བསྟན་འཛིན་ཉིན་བྱེད།

ངས་ཁ་སང་ཁེ་ཕན་ཞིག་ཡོང་སྲིད་དམ་ཞེས་པའི་རྩོམ་ཐུང་ཞིག་སྤེལ་བ་ཡིན། རྩོམ་འདིའི་རྒྱབ་ཏུ་གོ་བ་གཏིང་ཟབ་ཅིག་ཡོད་སྙམ། ལ་ལས་ང་༧གོང་ས་མཆོག་ལ་དད་པ་མེད་པ་དང་། བོད་ཀྱི་རྩ་དོན་ལ་གནོད་པ་བྱེད་མཁན་གྱི་ཉིན་སྒྲིབ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་ བྱས་འདུག དེ་ནི་གནས་ཚུལ་ཡོང་རྫོགས་མ་ཤེས་པའི་རྟགས་མཚན་ཞིག་ཡིན་པ་རེད།
བསམ་བློ་ཞིབ་མོ་གཏོང་ན་ངའི་སྐད་ཆ་རྒྱུ་མཚན་མེད་པ་ཞིག་མིན། ཡག་པོ་ཉོན་ཨ། དུས་བབ་ཀྱི་ཀློག་པ་པོ་ཞིག་གིས་ང་ལ་བྱུང་སོང་གི་རྩིས་རྒྱག་སྟངས་ཤེས་ཀྱི་མེད་པ་ རེད་ཅེས་བརྗོད་འདུག ཁོས་བརྗོད་གསལ་ལྟར་ན་ང་ཚོས་ཨ་རིར་ཨ་སྒོར་ཁྲི་ལྔ་སྤྲད་ཀྱི་ཡོད་ནའང་ཚུར་ལ་ལོ་ ལྟར་ཨ་སྒོར་ས་ཡ་འགའ་ཤས་རེག་གི་ཡོད་རེད་ཅེས་བརྗོད་འདུག སྐད་ཆ་འདི་གློ་བུར་དུ་གོ་ཚེ་བདེན་པ་ཞིག་ཏུ་སྣང་སྲིད། ཡིན་ནའང་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་དེ་ལས་མགོ་རྙོག་པ་ཞིག་རེད།

དེ་ལས་མང་བ་། “ཁེ་ཕན་ཞིག་དངོས་གནས་འདུག་གམ།” »

རྟ་ནག་སྐལ་བཟང་ལུང་རིགས།

བདག་ གིས་སྔ་ཕྱིར་བློ་བཟང་སེང་གེའི་སྐོར་ལ་བྲིས་རྩོམ་ཁ་ཤས་སྤེལ་བ་ལ་རྒྱུ་མཚན་ ཆེན་པོ་མེད་ཀྱང་སྲིད་མོད། བདག་རང་ངོས་ནས་བལྟས་ན་དགོས་པ་མང་དུ་གདའ་སྟེ། བཀའ་ཁྲིའི་འགྲན་གླེང་གི་ཁྲོད་དུ་མིག་སྔའི་མི་རྣམས་ཀྱི་ཁྱབ་བསྒྲགས་ཀྱི་ཁ་ ཕྱོགས་ནི་འདས་ཟིན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཙམ་ལས་རྒྱབ་ལྗོངས་ཀྱི་རླབས་ཆེ་བ་དག་སྟོར་བ་ དང་བསྐྱུད་པའི་རྣམ་པ་འདུག་ཕྱིར།
བདག་གིས་ཆེད་དུ་བློ་བཟང་སེང་གེའི་རྒྱབ་ལྗོངས་ཀྱི་སློབ་གསོའི་གནས་བབ་ལས་ བལྟས་ན་བསམ་པ་ཡིན། ཨ་རིའི་ཕུའུ་སི་ལིན་ཏོན་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་(普林斯顿大学Princeton University)སློབ་དཔོན་ཆེན་མོ་ཞིག་གི་གཏམ་བཤད”ཨོ་པ་མར་ཅིའི་ཕྱིར་ཨ་རིའི་ སྲིད་འཛིན་ཐོབ་པ་རེད” (奥巴马为什么能当美国总统？)ཅེས་པའི་ནང་དུ། “ཨོ་པ་མར་ད་དུང་སྐྱེས་སྟོབས་ཀྱི་ཤེས་རབ་ཡ་མཚར་བ་ཞིག་ཡོད་དེ།

དེ་ལས་མང་བ་། “ཧ་ཧྥུ་སློབ་ཆེན་གྱི་རླབས་ཆེན་སློབ་གསོ་ལས་བློ་བཟང་སེང་གེ་ལ་ལྟ་བ།” »

རི་སྤྱང་ཁེར་འགྲོ།

༼དམར་བོའི་ཕ་ས་དཀར་བོའི་རྫུན༽་ནི་ད་ལམ་གོང་དུ་བརྗོད་པའི་ཨིན་ཊི་ཡན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཞལ་རས་ལ་ཚོན་རིས་གྱ་མ་གྱུ་འབྲི་མཁན་ཚོར་རིགས་པའི་ལམ་ནས་གདོང་ལེན་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་འདུག་ལ། དེབ་འདིའི་ལེའུ་རེ་རེ་ནས་གླེང་ན་མང་བར་འགྱུར་བས། ད་ལམ་ཕྲན་གྱི་རྩོམ་འདིའི་ཁ་བྱང་དང་འབྲེལ་བའི་ལེའུ་ཞིག་ལ་འཁྱུག་ཙམ་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་བརྩམས་ཆོས་འདིའི་ལེའུ་བཞི་བ་སྟེ་མིང་ལ་༼ཟམ་པ་དམའ་བོར་ཐམས་ཅད་བརྒལ༽་ཞེས་ཟུར་ཟ་ཅན་གྱི་མཚན་ཞིག་གསོལ་ནས། ཚན་རིག་པས་སྦར་རིན་སྐམ་ལམ་གྱི་རིག་པ་བཏོན་པ་དེར་ཁུངས་འཕེར་བའི་སྒྲུབ་བྱེད་མེད་ཚུལ་དང་། ཚན་རིག་ཟེར་བ་ནི་ལྷ་ཆོས་དང་མ་འདྲེས་པ་ཞིག་ཡིན་ཡང་། ཧ་ཅང་འགུག་ཤུགས་ཆེ་བའི་སྐྱ་བོའི་ཆོས་ལུགས་ཤིག་ལ་གྱུར་ཡོད་པས། མི་ཐོག་ནས་མི་ཐོག་ལ་བརྒྱུད་ཡོང་བའི་སྦར་རིན་སྐམ་གྱི་རིག་པ་སྨྲ་མཁན་དེ་ཚོས་ཚན་རིག་ལ་དད་པའི་དབང་དུ་ཕྱིན་ནས། སྦར་རིན་སྐམ་ལམ་གྱི་གྲུབ་མཐའ་འདི་དང་དུ་བླངས་པར་བྱེད་ཀྱིན་པ་དང་། བཞེད་ཚུལ་འདི་སྤེལ་མཁན་མཁས་པ་དང་ཚན་རིག་རྩོམ་འབྲི་བྱེད་མཁན་ཚོས། རྔོན་པ་ཚོ་ཁག་ཅིག་གྲང་ངར་ཆེ་བའི་ཡུལ་ནས་བྱོལ་དེ་ཐོལ་བྱུང་ལ་བྱང་སྣེའི་སྤང་ལྗོངས་ཤིག་ལ་སླེབས་པའི་སྒྲུང་སྟབས་བདེ་ཡིན་མདོག་ཁ་བོ་ཞིག་ལ་ཁ་དཀྱུས་ནས་བཤད་ཏེ། སྦར་རིན་སྐམ་ལམ་ཟེར་བའི་བཤད་ཚུལ་དེའི་ངོར་གནས་བའི་དཀའ་གནད་མང་པོ་ཞིག་གླེང་སློང་བྱེད་རྒྱུར་གཡོལ་ཐབས་བྱེད་བཞིན་པ་དང་། འཛམ་གླིང་ས་དབྱིབས་ལ་བལྟ་དུས་ཨ་ལ་སི་ཀ་དང་སེ་སྦུར་རི་ཡ་བར་རྒྱང་ཁད་ཧ་ཅང་ཉེ་བོ་ཡིན་པས་བཤད་ཚུལ་དེ་མིན་སྣང་མི་འཆར་བ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་མོད། མཁས་པ་དེ་ཚོས་རང་ཉིད་ཀྱི་བཞེད་ཚུལ་ཁྱད་མཚར་བོ་དེར་ཞིབ་བལྟ་མི་བྱེད་པ་ཡིན་ཞེས་འཁང་ར་བྱས་ཡོད་ལ།

དེ་ལས་མང་བ་། “བརྩམས་ཆོས་ཤིག་དང་འབྲེལ་ནས་ཨིན་ཊི་ཡན་མི་རིགས་ཀྱི་མཆེད་ཁུངས་ལ་བལྟ་བ ༼༢༽” »

རི་སྤྱང་ཁེར་འགྲོ།

བོད་རིགས་རྩོམ་པ་པོ་འཇམ་དབྱངས་ནོར་བུས་༼དེབ་ཐེར་ནག་པོ༽་དང་༼རྒྱུག་ཁྱི་དྲིལ་སྒྲོག་པ་ཚོ༽། ༼ མ་རབས་ལང་ཤོར་གྱི་ཡང་རྩེར་སོན་པ ༽་སོགས་ཀྱི་མདུང་རྣོན་ཐོགས་ཏེ་རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་གི་ལྟོ་ཟ་མཁན་བོད་པར་སྡང་ཟུག་གི་ང་རོ་སྒྲོག་པའི་གཅོང་རོང་ལ་ཇི་ལྟར་དཔའ་བོ་ཁེར་རྒྱུག་བྱས་བ་བཞིན། ཨིན་ཊི་ཡན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་སྐུ་ཞབས་བ་ཡིན སྒྲེ་ལོ་རེ་ཡ་(Vine Deloria, JR)་མཆོག་གིས་ཀྱང་རྩོམ་རིག་གི་ཁྲོ་མ་ཧོ་ཁི་དགྲ་སྟ་བཟུང་ནས་ཚེ་མཇུག་གི་དབུགས་རྒྱུན་ཕྲ་མོ་དེ་མ་ཆད་བར། ཨིན་ཊི་ཡན་མི་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་འཁྱོག་པོར་འབྲི་མཁན་དག་གི་ཁ་གཏད་དུ་རྒྱུག་ནས་རང་རིགས་སྲུང་བའི་གཡུལ་ས་ལ་འཇིགས་ཞུམ་མེད་པའི་ངང་ཞུགས་ཡོད་འདུག་ལ། འདས་བོ་ཁོང་ལ་མདུང་རྩེ་ལྟར་རྣོ་བའི་བརྩམས་ཆོས་པོ་ཏི་མང་པོ་ཡོད་པའི་ཁྲོད་ཀྱི་གཅིག་ནི་༼དམར་བོའི་ཕ་ས་དཀར་བོའི་རྫུན༽་ཞེས་པ་དེ་ཡིན་འདུག།

དེ་ལས་མང་བ་། “བརྩམས་ཆོས་ཤིག་དང་འབྲེལ་ནས་ཨིན་ཊི་ཡན་མི་རིགས་ཀྱི་མཆེད་ཁུངས་ལ་བལྟ་བ ༼༡༽” »

བསྟན་འཛིན་ཉིན་བྱེད།

༢༠༡༠ ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༢༧ ཉིན་ཨ་རིའི་རྒྱལ་ནང་གསར་ཤོག་ནེའུ་ཡོག་དུས་བབ་ New York Times ནང་གནས་ཚུལ་ཐོན་གསལ་ལྟར་ན། ༧གོང་ས་མཆོག་གིས་སེམས་ཁམས་རིག་པ་བ་ Psychologist འབུམ་རམས་པ་དེབི༹ད་སོན་ Dr. Davidson གྱིས་ཆེས་འཛུགས་བྱས་པའི་མེ་ཏི་སེན་སེམས་ཀྱི་འཕྲོད་བསྟེན་དཔྱད་ཞིབ་བསྟི་གནས་ ཁང་ Center for Investigating Healthy Mind དུ་ཨ་སྒོར་ཁྲི་ལྔ་ཞལ་འདེབས་གནང་རྒྱུའི་ཞལ་བཞེས་གནང་འདུག

གནས་ཚུལ་འདི་བཞིན་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་བལྟས་ན་དགའ་འོས་པ་ཞིག་ཡིན་སྲིད། གང་ཡིན་ཟེར་ན་བསྟི་གནས་ཁང་གིས་དངུལ་འབོར་དེ་དག་སྒོམ་རྒྱག་སྟེ་བྱམས་སྙིང་ རྗེ་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་རྒྱུའི་ཉམས་ཞིབ་ཐད་བེད་སྤྱོད་གཏོང་རྒྱུ་ཞིག་ཡིན་པ་རེད། གལ་ཏེ་ཉམས་ཞིབ་ཚགས་ཚུད་ཅིག་བྱུང་ཚེ་འགྲོ་བ་མིར་ཕན་རྒྱུ་ཡིན་པས་དགེ་བའི་ལས་ ཤིག་རེད།

དེ་ལས་མང་བ་། “ཨ་རིའི་མཐོ་སློབ་བསྟི་གནས་ཁང་དུ་ཞལ་འདེབས་གནང་བ་དིས་ཁ་ཡོད་ལག་ཡོད་ཀྱི་ཁེ་ཕན་ཞིག་ཡོང་སྲིད་དམ།” »

འགར་ཚེ་རྒྱལ།

ཤ་ཞེན་དང་། ལ་རྒྱ། ལྷག་བསམ་བཅས་སྤྱི་དོན་པྲ་སྐྱག་ཙམ་ཞིག་མེད་པར་ལས་འགུལ་ཞིག་སྤེལ་བའི་ཕུགས་རྒྱབ་ན་གོ་སྐབས་ཤིག་འཚོལ་བཞིན་ཡོད་མཁན་ཚོ་ནི་ནམ་ཡང་བརྫུས་མ་དང་གཡོ་ཟོལ་ཅན་གྱི་སྐབས་འཚོལ་པ་རེད་ཟེར་ཆོག
སྐབས་འཚོལ་བ་ནི་སྤྱིར་མི་རིགས་ཤིག་གི་དམའ་རིམ་སྤྱི་ཚོགས་ནང་རྐང་བཙུགས་ཏེ་དམའ་རིམ་སྤྱི་ཚོགས་ཁྲོད་ཐབས་དང་བྱུས་ཀྱིས་མི་སེམས་སྒུལ་ཏེ་ཞར་དང་ཞོར་དུ་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཁེ་གྲགས་ཤིག་དོན་དུ་གཉེར་མཁན་ཚོར་ཟེར་གྱི་ཡོད། ལྷག་པར་སྐབས་འཚོལ་བ་ཚོས་ནི་ཆེ་ས་མི་རིགས་ཤིག་ལ་ཉམས་ཉེས་གོད་ཆག་བྱུང་བའི་སྐབས་མཚམས་ཁོ་ཚོས་རང་མི་རིགས་ལ་ཁ་གཡར་ནས་སྒེར་གྱི་གསང་བ་ཞིག་སེམས་ལ་ཉར་ཏེ་སྤྱི་ཚོགས་ཁྲོད་རིག་གཞུང་དང་དམངས་དོན་ལ་ཤ་ཞེན་ཡོད་མདོག་གིས་འཕག་འཚག་རྒྱག་གིན་ཡོད་ལ། ཆུང་ས་ཚོགས་པ་ཞིག་གམ་སྡེ་ཁག་ཞིག་གི་ནང་རང་ཉིད་ཀྱི་སྐྱོན་ཉེས་གསང་ཅི་ཐབས་ཀྱིས་ཕྱི་ཚུལ་ཁོ་ནའི་འཇོན་ཐང་སྟོན་ཁུལ་གྱིས་འཕག་འཚག་རྒྱག་གིན་ཡོད། འཕག་འཚག་རྒྱག་མཁན་གྱི་སྐབས་འཚོལ་བ་དེ་ཚོ་བླ་མ་དཔོན་པོ་དང་། ཆབ་སྲིད་པ། ཤེས་ཡོན་པ། མི་སེར་དཀྱུས་མ་སོགས་ཀྱི་ནང་དུ་ཡོད།

དེ་ལས་མང་བ་། “སྐབས་འཚོལ་བའི་ཀུན་གཤིས།” »

རྩིས་ཆེ་ནས།

བོད་དུ་སྐྱེས་ཤིང་རྒྱ་གར་དུ་འཚར་ལོངས་བྱུང་བའི་བོད་རིགས་གཞོན་སྐྱེས་གང་མང་ཞིག་ཡོད་པ་ལས་ང་ཚོ་འདིའི་གྲས་སུ་གཏོགས། བོད་གཞུང་སློབ་གྲྭ་ལ་ཞུགས་མྱོང་ཡོད་པས་བོད་ཞེན་ཆེ་བའི་རིགས་ཤིག་དང་། གྲྭ་ས་ཁག་ཏུ་ཐོས་བསམ་བྱས་པས་ཆོས་ཞེན་ཆེ་བའི་རིགས་གཉིས་ཡོད་པ་ལས་ང་ཚོ་ནི་འདི་གཉིས་གང་གི་ཡང་ཁོངས་སུ་མི་གཏོགས། འོན་ཀྱང་བོད་རིགས་ཤིག་ཡིན་པ་དང་། བོད་ནས་བསླེབས་པ། བོད་པའི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་སྐོར་གོ་མྱོང་ཡོད་པས་ང་ཚོ་ནང་ཆོས་ལ་དགའ་མོས་དང་དད་གུས། བོད་མི་རིགས་ལ་ཕན་སེམས་དང་ཤ་ཞེན་མེད་མཁན་ཞིག་མིན།

དེ་ལས་མང་བ་། “བོད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ནས་ཐོན་ལ་ཁད་པའི་བོད་ཀྱི་གཞོན་སྐྱེས་ང་ཚོ།” »

བོན་རྒྱ་བསྟན་འཛིན་རབ་རྒྱས།

བོད་ཀྱི་དུས་བབ་ (༤༩༧ )པའི་རྩོམ་སྒྲིག་པའི་གཏམ་གྱི་ཁ་བྱང་ལ་《བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཉེན་ཁ》ཞེས་འཁོད་འདུག དེ་ལས་བདག་གིས་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཉེན་ཁ་ཞིག་མ་མཐོང་མོད།ད་ནས་བཟུང་རྡོ་ཆག་བཙན་སྒྲིག་གི་རྩོམ་འཆལ་འདི་དང་འདི་འདྲ་བ་དག་གིས་ས་མིག་འདི་བརླག་རྒྱུ་ཡིན་ནམ་སྙམ་པའི་རི་བོང་གནམ་རྡིབ་ཀྱི་སེམས་ཁྲལ་ཞིག་དང་ལྷན་རྩོམ་སྒྲིག་པའི་གཏམ་གྱི་ཉེན་ཁ་ཞིག་མཐོང་སོང་། བཅའ་ཁྲིམས་ནི་ང་ཚོ་ཚང་མའི་བཅའ་ཁྲིམས་ཡིན་པས་འགྱིག་བྱི་རིལ་ལྟར་གང་ལ་འཐེན་ཆོག་ཆོག་ཅིག་མིན་ན། བོད་ཀྱི་དུས་བབ་ཀྱང་ང་ཚོ་ཐུན་མོང་གི་བོད་ཀྱི་དུས་བབ་ཡིན་པས་སྡིངས་ཆ་འདི་བལྟས་བལྟས་རིག་རིག་ལ་འདི་ལྟར་ནག་ནོག་ཧྲལ་ཧྲུལ་བཟོས་ཆོག་གམ།

དེ་ལས་མང་བ་། “རྩོམ་སྒྲིག་པའི་གཏམ་གྱི་ཉེན་ཁ།” »

རྡུལ་ཕྲན།

འུ་ཚོས་ཤེས་གསལ་ལྟར། རྒྱ་ནག་གུང་ཁྲན་ཏང་ལ་རྒྱ་ནག་སྐམ་ས་ཆེན་མོའི་རྒྱལ་ཁབ་བརྒྱད་ཀྱི་མཉམ་འབྲེལ་དམག་དང་། འཇར་པན་གྱི་བཙན་མནོན། ཏང་ཁག་གཉིས་བར་གྱི་འཐབ་རྩོད་དང་དམག་འཁྲུག་བཅས་ཕྱོགས་ཁ་ཤས་ནས་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་རྗེས། པེ་ཅིན་སྲིད་གཞུང་གིས་དུས་ནམ་ཡང་ཕྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ལ་ཐེ་ཚོམ་འདྲ་མིན་སྐྱེས་བཞིན་ཡོད། དེ་ནི་རྒྱ་ནག་མི་རིགས་འདི་ཉིད་དུས་ཡུན་རིང་བོར་བཙན་གནོན་དང་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་དུ་གྱུར་བའི་ཤུགས་རྐྱེན་དང་བག་ཆགས་བཅས་ཀྱི་ངོས་ནས་གླེང་ཐུབ།

སྐབས་དེའི་རྒྱ་ནག་གི་མཐོ་རིམ་དཔོན་རིགས་ཚོའི་བསམ་བློའི་འདུ་ཤེས་ཁྲོད། ཕྱི་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ཁ་ཤས་ཀྱིས་རྒྱ་ནག་གི་ཉེ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བྱུང་རིམ་ཁྲོད་བཟོས་ཟིན་ཟིན་པའི་རྨ་ཁ་རྣམས་དུས་ནམ་ཡང་བརྗེད་ཐབས་གཏན་ནས་མེད་པ་མ་ཟད། ནུབ་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་དུ་མའི་སྟོབས་ཤུགས་འོག་རྒྱལ་སྤྱིའི་དམར་ཕྱོགས་སྤྱི་ཚོགས་ཆེ་ཤོས་ཨུ་རུ་སུ་ཡང་རྩ་འཐོར་དུ་སོང་བ་དང་། དེ་བཞིན་ཨ་རི་དང་ཡུ་རོབ་མཉམ་འབྲེལ་མཐུན་ཚོགས་གཙོས་པའི་དམངས་གཙོའི་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོ་ཞིག་ལ་རྒྱ་ནག་གི་སྟོབས་ཤུགས་ཁ་འཐོར་དུ་གཏོང་རྒྱུའི་དམིགས་ཡུལ་ཡོད་པའི་ལྟ་ཚུལ་འཛིན་པའི་ཐོག དུས་ནམ་ཡང་ནུབ་ཕྱོགས་དགྲ་ཟླའི་སྟོབས་ཤུགས་ལ་ཁ་གཏད་གཅོག་གང་ཐུབ་བྱེད་གྱི་ཡོད།

དེ་ལས་མང་བ་། “རྒྱ་ནག་གི་ཕྱི་སྲིད་སྤེལ་སྟངས་སྐོར་ལ་རགས་ལྟ།” »