སའི་གོ་ལ་ལེབ་ལེབ་ཏུ་འདོད་པའི་གནའ་བོའི་མཚར་གཏམ།

རྔ་བ་རྒྱལ་ཁམས་པ།
___________________

ང་ཚོས་ས་གཞི་འདི་ཆགས་ནས་ད་བར་མི་ལོ་དུང་ཕྱུར་བཞི་ལྷག་སོང༌། ལོ་རྒྱུན་རིང་མོ་དེའི་ནང་རྒྱུ་སྐར་ཆེན་པོ་དུ་བ་མཇུག་རིང་གི་རྒོལ་རྡུང་འོག གོ་ལ་འདི་ཉིད་མ་མཐའ་ཡང་ཐེངས་གསུམ་ལ་སྐྱེ་འཇིག་བྱས་ཡོད། རྒྱུ་སྐར་དེས་བརྡབས་སྟོབས་ཀྱིས་སྐྱེ་འཇིག་རེ་རེའི་སྐབས། མེ་དཔུང་གི་གོང་བུ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ནས་མི་ལོ་བརྒྱ་སྟོང་མང་བོའི་རིང་འབར་ཞིང༌། རྩི་ཤིང་ནགས་ཚལ་དང༌། ས་རྡོ་རི་བྲག དེ་ལ་བརྟེན་པའི་སྲོག་ལྡན་གྱི་རིགས་ཚང་མ་རྩ་མེད་དུ་གྱུར། དེ་ནས་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་ལྷག་གི་རྗེས། ཚིག་རོ་ཅུང་ཙམ་ལྷག་ལུས་བྱུང་བ་ནས། ལྷན་གཤེར་དང་ཆུ་ཕྲན་རིམ་པར་བྲུབ་ནས་སླར་ཡང་སྐྱེ་བ་གསར་བ་ཞིག་བླངས་བ་སོགས། ཆགས་གནས་འཇིག་པའི་འཁོར་ལོ་ཞེས་པ་མུ་མཐུད་དུ་བསྐོར་དང་བསྐོར་ངེས་རེད། ད་ལྟ་རང་རེའི་བསམ་ཚུལ་དཀྱུས་མ་ཞིག་དང་འདྲ་བར། གདོད་མའི་མི་རྣམས་ཀྱང་ལྟོགས་སྐོམ་གྱི་དཀའ་སྣང་སེལ་ཐབས་ཙམ་ལས། ས་གཞི་དང་ཉི་ཟླ་སོགས་ཕར་ཞོག རང་གི་ཁོར་ཡུག་གི་གནས་སྟངས་ལའང་བསམ་བློ་རྣལ་མ་ཞིག་གཏོང་ཐུབ་པའི་བློ་རིག་སད་པ་ལ་ཕྱི་ནང་གི་རྐྱེན་མང་བོ་ཞིག་འཛོམས་དགོས། ཕོ་མོའི་འབྲེལ་བ་ལས་ཁྱིམ་ཚང་དང༌། དེ་ལས་རྙོག་འཛིངས་ཅན་གྱི་ཚོགས་སྡེ་སོགས་རིམ་པར་བྱུང་ཞིང༌། དོན་གནད་གང་ཞིག་ཐག་གཅོད་ཀྱི་ཕྱོགས་ལ་བསམ་བློ་མང་བོ་གཏོང་དགོས་བྱུང་བས། འགྲོ་བ་མིའི་ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་གྱི་ཕྱོགས་ལ་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཐོན་ནས། ས་གཞི་འདི་དང༌། ཉི་ཟླ་གཟའ་སྐར་སོགས་ཀྱི་ཐད་ཚོད་སྒམ་བྱེད་ཐུབ་པའི་རྟོག་གེ་བ་དང༌། མཚན་ཉིད་པ། ཚན་རིག་པ་སོགས་བྱུང་བ་རེད། ཨི་ཏྲ་ལིའི་མཉན་པ་གྲགས་ཅན་ཁུར་སི་ཁྲོ་སྤིར་ཁོ་ལིམ་བྷ་སིChristopher Columbus) ཞེས་པ་སྤྱི་ལོ་༡༤༩༢སི་པན་ནས་མཚོ་འགྲུལ་གྱིས་ཉིན་གྲངས་༧༡རྗེས་ཨ་རིའི་གླིང་ཕྲན་དུ་འབྱོར་ཞིང༌། མཚོ་འགྲུལ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་སའི་གོ་ལའི་དབྱིབས་རིལ་རིལ་ཡིན་པ་གཞི་ནས་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བར་འདོད་མཁན་ཧ་ཅང་གི་མང་བོ་ཡོད་ཅིང༌། ཕྱི་གླིང་བའི་ཕྲུ་གུའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་སྙན་རྩོམ་གྱི་ནང་དུའང༌། གཅིག་སྟོང་བཞི་བརྒྱ་དགུ་བཅུ་གོ་གཉིས་ལོ།། ཁོ་ལིམ་བྷ་སི་མཚོ་གྲུ་གསུམ་དང་ལྷན།། རྒྱ་མཚོ་སྔོན་མོའི་ངོགས་སུ་མཚོ་འགྲུལ་བྱས།། སྟོབས་ལྡན་དཔའ་བོས་རྒྱ་མཚོ་འཕྲེད་ཀྱིས་བཅད།། མི་རྣམས་ད་དུང་འཛམ་གླིང་ལེབ་ལེབ་འདོད།། ཁྱེད་རང་འདི་ལ་ཡིད་ཆེས་ཐུབ་བམ་ཅི།། ཞེས་སྨྲས་པས་ཀྱང་སྐབས་དེ་དག་ནང་སའི་གོ་ལ་ལེབ་ལེབ་ཡིན་པའི་ལྟ་ཚུལ་དེ་རྒྱུན་འབྱམས་ཡིན་པ་ཧ་ཅིང་མངོན་གསལ་ཞིག་ཡིན་པར་སྙམ། ཡང་༡༨༥༣ལོར་པར་སྐྲུན་བྱས་པའི་༼ཁོ་ལིམ་བྷ་སིའི་མི་ཚེ༽ཞེས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ནང༌། ཁོ་ལིམ་བྷ་སིའི་སྐུ་འཚོ་བཞུགས་སྐབས། མི་ཚོའི་སེམས་ནང་ས་གཞི་ནི་ལེབ་ལེབ་ཅིག་ཡིན་པར་འདོད་ཅིང༌། ནུབ་ཕྱོགས་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་མོའི་ངོགས་ན། འཇིགས་སུ་རུང་བའི་རྦབ་ཆུ་མང་བོ་དང༌། མཚོ་གྲུ་ཡང་ལྟོགས་རྔུབ་བྱེད་པའི་ཆུ་སྲིན་གདུག་ཅན་མང་བོ་གནས་པར་འདོད་ཅིང༌།་ ཞེས་བཤད་པ་དང༌། དེང་རབ་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་སྐུ་ཞབས་བྷིར་ཁྲོན་ར སིལ(BurtonRussell)མཆོག་གིས་ཁོ་ལིམ་བྷ་སིས་ཨ་རི་མ་རྙེད་ཡར་སྔོན་དུ་ས་གཞི་རིལ་རིལ་ཡིན་པར་རྟོགས་མཁན་ཧ་ལམ་མེད་ཅིང༌། མི་རྣམས་གནའ་བོའི་༼མུན་བསྐལ༽གྱི་རྨོངས་དད་ལྟ་ཚུལ་ནང་ཕྱིར་སྣུར་བྱས་པས། གནའ་བོའི་དགུ་རིག་དག་གི་ས་གཞི་རིལ་རིལ་གྱི་ཤེས་བྱ་བོར་བརླག་ཏུ་སོང་ཞིང༌། ཁོ་ལིམ་བྷ་སིའི་དུས་ཚན་རིག་དང་མཐུན་པའི་ས་ལྒང་རིལ་རིལ་ཞིག་རྙེད་པར་བཤད་པ་དང༌། སྤ་རན་སིའི་རྩོམ་རིག་པ་གྲགས་ཅན། བྷོལ་ནེའོ་སི(Bolenius)དང༌། ལེ་ཁྲི་རོན(Letronne)རྣམ་གཉིས་ཀྱིས་རང་རང་གི་རྒྱུ་མཚན་དྲངས་ནས། ས་གཞི་འདི་ལེབ་ལེབ་ཅིག་མ་ཡིན་པ་དང༌། ཆོས་དཔོན་དག་གིས་ཚན་རིག་གི་ཤེས་བྱ་ལ་འགོག་གནོན་གཏོང་གི་ཡོད་ཚུལ་སྐྱོན་བརྗོད་བྱས་པ་དང༌། ལེ་ཁྲི་རོན་གྱིས་ཁ་བྱང་དུ༼ཡི་ཤི་ཆོས་དཔོན་དག་གི་འཇིག་རྟེན་ཆགས་སྟངས་ཐོག་གི་བསམ་ཚུལ༽ཞེས་བརྗོད་པ་སྤྱི་ལོ༡༨༣༥ལོར་པར་སྐྲུན་བྱས་ཤིང༌། བརྩམས་ཆོས་དེའི་ནང་གནའ་བོའི་ཡི་ཤིའི་ཆོས་པ་དག་གིས་ས་གཞི་ལེབ་ལེབ་ཡིན་པར་འདོད་པ་དང༌། ལེབ་ལེབ་ཀྱི་ལྟ་ཚུལ་དེ་ནུབ་ཕྱོགས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནའ་བོའི་༼མུན་བསྐལ༽ལས་བྱུང་བའི་ལྟ་བ་ཞིག་ཡིན་པར་གསལ་བཤད་སྐྱོན་འཛུགས་བྱས་ཡོད། དེ་བཞིན་ཁམ་བྷི་རེ་རྗིའི་གཙུག་ལག་སློབ་ཆེན་གྱི་གཙོ་འཛིན་གཞོན་པ་མཁས་དབང་བེལ་ཡིམ་བེ་བིལWilleam Whewell༡༨༣༧མཆོག་གིས་མཚན་བྱང་དུ་༼ཚན་རིག་ངོ་སྤྲོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས༽ཞེས་བརྗོད་པའི་ནང༌། ལོ་རབས་བར་མའི་༼སྤྱི་ལོ་༡༠༠༠ནས་༡༤༠༠༽ཆོས་ལུགས་ནི་ཚན་རིག་གི་ནང་དོན་མེད་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཞིག་ཡིན་པར་སྐྱོན་བརྗོད་ནན་མོ་བྱས་པས་མ་ཚད། དཔེ་ཆ་འདོན་ཐེངས་ཕྱི་མའི་ནང་དུས་རབས་བར་མའི་ས་གཞི་ལེབ་ལེབ་དུ་འདོད་མཁན་གྱི་བསམ་བློའི་སྣེ་ཁྲིད་ལྟ་བུར་གྲགས་པའི་མཁས་པ་གཉིས་ཆེད་དུ་བཏོན་ཡོད་པའི་གཅིག་ནི། སྐུ་ཞབས་སྤམ་ཡན་ན་སི་ལག་ཁྲེན་ཁྲེ་བེ་སིFirmianus Lactantivs (non-Judeo-Christian)སྤྱི་ལོ༢༤༥ནས༣༢༥བར། ཞེས་འབོད་པ་དུས་ཕྱིས་ཡི་ཤིའི་ཆོས་སྒོར་ཞུགས་ནས། རང་གི་དད་ཡུལ་ལ་རྒྱབ་གཉེར་གྱི་དཔེ་ཆ་མང་བོ་རྩོམ་མཁན་ཡོངས་གྲགསSt Lactantivs ཞེས་འབོད་པ་དེ་ཉིད་ཡིན་ལ། མཁས་པ་དེས་སྤྱི་མཚན་ལ༼ཁྱད་འཕགས་བཅའ་ཁྲིམས༽ཞེས་བརྗོད་པའི་དེབ་ཕྲེང་གསུམ་པ༼མཚན་ཉིད་པ་་དག་གི་ནོར་འཁྲུལ་གྱི་ཤེས་རབ༽ཅེས་བརྗོད་པའི་ནང༌།་ གལ་ཏེ་ས་གཞི་འདི་གོར་ཟླུམ་ཞིག་ཡིན་ན། ས་གཞིའི་ཕར་ངོས་ཀྱི་མིའི་རྐང་བ་མགོ་ཐོག་ན་ཡོད་དགོས་པ་དང༌། ཁ་ཆར་དང་ཐོག་སེར་གྱེན་ལ་འབབ་དགོས་པར་ཐལ་བ་དང༌། རྩི་ཤིང་ནགས་ཚལ་སོགས་མགོ་སྔ་ཐུར་དུ་བརྗེས་ནས་སྐྱེ་དགོས་པ། ནམ་མཁའ་ཡང་ཐང་ལས་དམའ་བར་འགྱུར་བ། རི་ར་བ་ཁང་ཁྱིམ་སོགས་ས་གཞི་ལས་ཐུར་དུ་དཔྱང་ནས་གནས་དགོས་སོགས་ཀྱི་སྐྱོན་འཕངས་ཡོད། དེ་རྗེས་དུས་རབས་དྲུག་པ་ཡས་མས་ཤིག་གི་ནང༌། ཁོང་གི་ལྟ་ཚུལ་དེ་བཞིན་ཡི་ཤིའི་ཆོས་བརྒྱུད་ཀྱི་གྲ་བ། ཁ་སི་མོ་སིཨིན་སྒྲིའི་ཁབ་ལེ་སི་ཁྲེ་སིCosmas Indicopleustesཞེས་པས་བསྐྱངས་པར་གྲགས་ཤིང༌། ཁ་སི་མོ་སི་མཆོག་རྒྱ་གར་དུ་ཚོང་འགྲུལ་ནས་ཕྱིར་རང་དགོན་དུ་སླེབས་འཕྲལ། འཛམ་གླིང་རྒྱས་བཤད་དང་འཇིག་རྟེན་ཆགས་རིམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་མཚན་བྱང་དུ༼ཡི་ཤིའི་གནས་བཤད༽ཅེས་བརྗོད་པའི་དཔེ་ཆ་ཞིག་བརྩམས་ཡོད། དཔེ་ཆ་དེའི་རྒྱབ་བརྟེན་གཙོ་བོ་ནི། དམ་པའི་གསུང་རབ་རྙིང་མOld Testamentརྩོམ་མཁན་གྱི་ཡ་གྱལ། ཡོངས་གྲགས་ལུང་བསྟན་པ་ཨ་སེ་ཡIsaiah700-600Bcམཆོག་གི་བཀའ་མཆིད་ལ་གཞི་བཅོལ་བ་ཞིག་ཡིན། ལུང་བསྟན་པ་དེས་བཀའ་ཆོས་རྙིང་མའི་ནང་འདི་ལྟར་གསུངས་ཡོད། Have you not known? Have you not heard? Has is not been told you from the foundations of the earth? It is he who sits above the circle of the earth, and its inhabitants are like grasshopper; Who stretches out the heavens like a curtain, and spreads them like a tent to dwell in;

ངས་གོང་གི་བཀའ་གསུང་འདི་བོད་ཡིག་ཐོག་མ་ཕབ་པར་རང་སོར་བཞག་ཡོད། དྲ་གྲོགས་ཚོས་འདི་ཅི་ལྟར་བསྒྱུར་ན་ལེགས་བསམ་ཚུལ་རེ་གསུང་རོགས་ཞུ། ལུང་བསྟན་པ་དེས་ཁུངས་གཏུགས་ས་དེ་ནི་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་བདུན་བརྒྱད་ནང༌། མེ་སོ་ཕོ་ཁྲ་མེ་ཡMesopotamia ཞེས་འབོད་པ་ས་ཁུལ་ནང་གནས་པའིSumerians and Babyloniansདག་གི་འཇིག་རྟེན་ལྟ་ཚུལ་ལ་གཞི་བཅོལ་བ་ཞིག་ཡིན་པར་བཤད་ཅིང༌། སྐབས་དེའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཆགས་དབྱིབས་ཤིག་པྲིས་པ། ས་འོག་དང་ས་བླ་གཉིས་ཀྱི་བར་ན། ས་གཞི་ངོས་ལེབ་ལེབ༌། ལྷ་ཡུལ་དག་དེའི་ཐོག་ན་གུར་ཞིག་ཕུབ་པའམ་ཡང་ན་ཡོལ་བ་ཞིག་འཐེན་པ་ལྟ་བུའི་རྣམ་པར་པྲིས་ཡོད། ས་གཞི་ཆགས་བཀོད་ཀྱི་རྣམ་བཞག་དེ་གཞི་ལ་བཞག་ནས་གནའ་བོའི་ཨེ་ལྗེབ་དག་གིས་ས་གཞི་འདེགས་པའི་ཀ་བ་གཉིས་དང༌།༼འདི་ང་ཚོ་བོད་པས་ས་ཡི་རྟེན་ཕུར༽ཞེས་བརྗོད་པ་དང་ཨེ་མཚུངས་སྙམ། གནམ་གྱི་ཀ་བ་གཉིས་ཏེ་གནམ་ས་འདེགས་བྱེད་ཀྱི་ཀ་བ་བཞི་བསྣན་ནས། སྔ་མའི་བཀོད་པ་དེ་བཞིན་སྙིང་རྗེ་བོར་བཟོས་ཡོད། དེ་ལྟ་བུའི་སའི་བཀོད་པ་སྔ་ཕྱི་གཉིས་ལ་བརྟེན་ནས། གོང་གི་དམ་པའི་གསུང་རབ་རྙིང་མའི་ནང་གི་བཀའ་གསུང་དེ་བྱུང་བ་ཞིག་རེད། དེར་བརྟེན་དམ་ཆོས་རྙིང་མ་ལ་༼ས་གཞི་ལེབ་ལེབ་ཀྱི་གསུང་རབ༽ཞེས་བོས་པ་དང༌། དེ་ཉིད་ཡི་དམ་དུ་བྱེད་པའི་ཚོགས་སྡེ་ལ༼ས་གཞི་ལེབ་ལེབ་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས༽ཞེས་པ་ཨེ་ཡིན་སྙམ་པ་སོགས། མདོར་ན། མེ་སོ་ཕོ་ཁྲ་མེ་ཡའི་གདོད་མའི་མི་རིགས་ལས། ས་གཞི་ལེབ་ལེབ་ཀྱི་ལྟ་ཚུལ། དེ་ལས་གནའ་བོའི་ཨེ་ལྗེབ་ཀྱི་གནམ་ས་འདེགས་པའི་ཀ་བ་བཞི། དེ་དག་ལས་དམ་ཆོས་རྙིང་མའི་ས་གཞི་ལེབ་ལེབ་ཀྱི་གྲུབ་མཐའ། དེ་ལས་ས་གཞི་ལེབ་ལེབ་འདོད་མཁན་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་སོགས་བྱུང་བ་ཞིག་ཨེ་ཡིན་ཞེས་འདྲིའོ།། འདི་སྐོར་ཞིབ་མོར་མཁྱེན་འདོད་པ་དག་གིས། གཤམ་གྱི་དྲ་ཚིགས་འདི་དང༌། www.spaceandmotion.comཚན་རིག་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རབ་འབྱམས་པ། མཁྱེན་ལྡན་མ་ཁིར་སི་ཀྲེན་སྒར་བོས་སྒྲིChristine Garwood མཆོག་གི་བརྩམས་དེབ”Flat Earth”ཞེས་པ་དང༌། ཚན་རིག་བཅོས་སྒྲུང་འབྲི་མཁན་སྙན་གྲགས་ཅན། སྐུ་ཞབས་ཨ་ས་ཁི་ཨ་སེ་མོསIsaac Asimov མཆོག་གིས་མཛད་པའི་ཚིག་ཉུང་དོན་གསལ་གྱི་དཔེ་ཆ་མཚན་བྱང་དུ་༼བར་སྣང་དང་ས་གཞིའི་ལམ་སྟོན༽Guide to earth and spaceཞེས་བརྗོད་པའི་ཡི་གེ་དག་ལ་གཟིགས་ཐུབ་པ་ཡིན་ན། བློ་སྒོ་མང་བོ་ཞིག་འབྱེད་ཐུབ་པར་སྣང་ངོ༌།། རྩོམ་ཡིག་འདི་མི་ཁོམ་བའི་བར་གསེང་ཞིག་ནས་འཕྲལ་མར་སྤེལ་སྟབས། ཚིག་དོན་གྱི་ཆ་ལ་སྐྱོན་ཡོད་ངེས་པས་མཁྱེན་ལྡན་དག་གིས་ཡོ་བསྲིང་ཡོང་པའི་རེ་བ་བཅས་རེ་ཞིག་རྫོགས་པར་བྱས་སོ།།