དེང་རབ་ཚན་རིག་གི་ཡབ་ཏུའང་འབོད་མཁན་ཡོད་པའི་ཌེ་མོ་ཁི་རེ་ཁྲུ་ནི་( 460 BC – 370 BC) དངོས་པོ་ཚང་མ་རྡུལ་ཕྲན་གྱིས་གྲུབ་པ་དང་ཆེས་ཕྲ་བའི་རྡུལ་ཕྲ་མོ་ནི་འཇིག་པ་མེད་པར་རྟག་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་པར་བརྗོད་མཁན་དུ་ཡོངས་གྲགས་སུ་དངོས་འཛིན་གྱི་ཡོད་པ་རེད། ཁོང་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རིགས་པ་གྲགས་ཅན་སོ་ཁུ་རེ་ཌུའི་སྔོན་ལ་བྱུང་བ་ཞིག་རེད།
དེ་ལས་མང་བ་། “མཐའ་གཉིས་སུ་མ་ལྷུང་བའི་བདེ་སྐྱིད་སྒྲུབ་སྟངས།” »
བདུད་ཀྱི་མཚོན་ཆ་རྩུབ་མོ་དག་ལ་འཇམ་མཉེན་མེ་ཏོག་ལན་དུ་སྦྱིན།། ལྷས་བྱིན་ཁྲོས་པའི་སྒྱོགས་རྡོ་འཕངས་ཚེ་མི་སྨྲའི་བརྟུལ་ཞུགས་དང་དུ་བླངས།། རང་གི་དགྲ་ལ་སྡང་མིག་ཙམ་ཡང་བལྟ་བར་མི་ནུས་ཤཱཀྱའི་སྲས།། འཇིགས་རུང་འཁོར་བའི་དགྲ་ཆེན་སྐྱོབས་པའི་གྲོགས་སུ་ཤེས་ལྡན་སུ་ཡིས་བཀུར།། མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ།
དྲང་སྲོང་འདུལ་འཛིན།
ད་བོད་རྒྱ་འབྲེལ་མོལ་༧གོང་ས་མཆོག་གིས་ཁོང་གི་དམིགས་བསལ་སྐུ་ཚབ་ཅིག་བསྐོ་བཞག་གནང་སྟེ་སླར་གསོ་བྱེད་དགོས་པ་རེད་དམ། བཀའ་ཤག་ནས་འབྲེལ་མོལ་སྐུ་ཚབ་ཅིག་བསྐོ་བཞག་གནང་དགོས་ཀྱི་རེད་དམ། གཞན་དུ། ཞི་མོལ་ཚོགས་ཆུང་གི་ཚོགས་མི་ཇེ་མང་ཡར་རྒྱས་སུ་བཏང་ནས་དེའི་ནང་སྐབས་མཚམས་སོ་སོར་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་ཆུང་གི་མི་འགྲོ་གཏན་འབེབས་གནང་དགོས་ཀྱི་རེད་དམ། འདི་གསུམ་ལས་ད་ལྟའི་ཆར་ལམ་ཁ་མེད་པ་འདྲ་བས། དམིགས་བསལ་སྐུ་ཚབ་དང་ཡང་ན་འབྲེལ་མོལ་སྐུ་ཚབ། དེ་མིན་ཞི་མོལ་ཚོགས་ཆུང་གི་ཚོགས་མི་ཇེ་མང་ཡར་རྒྱས་གཏོང་དགོས་པ་གང་ཡིན་ཡང།
༼དབུས་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་དྲ་ཚིགས་ནས་འདྲེན་བཀོད་ཞུས།༽
བཀའ་ཤག་གིས་དམིགས་བསལ་སྐུ་ཚབ་བཀའ་ཟུར་རྒྱ་རི་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན་དང༌། སྐུ་ཚབ་སྐལ་བཟང་རྒྱལ་མཚན་རྣམ་གཉིས་ཀྱི་དགོངས་ཞུ་ངོས་བཞེས་གནང་བ་དང༌། བོད་མིའི་འགོ་འཁྲིད་ཀྱིས་དབུ་མའི་ལམ་གྱི་སྲིད་བྱུས་རྒྱུན་འཛིན་བྱ་རྒྱུའི་ཆོད་སེམས་ནན་བརྗོད་གནང་བ།
༄༅། །ྋགོང་ས་མཆོག་གི་དམིགས་བསལ་སྐུ་ཚབ་བཀའ་ཟུར་རྒྱ་རི་བློས་གྲོས་རྒྱལ་མཚན་མཆོག་དང༌། སྐུ་ཚབ་སྐལ་བཟང་རྒྱལ་མཚན་ལགས་རྣམ་གཉིས་ནས་དགོངས་ཞུ་གནང་དོན་ལྟར་བཀའ་ཤག་གིས་བློ་ཕམ་དང་བཅས་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༡ ནས་དགོངས་ཞུ་ངོས་བཞེས་གནང་ཡོད།
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༢ ནས་བཟུང་དམིགས་བསལ་སྐུ་ཚབ་བཀའ་ཟུར་རྒྱ་རི་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན་མཆོག་དང༌། ཕྱག་རོགས་སྐུ་ཚབ་སྐལ་བཟང་རྒྱལ་མཚན་ལགས་རྣམ་གཉིས་ཀྱིས་དབུ་འཁྲིད་པའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་ཆུང་གིས་རྒྱ་ནག་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་དང་ལྷན་དུ་འབྲེལ་མོལ་ཐེངས་དགུ་གནང་བ་དང༌། འབྲེལ་མོལ་མཐའ་མ་དེ་ལོ་གཉིས་ལྷག་གོང་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༠ ཟླ་ ༡ ནང་བྱུང་ཡོད།
ནམ་མཁའ།
སྟོབས་ཆེན་ཉོན་མོངས་བཅོམ་ལ་མཚོན་ཆ་མ་ཐོག་པར།།
ཤེས་རབ་རལ་གྲི་ཀུན་གཞི་སེམས་ལ་བརྡར་བའི་མཐུས།།
བདག་འཛིན་དགྲ་དཔུང་རང་གིས་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ལ།།
མཚན་དཔེ་ཕྱག་ཞབས་འཁོར་ལོའི་རི་མོ་ལྷུན་གྱིས་ཤར།།
འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་བདེ་ལ་ཆགས་པའི་འཇིག་རྟེན་འདིར།།
སྐྱེ་རྒ་ན་འཆི་མཐོང་བའི་ཡིད་ཀྱི་ཆོད་སེམས་ལ།།
བུ་དང་ཆུང་མ་ལ་སོགས་བསྐྱུར་ཏེ་དབེན་པའི་གནས།།
གཅིག་བུ་བསྐྱོད་པའི་རྒྱལ་སྲས་གཞོན་ནུ་དེ་ལ་འདུད།།
གླིང་ཚ་ཚེ་བརྟན་རྡོ་རྗེ།
སུ་ཚང་གི་སྒོ་འགྲམ་ཞིག་ནས། ངས་སུ་ཞིག་ལ་སློང་བཞིན་པའི་གནམ་འོག་གི་མུ་ཏིག་དེ་ནི། གཞན་ཞིག་ནས་འཁུར་འོང་བའི་འོད་ཟེར་ཞིག་མིན། དེ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བདེན་དབང་ཡོད་པའི་ངའི་མེས་པོ་ཚོ་ནས་རྒྱུད་པའི་ངེད་ཚང་ལ་དབང་བ་ཞིག་ཡིན། ངའི་རིགས་ཀྱི་མཆེད་གྲོགས་དག་གིས་ད་ལྟའང་རེ་བ་ཞིག་གི་མུན་པ་འགམ་ནས་ཕྱིར་བཤོལ་རེ་བྱེད་ཀྱིན་རྒྱང་རིང་གི་གནམ་མཐའ་ལ་ཅེར་ནས་ལུས་འདུག
སེར་ཤུལ་རིན་ཆེན་དོན་གྲུབ།
ངས་ལོ་སྔོན་མ་དང་ད་ལོ་གཉིས་ཀར་སྟོན་པའི་འཁྲུངས་སྐར་སྲུང་བརྩི་བྱེད་རོགས་ཟེར་ནས་བསམ་ཚུལ་ཞིག་དྲ་ཐོག་ཏུ་སྤེལ་བ་ཡིན། དེ་ནི་འཁྲུངས་སྐར་ཉིན་མོར་སྟོན་པ་དྲན་དགོས་པ་དང་རྒྱུན་དུ་སྟོན་པར་དད་པ་མི་དགོས་པ། སྟོན་མཆོག་ཁོང་གི་མཛད་རྣམ་དང་སྐུ་ཡོན་ལ་རྗེས་དྲན་བྱེད་མི་དགོས་པའི་གནས་ལུགས་བཤད་ཀྱི་མེད་ལ་སྟོན་པའི་འཁྲུངས་སྐར་ཉིན་འཁྲུངས་སྐར་ཤོག་བྱང་བསྐུར་བ་ཙམ་དང་། འཁྲུངས་སྐར་སྲུང་བརྩི་བྱེད་སྟངས་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་ལད་ཟློས་ཁོ་ན་བྱེད་རོགས་རྩ་བ་ནས་ཟེར་གྱི་མེད། འདི་ཤེས་དགོས་པའི་གནད་དོན་གཅིག་ཡིན།
དེ་ལས་མང་བ་། “སྟོན་པའི་འཁྲུངས་སྐར་སྲུང་བརྩི་བྱེད་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན།” »
དམ་ཆོས་བསམ་འཕེལ།
ཉེ་ཆར་ནས་བཟུང་བོད་སྐད་ཡིག་རྨོངས་སེལ་གྱི་སློབ་གསོའི་བྱ་འགུལ་ཞིག་མདོ་སྟོད་སྨད་ཀྱི་ས་ཆ་གང་སར་བསྐུལ་བ་མེད་པར་མཆེད་བཞིན་འདུག ཁོ་ཚོར་ཚོགས་པ། རྩ་འཛུགས། འགོ་བ་སོགས་ཅི་ཡང་མེད་མོད་རང་འགུལ་གྱིས་ཕོ་མོ་རྒན་གཞོན་མེད་པར་རིགས་ཞེན་དང་ལ་རྒྱའི་ཐག་པ་མཁྲེག་པོ་ཞིག་གིས་དམ་དུ་བཅིང་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་སྒྲིལ་ནས་འགྲོ་བཞིན་འདུག དེ་ལས་ཀྱང་དགའ་འོས་པ་ཞིག་ནི་བུད་མེད་ཁྱིམ་བདག་མ་རྣམས་ནི་སྐད་ཡིག་རྨོངས་སེལ་གྱི་བྱ་བར་ཤིན་ཏུ་དགའ་ཞིང་ཕ་སྐད་ཀྱི་རྐང་འཛིན་པ་ལྟ་བུར་འགྱུར་བཞིན་འདུག
གཅན་འོད་འབར།
ཁ་དོག་དང་པོ།
ཁ་དོག་ཅིག་ལ་ཐིམ་པའི་ཚེ་སྲོག་འདི།
ཐོག་མཐའ་བྲལ་བའི་གཏམ་རྒྱུད་ཅིག་གི་བྱུང་ཚུལ་ཡིན་ན།
ཁ་དོག་གིས་ཟོས་པའི་མི་ཚེ་འདི་ཡང།
མཐའ་མེད་པའི་རྒྱ་མཚོ་ཞིག་འཁྱིལ་ནས་སྐམ་ཚུལ་ཡིན་ངེས།
ཡང་སྙིང་སུ་དང་གང་ལ་ཡང་ཁ་དོག་མི་འདུག་སྟེ།
མིག་གིས་འཁྲུལ་བའི་སྣང་བརྙན་རྫུན་མ་ཞིག་དང།
སེམས་ཀྱིས་བསྐྲུན་པའི་གཟུགས་རིས་སྟོང་བ་ཞིག་སྟེ།
ནག་པོ། དཀར་པོ། སེར་པོ། དམར་པོ།
འཛམ་གླིང་ཡུལ་གྲུ་ཀུན་ཏུ་གནས་པའི་ནང་བ་སངས་རྒྱས་པ་ཡོངས་ཀྱིས་ཉིན་གཉིས་ཀྱི་རྗེས་ཀྱི་སྐལ་བཟང་གི་དུས་ཚེས་ཏེ་ས་གའི་ཚེས་པ་བཅོ་ལྔའི་ཉིན་དེར་སྟོན་པའི་འཁྲུངས་སྐར་སྲུང་བརྩི་གནང་རོགས།
གཅིག
དེ་རིང་ནི་འོད་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་ཁེངས་པའི་ཉིན་མོ་ཡིན་ལ་བལྟ་ན་སྡུག་པའི་མཛེས་པའི་མེ་ཏོག་བདུན་ཚར་གྱི་བཀྲག་མདངས་ཕྱི་རུ་མངོན་པའི་ཉིན་མོའང་ཡིན།
དེ་ལས་མང་བ་། “ས་ག་ཟླ་བའི་ཚེས་བཅོ་ལྔ། འཇིག་རྟེན་འོད་ཀྱིས་ཁེངས་པའི་ཉིན་མོ།” »
༧ཀུན་གཟིགས་༧པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གི་སྐུ་པར་ཁག་ཅིག
དེ་ལས་མང་བ་། “༧ཀུན་གཟིགས་༧པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གི་སྐུ་པར་ཁག་ཅིག” »
ཀླུ་སྨྱོན་ཧེ་རུ་ཀ
—ཁེ་ན་སྒྲ་ནས་བོད་ཀྱི་འབྲོག་ཁྱི་ཞིག་མཐོང་རྗེས།
ཚུར་ལ་ཉོན་དང་འབྲོག་པ་བླུན་རྒན་ཚོ།
ཁྱོད་ཚོར་སྒོར་མོ་དགོས་པ་ང་ཡིས་ཤེས།
ཁྱོད་ཚོར་སྒོར་སྨྱོ་བྱུང་བ་ང་ཡིས་རྟོགས།
ཁྱོད་ཚོས་རང་གཤིས་བརླགས་པ་ཁོ་བོར་གསལ།
ཁྱོད་ཚོའི་ཧམ་སེམས་འབར་བ་བདག་གིས་མཐོང་།
ང་ནི་ཁྱོད་ཚོའི་ཕ་མེས་ཡང་མེས་ནས།
མེད་ཐབས་མེད་པའི་སྒོ་ཟོག་ཉག་གཅིག་སྟེ།
ཀ
མཐའ་མེད་པའི་ཁྱེད་ཀྱི་འཆར་སྣང་མང་པོ།
ཐལ་རྡུལ་དཀར་པོ་འཚུབ་འདྲའི་བར་སྣང་གི་སྐར་ཚོགས་ཡིན་པ་འདྲ་བྱུང་།
ཁྱེད་ཀྱིས། ་་སྐར་མ་མེ་བདུན་གྱི་སྐྱོགས་ཀྱིས་བཅུས་པའི།
ནམ་མཁའི་དགུ་ཚིགས་སྐྱ་མོ་་༡
ངེད་ཅག་གི་བདུན་དུ་གཏོར་བའི་སྙན་ཚོམ་འདི་དག་ཅིའི་མ་ཡིན།
རྩོམ་པ་པོ། ཁ་བ་རི། (བོད་འབྱོར།)
བསྐུར་བའི་འཕྲིན་ཆུང་རབ་གསལ་ཉི་མ།
གནམ་རུ་སྔོན་པོ་འདི་ཡི་མཐའ་རོལ་ན།
ནུབ་རིའི་ས་གནམ་གཉིས་ཀྱི་ཁ་མཚམས་ན།
འབྱོར་ཕྱུག་སྟོབས་ཀྱིས་བཙན་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་ན།
རང་དབང་དང་དྲང་བདེན་སྐྱོང་བའི།
མི་རིགས་དང་ལ་རྒྱ་གླེང་བའི།
འཚོ་བ་དང་གོམས་སྲོལ་སྐྱོར་བའི།
བོད་པའི་བུ་མོ་ལྕགས་མོ་མཚོ། འཚོ་བཞུགས་གནང་རོགས།
རས་པ།
ངས་བོད་ཀྱི་སྙན་ངག་གླེང་མཁན་ཁག་ཅིག་གིས་ཅིའི་ཕྱིར་སྙན་ངག་ལ་མཚན་ཉིད་འཇོག་གི་ཡོད་པའི་ཐད་བསམ་བློ་འཁོར་ཐུབ་ཀྱི་མི་འདུག བོད་རང་གི་སྲོལ་རྒྱུན་སྙན་ངག་གམ་དེ་སྔའི་ངག་རྩལ་སྡེབ་སྦྱོར་ནས་བཟུང་སྟེ་སྙན་ངག་ལ་མཚན་ཉིད་མེད་པ་དང་། སྒྱུ་རྩལ་རྩོམ་རིག་གང་ཡིན་ལ་མཚན་ཉིད་འཇོག་ཐུབ་མཁན་སུ་ཡང་བྱུང་མྱོང་མེད། སྙན་ངག་གསར་བ་ཨུ་ཚུགས་ཀྱིས་དགག་པའི་རྙིང་ཞེན་ཕྱོགས་ཁག་གིས་མ་མཐའ་ཡང་<<སྙན་ངག་མེ་ལོང་མ་>>ལས་བསྟན་པའི་”དེ་ནི་ད་ལྟའང་རྣམ་རྟོག་ཏེ།། དེ་དག་མ་ལུས་སུས་འཆད་ནུས།།”ཞེས་པ་འདི་ཙམ་ཁས་ལེན་བྱེད་རྒྱུ་རེད་བསམ་མོད།
གླིང་ཚ་ཚེ་བརྟན་རྡོ་རྗེ།
དེང་སང་མི་མང་བོ་ཞིག་གིས་ང་རང་བལ་ཡུལ་བཀག་བསྐྱེལ་ཁང་ནས་མི་རིང་བར་ཐག་གཅོད་མ་བྱས་པར་རྒྱུན་རིང་བོ་བཞག་པ་ཡིན་ན། གཅིག་བྱས་ན་རྒྱ་ནག་ལ་རྩིས་སྤྲོད་བྱེད་མི་སྲིད་པ་མིན་ལ། དེ་ལྟར་བྱས་པ་ཡིན་ན་ནི་ང་རང་གི་ཚེ་སྲོག་ལ་གནོད་སྐྱོན་ཏན་ཏན་ཡོང་གི་རེད་ཅེས་སེམས་ཁྲལ་གནང་གི་ཡོད་པ་རེད།
ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༧ ཉིན་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ལྷ་ས་ནས་རང་ལུས་མེར་སྲེག་གིས་རྒྱ་གཞུང་ལ་ངོ་རྒོལ་གནང་མཁན་བོད་མི་གཞོན་སྐྱེས་གཉིས་བྱུང་བའི་ནང་གི་གཅིག་ནི་མིང་ལ་དར་རྒྱས་དང་། རང་ལོ་ ༢༥ ཡིན་པ་ཁོང་གི་ཕ་མིང་ལ་ལོ་དེ་དང་། མ་མིང་ཞེས་སྐྱིད་ཟེར། ཁོང་ནི་རྔ་པ་རྫོང་ཆོས་རྗེ་མ་ཞང་སོ་རུ་མ་སྡེ་བ་ནས་ཡིན་ཞིང་། ཁོང་ཚང་ལ་སྤུན་དྲུག་ཡོད་པའི་ནང་གི་ཆུང་ཤོས་ཁོང་ཡིན་འདུག
དེ་ལས་མང་བ་། “ལྷ་སར་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཁོངས་ནས་མ་ཡིན་པའི་བོད་མིར་དམ་དྲག་གནས་སྟངས།” »
འཇིགས་མེད་ནུབ་པ།
དྲ་རྒྱའི་མཐུན་རྐྱེན་ཇེ་ཡག་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་མཉམ་དུ་། མི་རྣམས་ཀྱིས་གློག་འཕྲིན་བརྒྱུད་ཉིན་རེའི་ལས་དོན་མང་པོ་སྒྲུབ་བཞིན་ཡོད་། ད་དུང་། མི་རྣམས་ཀྱིས་གློག་འཕྲིན་བརྒྱུད་གཞན་ལ་འཕྲིན་ཡིག་གཏོང་བ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་། འདྲ་པར་དང་ཡིག་ཆ་འདྲ་མིན་སོགས་ཟུར་སྣོན་ (Attachment) བྱས་ནས་ཀྱང་བསྐུར་བཞིན་ཡོད་། འོན་ཀྱང་། གློག་འཕྲིན་བེད་སྤྱོད་གཏོང་མཁན་མང་པོའི་བསམ་པར་། ཟུར་སྣོན་ནི་ཡིག་ཆ་དང་འདྲ་པར་སོགས་བསྐུར་བྱེད་ཀྱི་སྟབས་བདེའི་ཡོ་བྱད་ཅིག་མ་གཏོགས། དེས་སོ་སོའི་གློག་ཀླད་དང་གློག་འཕྲིན་ནང་དུ་དྲ་འབུ་འཁྱེར་ནས་ཡོང་གི་ཡོད་པའི་དོགས་པ་བྱེད་ཀྱི་མེད་ལ། དེའི་སྐོར་གྱི་ཤེས་བྱ་ཡོད་མཁན་ཡང་ཧ་ཅང་ཉུང་ཉུང་ཡིན། ལྷག་པར་དུ་། ཟུར་སྣོན་གྱི་སྐོར་ལ་ཤེས་བྱ་ཉུང་བའི་དབང་གིས། མི་མང་པོའི་གློག་ཀླད་ལ་དྲ་འབུའི་འཇབ་རྒོལ་ཐེབས་ཀྱི་ཡོད་། དོན་དངོས་སུ། ཟུར་སྣོན་བེད་སྤྱོད་གཏོང་བ་ནི། དྲ་འབུ་ཡོང་སའི་སྒོ་ཕྱེས་བ་དང་གཅིག་མཚུངས་ཡིན།
འབའ་སྲས།
བོད་གངས་ཅན་གྱི་ཞི་བའི་འཐབ་རྩོད་པ་གླིང་ཚ་ཚེ་བརྟན་རྡོ་རྗེ་ལགས། གུས་པོས་ཁྱེད་ཀྱི་ཞི་བའི་འཐད་རྩོད་ལ་རྗེས་སུ་ཡིད་རངས་དང་སྐུ་ཁམས་བཟང་བའི་འཚམས་འདྲི་ཞུ།
སྐུ་ཉིད་ཀྱིས་ཞི་བའི་འཐབ་རྩོད་འགོ་བསླངས་པ་ནས་བཟུང་ང་རང་ཁྱེད་ལ་དགའ་ཞིང་ཁྱེད་ལ་དུངས་པའི་མི་ཞིག་ཏུ་གྱུར་བ་མ་ཟད། སྐབས་རེར་ཁྱོད་ལ་ཁྲོ་ཞིང་སྡང་བའི་མི་ཞིག་ཏུ་ཡང་གྱུར་མྱོང་། རྒྱུ་མཚན་ནི། ཁྱེད་ཀྱིས་བརྩེ་དུང་ཟབ་པའི་བཟའ་ཟླ་དང་། ཚ་ལམ་ལམ་གྱི་ཁྱིམ་ཚང་། ད་དུང་ཉོམ་ལག་མ་རྒྱས་པའི་བྱིས་པ་གཉིས།
