རྫ་ཚེ་རིང་བཀྲ་ཤིས།
ཡེ་ཤེས་འཁོར་ལོའི་དྲ་ཚིགས། www.yeshikhorlo.com
འབྲེལ་བ་བཞི་ལྡན་གྱི་མི་ཚེ།
དེ་རིང་ངའི་གཏམ་ཐུང་འདིའི་མགོ་བརྗོད་ཀྱི་ཚུལ་དུ་མི་ཚེ་ཤེས་ཡོན་དང་འབྲེལ་བ། ཤེས་ཡོན་ལག་ལེན་དང་འབྲེལ་བ། ལག་ལེན་གྲུབ་དོན་འབྲེལ་བ། གྲུབ་དོན་སྤྱི་ཕན་དང་འབྲེལ་བ་སྟེ། གང་ཟག་ཞིག་གིས་མི་ཚེ་བཟང་ཕྱོགས་སུ་འཁྲིད་པའི་གལ་ཆེའི་འབྲེལ་བ་བཞི་ཞེས་པའི་རྣམ་གྲངས་འདི་གསལ་སྟོན་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན།
དེ་ལས་མང་བ་། “དྲ་ཚིགས་དང་དྲ་ཚིགས་ཇུས་འགོད་པ་མཉམ་དུ་གླེང་བ།” »
འཇམ་དབྱངས་སྦྱིན་པ།
ཐོབ་ཐང་ལས་འགུལ་བ་དང་ཆབ་སྲིད་བཙོན་པ་གྲགས་ཅན་ཨ་ཁུ་འཇིགས་མེད་ལགས་ཁྲི་མུན་བཙོན་དོང་ནས་སླར་ཡང་དཀར་ངོགས་ཟིན་པར་དགའ་སྤྲོ་དང་བཅས་འཚམས་འདྲིའི་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་ཞུ།
ཁས་ཉིན་ཏེ་༢༠༡༦ ཟླ་༡༠ ཚེས་༢༦ ཉིན་བླ་བྲང་ཨ་ཁུ་འཇིགས་མེད་ལ་ལོ་ལྔའི་ཁྲིམས་ཆད་ཚང་སྟེ་བཙོན་གྲོལ་བྱས། དེ་ཡང་རྒྱ་གཞུང་གིས་ངོ་ཚ་སྤངས་ཏེ་གཞན་དང་མི་འདྲ་བར་ཧ་ཅང་དོགས་ཟོན་ཆེན་པོའི་ངང་འུག་པའི་ལས་སྟངས་སྤྱད་དེ་ཨ་ཁུ་འཇིགས་མེད་མཚན་མོ་ནག་ཁུང་ནང་ཕྱི་ལ་ཁྲིད་ཡོང་དགོས་ཆགས་ཡོད།
དེ་ལས་མང་བ་། “ཆབ་སྲིད་བཙོན་པ་གྲགས་ཅན་བླ་བྲང་ཨ་ཁུ་འཇིགས་མེད་མདོ་ཙམ་གླེང་བ།” »
གནས་ཚུལ་གཏོང་མཁན། ཀ་ཉག་ཚེ་རིང་།
ཕྱི་ལོ་༢༠༡༦ ལོའི་༡༠ ཚེས་༢ ཉིན་གྱི་བོད་ནང་གི་ཕྱི་དྲོའི་ཆུ་ཚོད་༥ པའི་ཐོག་བོད་མདོ་སྨད་རྔ་པ་ཀིརྟིའི་དགོན་དུ་”ཀིརྟི་ཚང་གི་གདན་ས་གོང་འོག་གིས་གཙོས་ཆོས་བརྒྱུད་གྲུབ་མཐའ་རིས་མེད་ཀྱི་ཚད་མའི་དགུན་ཆོས་ཆེན་མོ་”ཐེངས་བཅུ་བ་དབུ་འཛུགས་ཀྱིས་ཟླ་འདིའི་ཚེས་༢༣ བར་ཉིན་ཉི་ཤུའི་རིང་ཚོགས་འདུག་པ་ཡོངས་སུ་ལེགས་པར་གྲུབ།
དེ་ཡང་ཕྱི་ལོ་༢༠༠༧ ལོར་གསར་དུ་ཚུགས་པའི་ཚད་མའི་དགུན་ཆོས་ཆེན་མོ་འདི་ནི་༸སྐྱབས་རྗེ་ཀིརྟི་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གི་བཀའ་དགོངས་ལམ་སྟོན་བཞིན་
དེ་ལས་མང་བ་། “རྔ་པ་ཀིརྟིའི་དགོན་དུ་ཚོགས་པའི་ཚད་མའི་དགུན་ཆོས་སྐོར་གྱི་གནས་ཚུལ།” »
འབྲིང་བ་འཇིགས་མེད།
དང་པོ། བྱུང་རིམ།
༄༅།། ཀིརྟིའི་དགེ་རྩ་ཚོགས་པ་ནི་སྔོན་གྱི་ཀིརྟིའི་བླ་བྲང་གི་རྒྱུན་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ཞིང་། ཀིརྟིའི་བླ་བྲང་ཁམས་གསུམ་ཟིལ་གནོན་ནི་དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་དུས་དཀྱིལ་ལ་བྱུང་ནས་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་དུས་དཀྱིལ་བར་ལོ་ངོ་ཉིས་བརྒྱའི་རིང་གནས། གནས་ཡུལ་ནི་སྟག་ཚང་ལྷ་མོ་ལྷ་མོ་ཀིརྟི་དགོན་ཡིན།
དེ་ལས་མང་བ་། “ཀིརྟིའི་དགེ་རྩ་ཚོགས་པ་ནི་ཆོས་ཕྱོགས་ཁོ་ནའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཤིག་ཡིན།” »
༡༽ ཀོ་རོ་ཤི་ཅོ་མ་ཤཱན་དོར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྡུས།
སྐབས་འདིར་ངོ་སྤྲོད་ཞུ་བཞིན་པའི་དུས་དེབ་འདིའི་མགོ་འཛུགས་ཀྱི་ལོ་བཅུའི་ནང་བོད་རིག་པ་ལ་ཞིབ་འཇུག་གིས་ཆེད་རྩོམ་འབྲི་མཁན་ཉག་གཅིག་མངོན་པ་ནི་སྐུ་ཞབས་ཅོ་མ་ལགས་ཡིན་འདུག དེ་བས་ཁོང་གི་ལོ་རྒྱུས་མདོར་ཙམ་ཞིག་བཀོད་ན་འདི་ལྟར།
ཀོ་རོ་ཤི་ཅོ་མ་ཤཱན་དོར་ (Kőrösi Csoma Sándor) རམ་ ཡང་ན་ཁོང་ཉིད་ཀྱིས་ཨིན་སྐད་དུ་རང་མིང་འབྲི་སྐབས་ཨ་ལེག་ཟན་ཌར་ ཅོ་མ་ ཌེ་ ཀོ་རོ་ཤི་(Alexander Csoma de Koros) ཞེས་བྲིས་པ་ཁོང་ནི་དེང་སང་གི་རོ་མཱ་ནི་ཡའི་རྒྱལ་ཁོངས་ཧ་རོམ་ཟིག་ཅེས་པའི་ཆ་ཤས་ཡིན་པའི་ཀོ་རོ་ཤི་སྡེ་བར་ ༡༧༨༤ ལོར་འཁྲུངས།
དེ་ལས་མང་བ་། “གནའ་གནའ་ཞིག་གི་དུས་དེབ་ཅིག་ལས་འཕྲོས་པའི་ཟིན་ཐོ། (གཉིས་པ།)” »
—དགེ་འདུན་རབ་གསལ།
ཕྱི་ལོ་ ༡༨༣༢ ལོར་རྒྱ་གར་གྱི་ཀ་ལི་ཀ་ཏར་ “བྷངྒལ་གྱི་ཨེ་ཤ་ཡའི་སྤྱི་ཚོགས་དུས་དེབ།” (The Journals of Asiatic Society of Bengal) ཞེས་པ་ཞིག་བཏོན་འདུག་ཅིང་། དེ་ནི་མིང་རང་དུ་ཁ་གསལ་བ་ལྟར་ཨེ་ཤ་ཡའི་སྤྱི་ཚོགས་ (http://asiaticsocietycal.com/) ཞེས་པའི་ཚོགས་པ་འདིས་བཏོན་པ་ཞིག་རེད། འདིར་ཚོགས་པའི་སྐོར་དང་དུས་དེབ་རྩོམ་སྒྲིག་པ་དང་པར་སྐྲུན་གནས་ཚུལ་སོགས་རེ་ཞིག་ཞུ་རྒྱུ་མིན། དུས་དེབ་དེའི་སྐོར་ནས་ངོ་སྤྲོད་ཙམ་ཞིག་ཞུ་འདོད་ཅིང་། དེ་ཡང་དུས་ཀྱིས་ལྕོགས་རིམ་བཞིན་གང་ལ་ཅི་འོས་ཀྱིས་འབྲི་རྒྱུ་ཡིན།
དེ་ལས་མང་བ་། “གནའ་གནའ་ཞིག་གི་དུས་དེབ་ཅིག་ལས་འཕྲོས་པའི་ཟིན་ཐོ། (དང་པོ།)” »
གནས་ཚུལ་གཏོང་མཁན། ཨེ་མ་ཧོ།
བླ་མ་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ།།
ཕྱོགས་དུས་རྒྱལ་བ་ཀུན་གྱི་ཡེ་ཤེས་སྐུ།།
དཔལ་ལྡན་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་པདྨ་སྐྱེས།།
འཇམ་དཔལ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་གསོལ་བ་འདེབས།།
བཀྲ་ཤིས་དོན་ཀུན་འགྲུབ་པར་བྱིན་གྱིས་རློབས།།
དེ་ཡང་རང་ཅག་བོད་གངས་ཅན་གྱི་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་མཆེད་ཁུངས་ནི་
——བསྟན་འཛིན།
ངོ་སྤྲོད།
ཨ་རིའི་ནང་ལ་ད་ལྟ་མི་ཚང་མ་སྲིད་འཛིན་འདེམས་སྒོའི་ཐོག་ལ་བྲེལ་བ་བྱེད་བཞིན་པའི་སྐབས་ལ། ཨ་རི་གཅིག་པུ་མིན་པར། རྒྱལ་སྤྱི་དང་། ཡུལ་གྲུ་མི་འདྲ་བའི་མི་མང་ཚོས་ཀྱང་དེར་དོ་སྣང་བྱེད་མཁན་མང་།
ཟངས་དཀར་ཚུལ་ཁྲིམས།
དེ་ལས་མང་བ་། “WordPressམཉེན་ཆས་བོད་སྒྱུར་ལེགས་གྲུབ་དང་མཉེན་ཆས་ངོ་སྤྲོད།” »
རེ་མདོ་སེངྒེ།
༄༅།། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༡ ལོར་དཔར་བསྐྲུན་འགྲེམས་སྤེལ་ཞུས་པའི་ཁོ་བོའི་ཞིབ་འཇུག་ཆེད་རྩོམ། བོད་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་ལམ་ལུགས་དང་སྲིད་བྱུས་ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་དེའི་མཇུག་སྐྱོང་ལྟ་བུར་དབུས་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་ཤེས་རིག་ལས་ཁང་ནས་ནན་ཆེས་ཐུགས་རེ་གནང་དོན་ལྟར། བར་ལམ་ལོ་ཤས་རིང་ལས་བྲེལ་ཆེན་པོ་ཡོད་མེད་ལ་མ་ལྟོས་པར་སྒེར་གྱི་ངལ་གསོ་དང་སློབ་སྦྱོང་གི་དུས་ཚོད་གང་ཡོད་བེད་སྤྱད་དེ། གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་ལམ་ནས་མེས་པོའི་ཞབས་རྗེས་འཚོལ་བ་ཞེས་པའི་དེབ་ཕྲེང་བཅུའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་དཔེ་དེབ་འདི་དག་ལེགས་འགྲུབ་ཡོང་བར་འབད་བརྩོན་བྱས།
དེ་ལས་མང་བ་། “གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་ལམ་ནས་མེས་པོའི་ཞབས་རྗེས་འཚོལ་བ་ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་ངོ་སྤྲོད།” »
གནས་ཚུལ་གཏོང་མཁན། སྒྲོལ་མ་སྐྱབས།
བཀུར་འོས་མཁྱེན་ཡངས་ཁ་བརྡ་ནང་གི་དྲ་གྲོགས་ལྷན་རྒྱས་ཡོངས་ལ་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་ཞུ། ཁྲིམས་གླེང་དྲ་ཚིགས་ཤར་གཏོང་བྱས་ཡོད་པས་ཁྱེད་རྣམ་པ་ངེད་ཚང་ལ་ཕེབས་པར་ལྷག་བསམ་རྣམ་དག་ངང་དགའ་བསུ་ཞུ། ད་ལྟ་བོད་ན་ལག་བསྟར་བྱེད་བཞིན་ཁྲིམས་ལུགས་དང་རང་སྐྱོང་ས་ཁུལ་སོ་སོའི་ཡུལ་ཁྲིམས་དང་ཁྲིམས་སྲོལ་སོགས་མཚམས་སྦྱོར་དང་བགྲོ་གླེང་བྱེད་པའི་ཆེད་དུ་དྲ་ཚིགས་འདི་བཙུགས་པ་ཡིན།
བོད་ལ་དེང་རབས་ཅན་གྱི་ཁྲིམས་རིག་པ་དར་ནས་ལོ་མང་བོ་འགོར་མེད་པས་དེའི་ཐད་ཀྱི་བརྡ་ཆད་དང་ཐ་སྙད་ཤིན་ཏུ་ཉུང་ཞིང་།
ཧོར་ཕྲུག(བོད།)
ཁ་སང་དེ་རིང་དྲ་ལམ་ཁག་ཏུ་འདན་བཟའ་སྒྲོལ་མ་ལགས་ཀྱིས་གཙོས་སྙིང་རྗེའི་ཚོགས་པ་ཞིག་གིས་སྤྱི་ཟླ་དགུ་བའི་ཚེས་གཅིག་ཉིན་འཇིགས་རུང་གི་ཤན་པའི་བཤས་ར་ནས་དམངས་སྒོར་ཁྲི་ལྔ་བརྒྱ་ལྷག་གིས་ལུག་དྲུག་སྟོང་ལྷག་གི་ཚེ་སྲོག་བསྐྱབས་པའི་སྐོར་གླེང་གཞི་ཆེ་ཞིང་། དེ་ལ་བཟང་ངན་གཉིས་ཕྱོགས་ནས་སྐད་ཆ་ཡར་མར་བཅོ་བརྒྱད་བཤད་ཀྱིན་འདུག ང་ཚོས་བྱམས་སེམས་ཅན་གྱི་ཚོགས་པ་འདི་ལ་རྗེས་སུ་ཡི་རངས་
འོད་ཁམས་དྲ་བ་ནི། དེ་སྔ་བོད་ཀྱི་དྲ་བའི་སྡིངས་ཆའི་ནང་ཁྱད་ཆོས་འབུར་དུ་ཐོན་ཅིང་དགའ་བསུ་ཆེས་ཆེར་ཐོབ་མྱོང་བའི་བོད་བརྙན་དྲ་བའི་མིང་གསར་པ་ཡིན།
ངེད་ཅག་གི་ལས་ཀ་འདི་ཐོག་མར་སྤྱི་ལོ2010ལོར་པེ་ཅིང་དུ་བོད་ཡིག་བརྙན་ཡིག་ཚོགས་པ་བཙུགས་པ་ནས་མགོ་ཚུགས་ཤིང་། སྤྱི་ལོ2011ལོའི་ཟླ12པར། གསར་འགྱུར་དང་། གློག་བརྙན། བརྙན་ཡིག ཤེས་བྱ།
ཟླ་བ་གཞོན་ནུ།
གཞོན་ནུ་ཁོལ་ནི་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྙན་དངགས་ཆེན་མོ་<<སྐྱེད་བྱེད་བུ་མོ་འཕྲོག་པ>>ཞེས་པའི་སྙན་དངགས་མཁན་ལགས་ཤིང་། སྐྱེད་བྱེད་བུ་མོ་བྱ་བ་རོལ་རྙེད་མའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་དང་། དགའ་བྱེད་ཀྱི་ཆུང་མའོ།། སྙན་ངག་དེའི་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ནི་དྲང་སྲོང་གྲོག་མཁར་གྱིས་མཛད་པའི་གནའ་བོའི་སྙན་ངག་རིང་མོ་<<དགའ་བྱེད་ཀྱི་བརྒྱུད>>ཅེས་པར་རོལ་རྙེད་མ་དགའ་བྱེད་དང་ལྷན་དུ་ནགས་སུ་དཀའ་ཐུབ་ལ་སྤྱོད་པའི་ཚེ། སྲིན་པོའི་རྒྱལ་བོ་ལིངྐ་མགྲིན་བཅུས་ཕྲོགས་པའི་གཏམ་རྒྱུད་འབྱུང་བ་དེ་གཙོར་བྱས་ནས་རྒྱན་གྱིས་རབ་ཏུ་བཅིངས་པའི་ལེའུ་ཉི་ཤུའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཞིག་གོ།
—-དོན་འགྲུབ་བཀྲ་ཤིས།
འདས་པའི་ལོ་ཤས་གོང་ནས་ངོ་དེབ་སྟེང་ཕོ་གསར་ཞིག་གིས་བོད་པའི་རྒྱལ་དར་དང་། བོད་དོན་འབོད་ཚིག་འདྲ་མིན་འཁོད་པའི་འཕྲེད་དར་འཕྱར་བའི་པར་ཞིག་ཡང་ནས་ཡང་དུ་མཐོང་རྒྱུ་འདུག དེང་གི་བརྡ་འཕྲིན་བརྒྱུད་ལམ་སྟབས་ཇེ་བདེར་སོང་བ་དང་བསྟུན་ཏེ། མི་རྣམས་ཀྱི་ཉིན་རེའི་འཚོ་བའི་ཁྲོད་ཁ་སང་ལ་བ་ག་རེ་གྱོན་པ་དང་།
—–ལྷག་པ་ཚེ་རིང་།
ཐེ་ཝན་དུ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ནང་བསྟན་ཞིབ་འཇུག་ཚོགས་པ་དང་རྡ་རམ་ས་ལར་ཡོད་པའི་སྨོན་ལམ་བོད་ཀྱི་བརྡ་འཕྲིན་ཞིབ་འཇུག་ཁང་གཉིས་མཉམ་འབྲེལ་གནངས་ཏེ། ༼རྒྱ་བོད་ཚིག་མཛོད༽་བེད་སྤྱོད་བདེ་བ་ཞིག་རིན་མེད་དུ་བཀྲམས་པའི་གསལ་བསྒྲགས་མཇལ་བ་ཙམ་ནས་དགའ་བས་སྐྱ་ནམ་རྒྱས་པ་ལྟ་བུ་བྱུང་། ཡིན་ནའང་། ཡིག་ནོར་མང་པོ་འདུག་པར་བློ་ཕམ་ཞིག་ཀྱང་བྱུང་།
—-ཡོང་ཁུངས། བོད་ཀྱི་དུས་བབ།
བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་མིང་བརྡ་ཁྲི་ ༨ ལྷག་ཡོད་པའི་《དེང་རབས་བོད་སྐད་ཚིག་མཛོད》པར་སྐྲུན་འགྲེམས་སྤེལ་བྱས་ཡོད་འདུག
འདས་པའི་ལོ་ ༨ ལྷག་རིང་བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་རྩོམ་སྒྲིག་གནང་པའི་མིང་བརྡ་ཁྲི་ ༨ ལྷག་ཡོད་པའི་《དེང་རབས་བོད་སྐད་ཚིག་མཛོད་》ཉེ་སྔོན་ལེགས་འགྲུབ་བྱུང་
འབྲིང་བ་འཇིགས་མེད།
དང་པོ། འཕགས་ཡུལ་དུ་དམ་པའི་ཆོས་དར་ཚུལ།
༄༅།། སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དཔལ་རྒྱལ་བ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ།། མི་ལོ་ཉིས་སྟོང་ལྔ་བརྒྱའི་སྔོན་དུ་སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་དུ་བྱོན་ཏེ། ཡུལ་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱི་སོགས་སུ་ཆོས་འཁོར་རིམ་པ་གསུམ་དུ་བསྐོར། གདུལ་བྱ་གྲངས་མེད་པ་ཐར་པའི་ལམ་ལ་བཀོད། མཐར་དགུང་ལོ་བརྒྱད་ཅུའི་སྟེང་སྐུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཚུལ་བསྟན། སྐུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་ཁར་ཉན་ཐོས་ཆེན་པོ་འོད་སྲུངས་ལ་བསྟན་པ་གཏད། དེས་འཕགས་པ་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་གཏད།
བཅར་འདྲི་བ་བློ་བརྟན།
བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དེ་རྒྱུན་གནས་ཡོང་བར་བརྩོན་མཁན་ཞིག་ལ་མཚོན་ན། རང་རིགས་བྱིས་པ་ཚོར་རང་གི་སྐད་ཡིག་ཤེས་སུ་འཇུག་རྒྱུ་དེ་རེད། བྱིས་པ་ཚོས་རང་གི་སྐད་ཡིག་ཤེས་པ་ལ་བྱིས་པ་དང་མཐུན་པའི་བྱིས་སྒྲུང་ནི་མེད་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་རེད། དེར་བརྟེན་བྱིས་སྒྲུང་གསར་བ་༼ནེ་ཙོ་དང་གྲྭ་བ་ཆུང་ཆུང་།༽ཟེར་བ་ཞིག་སྐུ་བལྟམས་འདུག
ཨ་རིར་ང་དང་ས་གནས་གཅིག་པར་གནས་སྡོད་བྱེད་མཁན་དོན་གྲུབ་ལགས་ནས་བྱིས་སྒྲུང་གསར་བ་༼ནེ་ཙོ་དང་གྲྭ་བ་ཆུང་ཆུང༽ ཟེར་བ་ཞིག་བརྩམས་ཡོད་པ་དྲ་ལམ་ཁག་ནས་མཐོང་བས། དོན་གྲུབ་ལགས་ལ་དེའི་ཐད་ནས་ཁ་བརྡ་བྱས་པ་ཡིན།
དེ་ལས་མང་བ་། “བྱིས་པའི་སྒྲུང་དེབ་གསར་བ། ༼ནེ་ཙོ་དང་གྲྭ་བ་ཆུང་ཆུང་།༽” »