚུལ་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་མེད་དོ།། [བསྟན་བཅོས་དེའི་]གླེང་གཞིའི་སྐབས་སུ་[སྙན་ངག་མཁན་] བྷ་ར་ཝི་ (Bharavi)ནི་ཤར་ཕྱོགས་ཅཱ་ལུ་ཀྱའི་(Chalukya)[6]རྒྱལ་པོ་ཀུབ་ཇཱ་ ཝི་ཤ་ནུ་ཝརྡཱ་ནཱ་(Kubja Vishnuvardhana)[7]དང་། གངྒའི་རྒྱལ་པོ་དུར་ཝི་ནི་ཏ་(Durvinita)།[8] པཱ་ལཱ་ཝཱའི་(Pallava)རྒྱལ་པོ་སིམ་ཧ་ཝི་ཤ་ནུ་(Simhavishnu)།[9] དེ་བཞིན་དབྱུག་པ་ཅན་གྱི་ཡབ་མེས་[ཕ་ཡི་ཕ]སྙན་ངག་མཁན་ད་མོ་དཱ་རཱ་(Damodara)རྣམས་དུས་མཚུངས་ཡིན་པར་བཤད། དེར་བརྟེན། དབྱུག་པ་ཅན་ནི་དུས་རབས་བདུན་པའི་དུས་དཀྱིལ་དུ་བྱོན་པར་བཞེད།  བྷ་མ་ཧ་(Bhamaha)དང་དབྱུག་པ་ཅན་གཉིས་ལས་སུ་སྔ་བའི་རྩོད་གླེང་དེ་ནི་མཛེས་མ་ཨ་ཝན་ཏིའི་གཏམ་རྒྱུད་(avantisundarikatha)རྙེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཞི་བར་གྱུར་ཡོད།

ར་ཇེཤ་ཁ་རཱ་ (Rajashekhara)[10]ཡི་བསྟོད་རྩོམ་ (trayo dandiprabandas cha)[དབྱུག་པ་ཅན་གྱི་གྲགས་རྩོམ་ཁག་གསུམ།]ཞེས་པ་ལྟར་ན། དབྱུག་པ་ཅན་ནི་བསྟན་བཅོས་གྲགས་ཆེན་གསུམ་གྱི་རྩོམ་པ་པོ་ཡིན། དེ་གསུམ་གྱི་གཅིག་ནི་ངེས་པར་དུ་སྙན་དངགས་མེ་ལོང་ཡིན་པ་དང་། [འདི་ལ་]་རྩོམ་རིག་དཔྱད་བརྗོད་ཀྱི་ནང་ཀབྱ་ལཀྵ་ནཱ་(Kavyalakshana)[སྙན་ངག་གི་མཚན་ཉིད།]ཞེས་ཀྱང་ཟེར། གཞོན་ནུ་བཅུའི་འཇུག་པ་(Dasakumara-charita)ཞེས་པ་ནི་ཁོང་གི་བསྟན་བཅོས་གཉིས་པ་ལ་ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད་ཅིང་། ད་ལྟའི་ཆར་མཛེས་མ་ཨ་ཝན་ཏིའི་གཏམ་རྒྱུད་(avantisundarikatha)རྙེད་པ་དང་མཉམ་དུ་འདི་བསྟན་བཅོས་གཉིས་པར་ངོས་འཛིན་དང་། གཞོན་ནུ་བཅུའི་འཇུག་པ་ཞེས་པ་དེ་ནི་མཛེས་མ་ཨ་ཝན་ཏིའི་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་སྨད་ཆ་ཁ་མ་ཚང་བའི་ཆ་དེ་ཡིན་པར་མཁས་པ་མང་པོས་ངོས་འཛིན་བྱེད་པ་རེད། ཁོང་གི་བསྟན་བཅོས་གསུམ་པ་ནི་དེཝ་སནྡྷ་ནཱ་ཀབྱ་(Dvisandhanakavya)[ལེགས་སྦྱར་སྐད་ཀྱི་རྒྱན་གྱི་བསྟན་བཅོས་ཤིག་]ཞེས་པ་ཞིག་ཡིན་པར་འདོད་ཅིང་། དེ་ནི་རཱ་མཱ་ཡཱ་ནཱ་ (Ramayana)དང་མཱ་ཧ་བྷརྟ་(Mahabharata)གཉིས་ཀྱི་གཏམ་རྒྱུད་དཀྱུས་གཅིག་ཏུ་སྟོན་པ་ཞིག་ཡིན་པར་བཞེད།

[རྒྱལ་པོ་སྙན་ངག་མཁན་]བྷོཇ་ (Bhoja)[1005-1045]ཡིས་[གོང་གི་]བསྟན་བཅོས་འདི་ལུང་འདྲེན་གནང་ཞིང་། དེ་ནི་དབྱུག་པ་ཅན་གྱི་བསྟན་བཅོས་ཤིག་ཡིན་པར་བསྟན་ཡོད། བྷོཇ་པྲབནྡྷ་ (Bhojaprabandha)འམ་རྒྱལ་པོ་བྷོ་ཇའི་གསུང་རྩོམ་ལྟ་བུ་ཡིས་ [དབྱུག་པ་ཅན།] ཁོང་ནི་ནག་མོ་ཁོལ་ (Kalidasa)[11]དང་བྷ་ཝ་བྷུ་ཊི་(Bhavabhuti)[12]།  བྷ་ར་ཝི་(Bharavi)[13]བཅས་དང་བསྡུར་ན་མཚན་སྙན་དང་དུས་ཚོད་གཉིས་ཀ་མཉམ་པར་བསྒྲུབས།

ཁོང་གི་སྙན་དངགས་མེ་ལོང་སྟེ་ད་དུང་ཀབྱ་ལཀྵ་ནཱ་(Kavyalakshana)ཞེས་ཀྱང་བཏགས་པ་དེ་ནི་ལེའུ་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ཞིག་ཡིན། དབྱུག་པ་ཅན་ནི་“ཡོན་ཏན་[བཅུའི་]” (guna)གྱི་གྲུབ་མཐའ་དར་སྤེལ་བྱེད་མཁན་དེ་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་མོད། “ཡོན་ཏན་”བཅུ་བོ་ཆེས་ཆ་སྙོམ་པར་གནས་པར་འདོད་པའི་བྷ་མ་ཧའི་(Bhamaha) “རྒྱན་”གྱི་གྲུབ་མཐའ་དེའི་བར་གནས་སུ་བཞུགས་ཡོད་ལ། “ཡོན་ཏན་”རྣམས་ཀྱི་མིང་ནི་ནཏྱ་ཤཱ་སྟྲའི་(Natyasastra)[ཟློས་གར་གྱི་བསྟན་བཅོས་]ནང་ཡོད་པ་གཅིག་མཚུངས་ཡིན་མོད། དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་འཇོག་སྐབས་ཐུན་མོང་བ་ཧ་ཅང་ཉུང་། ཡོན་ཏན་བཅུ་བོ་འདི་དག་གི་འགའ་ཞིག་ནི་སྒྲ་ལ་འབྲེལ་བ་ཡོད་ཅིང་། གཞན་རྣམས་ནི་དོན་ལ་འབྲེལ་བ་ཡོད།  དབྱུག་པ་ཅན་གྱིས་རྒྱན་སུམ་ཅུ་སོ་ལྔ་བཤད་ཅིང་། འགའ་ཞིག་ལ་ནང་གསེས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཅན་ཡང་ཡོད། དོཤྶ་(Doshas)འམ་ཡང་ན་རྩོམ་རིག་གི་སྡེབ་སྦྱོར་ཁྲོད་ཀྱི་སྐྱོན་རྣམས་ཀྱང་རིགས་བཅུ་ཡི་ཁོངས་ནས་བཀྲལ་ཡོད་ཅིང་། སྤྱི་ཡོངས་ཀྱི་ཆ་ནས་བྷ་མ་ཧའི་(Bhamaha)རྗེས་སུ་འབྲངས་ཡོད། སྐད་ཀྱི་དབྱེ་བ་དང་བཀོལ་སྤྱོད་ཀྱི་དབྱེ་བ་གཞི་འཛིན་གྱིས་རྩོམ་རིགས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་རྣམས་བགར་ཡོད།

གཞོན་ནུ་བཅུའི་འཇུག་པ་(Dasakumara-charita)ཞེས་པའམ་ཡང་ན་མཛེས་མ་ཨ་ཝན་ཏིའི་གཏམ་རྒྱུད་(avantisundarikatha)ནི་ ལེགས་སྦྱར་རྩོམ་རིག་གི་ཁོངས་ནས་ལྷུག་རྩོམ་གྱི་ཀཱ་ཐཱ་་(katha)ཞེས་པའི་སྒྲུང་རྩོམ་གྱི་རྣམ་པར་ཡོད་ཅིང་། ད་ལྟ་ཡོད་པའི་མཛེས་མ་ཨ་ཝན་ཏིའི་གཏམ་རྒྱུད་(avantisundarikatha)ནི་སྟོད་ཆ་ལྟ་བུར་སྣང་ཞིང་། གཞོན་ནུ་བཅུའི་འཇུག་པ་(Dasakumara-charita)ཞེས་པའི་གླེང་གཞིའི་སྡེ་ཚན་ བུརྦ་པིཋ་ཀཱ་(burvapithika)ཕུད་པའི་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་སྨད་ཆར་གཏོགས་པར་སྙམ།  དབྱུག་པ་ཅན་གྱིས་ཏག་ཏག་ཚིག་ལྷུག་གི་ཆ་གང་ཞིག་བྲིས་པའི་སྐོར་ལ་མཁས་པ་རྣམས་བསམ་ཚུལ་མི་མཐུན་ནོ།།  ཌིབི་སན་དྷ་ན་ཀ་བི་ཡ་(Dvisandhanakavya)ཞེས་པའི་བསྟན་བཅོས་ནི་བརླག་ཟིན་ཅིང་། [རྒྱལ་པོ་]བྷོ་ཇ་ཡི་བསྟན་བཅོས་ཤྲི་ན་ག་ར་པྲ་ཀཱ་ཤ་(sringaraprakasha)[14] ན་ལུང་འདྲེན་བྱས་པ་དང་ཁུངས་སྨྲོས་པ་ཙམ་ཞིག་ང་ཚོས་ཤེས་པ་ཡིན།

དབྱུག་པ་ཅན་གྱིས་རང་གི་ལྷུག་རྩོམ་སྙན་ངག་ནི་ (vaidarbha marga)ཝེདརྦྷ་མཱརྒ་ཞེས་པའི་རང་ལུགས་འཇམ་པོ་དེའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ཡོད་ཅིང་། ཁོང་ནི་རང་གི་ པད་ལཱལིཏྱ་(padalalitya)[ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་མཛེས་རྒྱན་]ཞེས་པའི་སྡེབ་སྦྱོར་ལ་སྙན་གྲགས་ཡོད་པ་རེད།  ཁོང་གི་སྙན་ངག་མེ་ལོང་གི་ཤུགས་རྐྱེན་ནི་དུས་རབས་དགུ་པའི་ནང་བྱུང་བའི་ཏ་མིལ་(Tamil)སྐད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ དན་ཌི་ཨཝ་ལངྐཱ་རཱ་(Dandialavankara)[དབྱུག་པ་ཅན་གྱི་རྒྱན་]ཞེས་པའི་བསྟན་བཅོས་དང་། (དུས་རབས་དགུ་པའི་རྗེས་ལ་མིན་ངེས་པའི་)སིང་ཧཱ་ལེའི་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་(sinhalese treatise)སིཝ་བསླཱ་ཀཱ་རཱ་ (Sivabaslakara)། དེ་བཞིན་ཀ་ན་ཌ་(Kannada) ཡི་སྐད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ཀ་བི་རཱཇ་མརྒ་(kavirajamarga)ཞེས་པ་ རཤྟར་ཀུ་ཏ་ (Rashtrakuta)ཡི་རྒྱལ་པོ་ཨ་མོ་གྷ་ཝརྶཱ་ ན་རི། པ་ཏུང་ག་ (Amoghavarsa Nripatunga)ཞེས་པའི་ཆེད་དུ་བརྩམས་པ་བཅས་ལ་སླེབས་ཡོད་པ་ནི་མངོན་གསལ་རེད། སོག་པོའི་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་པ་གསལ།

སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་བཤད་ཚུལ་ལྟར་ན་དབྱུག་པ་ཅན་ནི་གཞོན་ནུ་བཅུའི་འཇུག་པ་དང་སྙན་ངག་མེ་ལོང་། བསྟན་བཅོས་གཞན་གཅིག་བཅས་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོ་རེད། [དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་] Pischel གྱིས་བསྟན་བཅོས་གསུམ་པ་དེ་ནི་མྲིཅ་ཅཀ་ཀ་ཏི་ཀཱ(Mrchchhakkatika)[15] ཞེས་པ་ཡིན་པར་བཤད་ཅིང་། གཞན་རྣམས་ཀྱིས་སྙན་ངག་མེ་ལོང་དུ་ལུང་འདྲེན་བྱས་ཡོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་གསུམ་པ་ནི་ ཅཱན་དོ་ཝི་ཅི་ཏི་(Chhandovichiti) ཞེས་པ་ཡིན་པར་འདོད། ད་དུང་སྙན་ངག་མེ་ལོང་དུ་ ཀཱ་ལཱ་པ་རི་ཆེ་ད་(Kalaparichheda)ཤུགས་བསྟན་དུ་སྨོས་ཡོད་མོད། ཅཱན་དོ་ཝི་ཅི་ཏི་(Chhandovichiti) དང་ ཀ་ལ་པ་རི་ཆེ་ད་(Kalaparichheda)གཉིས་ཀ་ནི་བསྟན་བཅོས་རང་རྐྱ་བ་གཉིས་མིན་པར་ལེའུ་གཉིས་ཀྱི་མིང་ཙམ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། དེ་དག་དབྱུག་པ་ཅན་གྱིས་སྙན་ངག་མེ་ལོང་གི་ནང་དུ་བསྡུ་བར་བཞེད་པ་ཞིག་ཡིན་ཤས་ཆེའོ།། འོན་ཀྱང་། མྲིཅ་ཅཀ་ཀ་ཏི་ཀཱ (Mrchchhakkatika)ཞེས་པ་དབྱུག་པ་ཅན་གྱིས་བརྩམས་པ་ཡིན་ཚུལ་ནི་ཧ་ཅང་སོམ་ཉི་ཆེ་བའི་གནས་སུ་འགྱུར་ཏེ། [སྙན་ངག་གི་]ལྟ་ཚུལ་གཞི་གང་ཞིག་ལ་བཅོལ་སའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེ་སྙན་ངག་མེ་ལོང་དང་མྲིཅ་ཅཀ་ཀ་ཏི་ཀཱ (Mrchchhakkatika)གཉི་གའི་ཐུན་མོང་དུ་ཡོད་པ་མ་ཟད། ད་དུང་ཅཱ་རུ་དཏྟ་ (Charudatta) དང་ཡང་ཐུན་མོང་དུ་ཡོད་ཅིང་། ཕྱི་མ་འདི་ནི་ བྷ་ས་(Bhasa)[16]ཡི་སྨྱུག་རྩེ་ནས་བྱུང་བ་ནི་བསྙོན་མེད་ཡིན་ནོ།།

གཞོན་ནུ་བཅུའི་འཇུག་པ་དེ་དབྱུག་པ་ཅན་གྱི་རྩོམ་ཡིན་མིན་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཅན་གྱི་མཁས་པ་དེ་དག་གིས་མཛེས་མ་ཨ་ཝན་ཏིའི་གཏམ་རྒྱུད་དེ་དབྱུག་པ་ཅན་གྱི་རྩོམ་ཡིན་པར་བཞེད་མོད། ཕྱི་མ་འདི་དབྱུག་པ་ཅན་གྱི་རྩོམ་ཡིན་པར་ཁས་ལེན་པ་དང་། སྔ་མ་དེ་དབྱུག་པ་ཅན་གྱི་རྩོམ་མིན་པར་ཁས་ལེན་རྒྱུ་ནི་དཀའ་བ་ཞིག་རེད། གཞོན་ནུ་བཅུའི་འཇུག་པ་ནི་ལེའུ་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་དུ་ཡོད་པ་ལས་ པུརྦ་པིཋ་ཀཱ་ (purvapithika)སྟེ་གླེང་གཞི་དང་། ཨུཏྟ་རཱ་པི་ཋ་ཀཱ་(Uttarapithika)སྟེ་མཇུག་བསྡུ་བ་གཉིས་ནི་དབྱུག་པ་ཅན་གྱི་སྨྱུག་རྩེ་ལས་ཐོན་མེད་མོད། དེས་གཞོན་ནུ་བཅུའི་འཇུག་པ་འདི་ཉིད་དབྱུག་པ་ཅན་གྱི་བསྟན་བཅོས་ཡིན་པ་ལ་གནོད་པ་མེད་དོ།།

དབྱུག་པ་ཅན་ནི་ པད་ ལཱལིཏྱ་ (Pada-lalitya)ཞེས་པའི་མཛེས་ཉམས་ཀྱི་ཚིག་སྦྱོར་ལ་མཁས་པའི་སྙན་པ་ཆེ་ཞིང་། ཝཱ་མཱ་ནཱ་(Vamana)[17] ཡིས་འཕེལ་རྒྱས་སུ་བཏང་བའི་ རི་ཏི་(Riti)[ཉམས་འགྱུར་]གྲུབ་མཐའ་དེའི་ཤིང་རྟའི་སྲོལ་འབྱེད་པ་ཡིན།  ཁོང་གི་སྙན་དངགས་ལ་བཞག་པའི་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་ལེགས་སྐྱེས་ནི་ གུ་ན་(Guna)སྟེ་ཡོན་ཏན་གྱི་ལྟ་ཚུལ་དེ་ཡིན། ཁོང་གི་སྙན་དངགས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ཁྲོད་དུ་དོན་གྱི་ཆ་ལས་སྒྲ་ཡི་ཆ་ལ་གཙིགས་འཛིན་ཆེ་བ་བྱས་ཡོད།

================================

གསལ་བཤད།

༡༽  གོང་གསལ་འདི་ནི། ལེགས་སྦྱར་རྩོམ་རིགས་ཀྱི་ཤེས་བྱ་ཀུན་བཏུས་ཚིག་མཛོད།(Encyclopaedic dictionary of Sanskrit Literature, edited by J.N. Bhattacharya and Nilanjana Sarkar, Global Vision Publishing House, Delhi, 2004, Vol. 1. 326-329pp.)  ཅེས་པར་འཁོད་པའི་དབྱུག་པ་ཅན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཁོལ་དུ་ཕྱུངས་ཏེ་བསྒྱུར།

༢༽ []རྟགས་འདིར་བཀོད་པ་རྣམས་ཕྲན་གྱིས་བཏབ་པའི་མཆན་བུ་རྣམས་ཡིན།

༣༽ གཤམ་མཆན་དུ་བཀོད་པ་མང་ཆེ་བ་ནི་ གོང་གསལ་ལེགས་སྦྱར་རྩོམ་རིགས་ཀྱི་ཤེས་བྱ་ཀུན་བཏུས་ཚིག་མཛོད་དུ་གང་ཡོད་པ་ལ་གཞི་བཅོལ་ཞིང་། འགའ་ཞིག་དྲ་རྒྱ་སྣ་ཚོགས་ནས་བཏུས་པ་ཡིན། འོན་ཀྱང་ལོ་ཚིགས་སོགས་ཐད་ནས་བཤད་སྲོལ་ཧ་ཅང་མི་མཐུན་པའི་སྣང་བ་ཤིག་ཤར་བྱུང་།

༤༽ འདིར་བོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་རྣམས་དང་བསྡུར་བའི་འབད་བརྩོན་བྱས་མེད།  འོན་ཀྱང་སྐབས་འདིར་ཞུ་རྒྱུ་ཞིག་ལ། དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསུང་སྒྲོས་ཤིག་སྙན་ངག་སྤྱི་དོན་དུ་འཁོད་པ་དང་། ཐེངས་འདིའི་ལོ་རྒྱུས་གཉིས་ལ་སྒྲོམ་གྱི་ཆ་ནས་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་མེད་མོད། ཞིབ་ཆ་མི་འདྲ་བ་འགའ་རེ་འདུག་གོ།

༥༽གུས་པའི་གྲོགས་པོ་པད་མ་ཚེ་དབང་ཤཱསྟྲི་ལགས་ཀྱིས་ ལེགས་སྦྱར་གྱི་མིང་ཚིག་རྣམས་སྔགས་ཡིག་ཏུ་འབྲི་བའི་རོགས་རམ་གནང་བྱུང་བ་ལ་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ།

༢༠༡༤ ལོའི་ཟླ་ ༢ ཚེས་ ༡༥ ཉིན་གྲུབ་བོ།།