བཞི།
བོད། ལྷ་ཀླུ་གཉན་གསུམ།
ཕྱི་དྲོ་ཆུ་ཚོད་ལྔ་བ་ཡོལ་ནས་ང་རང་མཛའ་མོའི་མ་རྒན་གྱི་ཁང་བའི་སྒོ་འགྲམ་དུ་སླེབས་ཀྱི་ཡོད། ག་ལེར་སྐེས་འཛེགས་དུ་འབུད་ཞོར། རྒྱབ་ཁུག་ནང་གི་ལྡེ་མིག་ཕྱིར་ཐོན་ནས་སྒོ་ཕྱེ་མ་ཐག ནང་ནས་མཛའ་མོས་ཁོང་ཚོའི་སྐད་ཀྱི་སྟེང་ནས་སུ་སླེབས་སོང་ཞེས་དྲིས་ན། བུ་མོ་ཐར་མ་མཚོས་ཨ་ཕ། ཨ་ཕ་ཟེར་ནས་འབོད་ངེས་ཡིན། ངས་ཀྱང་པ་ཁོ། པ་ཁོ་ཟེར་བཞིན་རང་གིས་མིག་ཤེལ་འཕུད་ཀྱིན་རྡོ་སྐེས་སྟེང་དུ་ཡར་འཛེགས་དེ་སོང་ན། སྐེས་འཛེགས་ཀྱི་འགོ་ན། བུ་མོའི་ལག་པ་གཉིས་ཀ་ཚུར་ང་ལ་བསྲིངས་དེ་བསྡད་ཡོད།
ལྷ་སྡེ་གནམ་ལོ་ཡག་དང་འབྲོག་མྱི་སྟག་ལྷ་རྒྱལ།
སྔོན་གླེང་།
“ཕྱི་ཚེས་ ༢༧ ཉིན་གྱི་སྐབས་བཅུ་བཞི་པའི་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་གྲོས་ཚོགས་འཕར་མའི་ཉིན་གཉིས་པའི་སྟེང་། བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་གི་ཚབ་ཏུ། ‘ བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས’ དང་། བོད་གཞུང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་ཚབ་ཏུ། ‘བདེན་པ་ཉིད་རྣམ་པར་རྒྱལ་གྱུར་ཅིག’ ཅེས་གཏན་འབེབས་གནང་སོང”ཞེས<<བོད་ཀྱི་དུས་བབ་དྲ་རྒྱའི>>སྟེང་དུ་ཕྱི་ལོ ༢༠༡༡ལོའི་ཟླ ༥ཚེས ༢༨ཉིན་བཀོད་འདུག འོ་ན། ཨིན་ཇིའི་ནང་གི “Central Tibetan Administration”ཞེས་པའི་ཚིག་འདིར་འགྱུར་བ་ཡོད་དམ་མེད། ད་དུང་གསལ་ཁ་ཐོན་མི་འདུག
གསར་འགྱུར་འདི་མཐོང་མ་ཐག་བོད་ནང་གི་མི་གྲངས་ཉི་ཤུ་ལྷག་ལ་བརྡ་འཕྲིན་གྱི་ལམ་ནས་བསམ་ཚུལ་དྲིས་པ་ཡིན་ཞིང་། དེའི་ཁྲོད་ཀྱི་མི་བཅོ་ལྔས་རང་སྲོག་རང་གིས་བཅད་པ་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་དང་བློ་ཕམ་ཚད་མེད་ཡོད་པའི་རྣམ་འགྱུར་བསྟན་པ་དང་མཉམ་དུ་པེ་ཅིན་སྲིད་གཞུང་གིས་བཙན་བཟུང་ནས་ད་བར་དུ། རྒྱ་ནག་གི་རྩ་ཁྲིམས་སྒྲོམ་གཞིའི་འོག་གི་རང་སྐྱོང་ཟེར་བ་དེ་བོད་ཁུལ་ཡོངས་ལ་ཡོད་བཞིན་པ་རེད།
དེ་ལས་མང་བ་། ““བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས”ལས་འཕྲོས་པའི་བསམ་གཞིགས་ཐ་ཐུན།” »
འབའ་སྲས།
ཕ་ཡུལ་ཤོར་ནས་གཞན་ཡུལ་ཁྱིམ་དུ་བྱས།།
རང་བཙན་བཞག་ནས་དབུ་མའི་ལམ་ལ་ཞུགས།།
དབུ་མའི་ལམ་གྱི་སྣེ་ཐག་ཆད་ལ་ཉེ།།
ད་ནི་ང་ཚོས་ལམ་ཁ་ཅི་ཞིག་འདེམ།།
རྒྱ་ནག་དམར་པོའི་སྲིད་དབང་བོད་ལ་བཙུགས།།
བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་རྡ་རམ་ས་ལར་ཆགས།།
འདི་གཉིས་བར་ན་དབུ་མའི་ལམ་ཞིག་ཡོད།།
དབུ་མའི་ལམ་དུ་རྐང་པ་ཇི་ལྟར་སྤོ།།
གངས་རི་སྐྱབས།
ཡིད་དུ་མི་ཤོང་བ་ནི་བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་གི་མཚན་བྱང་བསྒྱུར་བཅོས་གནང་བ་འདི་རེད། འདི་བསྒྱུར་བ་ཙམ་གྱིས་ང་ཚོ་གཉིད་ཐུམ་རེ་ལེན་བྱེད་ཅིག་ཏུ་འགྲོ་ན་ཐང་མོད། གཟི་འོད་རྣམ་པར་འཕྲོ་ཞིང་དཔང་མཐོ་བའི་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་གཏོར་བརླག་ཚབས་ཆེན་བཟོས་པ་ཞིག་ཏུ་མཐོང་། ང་ཚོའི་ཆེད་དུ་མྱི་སྲོག་བློས་གཏོང་སྒོས་དམར་གསོད་གཏོང་དུ་བཅུགས་ཟིན་པ། ད་ལྟ་གཏོང་བཞིན་པ། མ་འོངས་གཏོང་དུ་འཇུག་པར་དཔའ་མི་ཞིམ་པའི་བོད་གཞིས་ལུས་པ་དག་ལ་ངོ་གནོང་དགོས་པ་དང་། རྒྱལ་གཅེས་དཔའ་བོ་དཔའ་མོ་དག་གི་ཚེ་སྲོག་དོར་བར་ཕངས་སེམས་སྐྱེས་པ། ཡུན་རིང་དྲ་བའི་བརྒྱུད་ལམ་ནས་འདྲིས་གཤིབ་ཆེ་བའི་གཞིས་ལུས་ཤེས་ཡོན་པ་ཚོའི་རྩེད་མཚར་ཀུ་རེ་ལའང་ཁ་སང་དེ་རིང་ལན་མ་རྙེད་པར་བསྡད་ཡོད།
བོད། ལྷ་ཀླུ་གཉན་གསུམ།
གསུམ།
བྱ་ཤ་སྤྱི་རྒྱ་ཉི་ཤུ་ནས་སུམ་བཅུའི་བར་དུ་སྣུམ་ནང་དུ་བསྲེག་དགོས་དུས། ངས་དེ་ལ་ག་དུས་ཡིན་ཡང་གཟབ་དུ་བལྟ་བཞིན་མ་བསྲེག་ན། ང་རང་གི་ཁ་ངོ་དང་ལག་པ་སོགས་ལ་སྣུམ་ཚའི་ཐིགས་པ་རེ་ཡང་རྒྱགས་ངེས་ཡིན་སྙམ་ནས་དུས་ཚོད་གཅིག་ལྷག་གི་རིང་དེར་སེམས་ལྷོད་དུ་མེད་པར་བྱ་ཤ་དེ་དག་ཐེ་ལན་ཀྲའི་ལུགས་ལྟར་བསྲེག་མཁན་ང་རང་གཅིག་བུའི་འགན་དུ་གྱུར་ཡོད་པ་ཡིན། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་དེ་སྔོན་ང་རང་ལས་ཀ་འདིར་སླེབས་ནས་ཡུན་རིང་མ་སོང་བའི་སྐབས་ཤིག་ལ་ང་རང་ལ་ཁ་ལག་དེ་འདྲ་ཞིག་ཡོད་པ་ཉིད་ནས་བཟོ་ཤེས་ཀྱི་ཡོད་དམ་ཞེས་ལན་དུ་ངས་ཀྱང་རང་གིས་ཤེས་པ་དེ་བཤད་པ་ལྟར་ཐེངས་གཅིག་བཟོས་པ་ནས། དེ་ནི་སྤྱི་ཐབ་དེ་ཡི་ནང་གི་ཟ་མ་གལ་ཆེན་དུ་གྱུར་ནས་ང་རང་གིས་དུས་རྒྱུན་མི་བཟོ་ཐབས་མེད་དུ་ཆགས་པ་རེད།
མི་ནག་ཚང་ལུང་རིགས་རྒྱལ།
གསར་འགྱུར་འདི་ལྟར་ན། ལེགས་ཉེས་གང་ལྟར་ཡང་། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དོན་སྙིང་ངོ་མ་དེར་སླར་ཡང་ང་ཚོས་ངོས་ལེན་གསལ་བོ་ཞིག་མ་བྱས་པར་འགྲོ་གི་ཡོད་པ་འདྲ། གང་ཡིན་ཅེ་ན། གསར་འགྱུར་གྱི་ཁ བྱང་འདི་བདེན་པ་མ་རེད་ཟེར་མཁན་མང་པོ་ཡོད་སྲིད་པས་ཡིན།ད་ལོའི་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་འོས་བསྡུའི་རྗེས་ནས་གསར་འགྱུར་གྱི་ཁ་བྱང་རིང་ཐུང་སྣ་ཚོགས་ཤིག་མཐོང་ལ། ང་ལ་མཚོན་ན་དེ་དག་གི་ནང་ནས་དགའ་སྡུག་དང་བདེན་རྫུན་གྱི་དབྱེ་བ་ཕྱེ་མ་ཐུབ་པར་ལྷག་པ་ནི་ཁ་བྱང་འདི་ཡིན།
—— འགར་ཚེ་རྒྱལ།
རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བ་ནི་ཆོས་དང་འཇིག་རྟེན་གཉིས་ཀྱི་ངོས་ཐད་ནས་ངེས་པ་དོན་གྱིས་དགོས་པ་ཞིག་རེད་མོད། འོན་ཀྱང་མི་ཞིག་ཡིན་ཕྱིན་རང་ཉིད་གཞན་སུའི་ལད་རྗེས་སུ་འབྲང་ཆོག་ཆོག་མིན་པའི་རང་ཚུགས་བརྟན་པོ་ཐུབ་པའི་རང་རྟོན་གྱི་བསམ་བློ་ཞིག་ཅིས་ཀྱང་དགོས་ངེས།
—— སྔོན་འགྲོའི་གཏམ་དུ།
ཅི་སྟེ་འུ་ཚོ་མི་རབས་གསར་པ་ནི་སྤྱི་ཚོགས་ཆུང་ཆུང་འདིའི་ཁྲོད་ཡག་སྡུག་ཅི་ཞིག་ཡོད་ན་མ་གསང་མ་སྦས་པར་ཕན་ཚན་ལ་བསམ་བློ་བརྗེ་རེས་དང་རིག་པ་སྐོར་བསྡུར་བྱེད་མཁན་གྱི་དུས་མཉམ་མི་རབས་ཤིག་ཡིན་པའི་འདུ་ཤེས་བཟུང་ནས་ཁོ་བོ་རང་སྣང་གི་བསམ་བྱ་འགའ་ལབ་གླེང་བྱེད་ཀྱི་ཡིན་མོད། འོན་ཏང་སུ་ཞིག་གི་ངོས་ཐད་ནས་ཅི་གང་ལ་མི་གཏོགས་པའི་བླུན་པོ་གནག་རྫིའི་འཆོལ་གཏམ་དང་། སུ་གང་ལ་མི་ཐེ་བའི་སྨྱོན་པའི་ལབ་བརྡོལ། ཚིག་གནད་ལ་མི་ཕོག་པའི་དགྲ་བོའི་རྒོལ་གཏམ་གང་དུ་ངོས་བཟུང་ཆོག
དེང་སྐབས་འུ་ཅག་མི་རབས་རྗེས་མའམ་ན་གཞོན་གསར་པའི་ནང་མང་པོ་ཞིག་ནས་དམིགས་ཡུལ་ཞིག་རྙེད་སོང་བ་དང༌།
༼ རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་ཐེངས་གཉིས་པ་ལས་འཕྲོས་པའི་བསམ་ཚུལ།༽
ཁག་དང་པོ།
ཤར་ཕྱོགས་ཁུག་རྟ།
༧གོང་ས་ཆེན་པོར་ངོ་བསྟོད་ཙམ་གྱི་ཚོགས་ཆེན་ཐེངས་གཉིས་པ་དེ་རྒྱལ་ཁའི་ངང་མཇུག་རྫོགས་སོང་ཟེར། ཁོ་བོ་ཚོགས་ཆེན་དུ་ཞུགས་སྐལ་ཐོབ་པ་དང་། ཚོགས་འདུའི་གྲོས་གཞི་ལ་རྒྱུས་མངའ་མི་ཉུང་ཙམ་བྱུང་བས་ཚོགས་ཆེན་ཐེངས་གཉིས་པའི་སྔ་ཕྱིའི་གནས་ཚུལ་ལ་རྒྱུས་ཡོད་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་གྲས་ཡིན། ཚོགས་ཆེན་འདི་དང་འབྲེལ་བའི་གསུང་འཕྲིན་རིན་པོ་ཆེ་ཐོག་མར་ཕེབས་དུས་ནས་ང་རང་ལ་མཚོན་ན། བསྐྱར་བཅོས་ཀྱི་དུས་ཡུན་ནི་དུས་ཚོད་ངེས་ཅན་དགོས་པར་སེམས་མཁན་གྱི་གྲས་ཡིན་ལ། ༧གོང་ས་མཆོག་གི་གསུང་འཕྲིན་རིན་པོ་ཆེར་གསལ་བའི་མི་མང་གི་གནས་ཚད་སྨིན་པར་ངོས་འཛིན་གནང་བར་གོ་བ་མ་ལོན་པ་ནི་ད་དུང་ཡང་ནག་ཁུངས་རང་ཡིན།
རིག་འཛིན་མཚོ། བོད་འབྱོར།
ལོ་དུ་མའི་སྔོན་ནས་དམངས་ཀྱིས་ཐད་འདེམས་བྱས་པའི་བཀའ་ཁྲི་བཀའ་ཤག་ཏུ་ཕེབས་པ་ནས་བཟུང་༧གོང་ས་མཆོག་གིས་ཕྱེད་རྒན་ཡོལ་བྱས་ཡོད་ཅེས་ཐེངས་མང་གསུངས་པ་བཞིན། བཙན་བྱོལ་གཞུང་གི་ལས་གནས་ཆེ་ཕྲ་མང་པོ་ཞིག་བཀའ་ཁྲི་མཆོག་གིས་འབད་པས་སྒྲུབ་དགོས་པར་གྱུར་ཡོད་ལ། ཁོང་གིས་ཀྱང་རང་ཉིད་ལ་སྒོ་ཕྱེ་ཆོག་ཆོག་གི་བླ་བྲང་ཕར་ཞོག་སྡོད་ཤག་ཅིག་ཀྱང་བློ་ལ་མ་འཁོར་བར་དབུ་སྐྲའི་ཁ་མདོག་ཡོངས་སུ་བརྗེ་བའི་བར་དབུས་གངས་ཅན་སྐྱིད་གཤོང་ནས་འཛམ་གླིང་ཤར་ནུབ་ཀུན་ཏུ་གནས་པའི་བོད་པ་དག་གི་བདེ་སྡུག་ཆེད་དཀའ་བ་ཁྱད་བསད་ཀྱིས་འབད་པ་བྱས་ཡོད་ཁར། འཛམ་གླིང་མི་མང་གི་མིག་མདུན་དུ་རྒྱལ་ཁབ་མེད་པའི་བཀའ་ཁྲིའམ་ཐུན་མིན་གྱི་སྲིད་བློན་ཞིག་གི་སྣང་བརྙན་གསར་བཞེངས་བྱས་ཡོད།
འཇམ་དཔལ་ཚུལ་ཁྲིམས།
ཉེ་ཆར་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འགྱུར་འཚམས་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་གྱི་དུས་སྐབས་སུ་ང་རང་ཉིད་ལ་མཚོན་ན་༧གོང་ས་མཆོག་གི་སྐུ་དབང་མེད་པར་གྱུར་བ་ལས་བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་གི་མིང་འདི་མེད་པར་གྱུར་བ་ལ་སེམས་སྡུག་དང་། འགྱོད་པ། ཡིད་ཆད། སོགས་རྒྱ་མཚོའི་རླབས་བཞིན་བྱུང་སོང་།
ཟིན་བྲིས་ཚོགས་ཆུང་གིས་“བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་”་ཞེས་བསུབ་ནས་དེའི་ཚབ་ཏུ་“བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་གཞུང་གི་སྒྲིག་འཛུགས།”ཞེས་པའི་མིང་འདི་ འཇོག་རྒྱུར་གྲོས་བཏོན། དེ་ལ་བདག་སོགས་ཀྱིས་བློ་རུ་མ་བབ་པའི་དབང་གིས་འུར་སྒྲ་མང་ཙམ་བརྒྱབས་ནས་། ནམ་གྱེན་ལང་གི་གསོལ་བ་འདེབས་ས། མུན་ཐུར་རུབ་ཀྱི་བསམ་བློ་བཏང་མཐར་། གཞུང་མང་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་གཉིས་པའི་སྐབས་སུ་“བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་།”ཞེས་པ་རང་འཇགས་འཇོག་རྒྱུར་སྤྱི་མོས་བྱུང་། གཏམ་བཟང་འདི་གོ་བ་དང་ཁོ་བོས་ད་ལན‘མིས་བསམ་སར་རྟ་ཡིས་སྤོས’་སོང་བསམ་ནས་ཡིད་སེམས་སྤྲོ་བས་ཧ་ཅང་བརྟས།
ཞཱ་མིན་གྱིས་བརྩམས།
གངས་ལྷ་མོས་བསྒྱུར།
རྒྱལ་སྤྱིའི་སྤྱི་ཚོགས་ནས་ངུར་སྨིག་གི་ཆོས་གོས་གྱོན་པའི་རབ་བྱུང་གཉིས་བོད་མིའི་ལས་དོན་དང་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཆེད་དུ་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྡིངས་ཆའི་ཐོག་ནས་མཉམ་དུ་མངོན་བཞིན་བྲེལ་འཚུབ་ཀྱི་རྣམ་པ་ཞིག་རྒྱུན་དུ་མཐོང་བཞིན་ཡོད།
དེའི་ནང་གི་གཅིག་ནི་ཚང་མས་རྒྱུས་མངའ་ཆེ་བའི་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་རེད།ཁོང་བག་ཕེབས་འགྲོགས་བདེ་དང་ཡིད་དུ་འོངས་བའི་རང་གཤིས་ཀྱི་ནུས་སྟོབས་དེས་གང་ཟག་གཞན་རྣམས་ཁོང་གི་ཉེ་འཁྲིས་སུ་འཐེན་ཤུགས་ཤིག་གིས་འདུས་བཞིན་ཡོད་པར་བརྟེན།ཁོང་ནི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་དང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་བཅས་ངོ་འཕྲོད་བདེ་བའི་མཚོན་རྟགས་ཤིག་སྟེ།འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཀྱིས་གུས་བཀུ ར་དང་དད་མོས་བྱེད་ཡུལ།བཙན་བྱོལ་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་ནུས་མཐུ་ལྡན་པའི་མགོན་སྐྱབས་དང་ཆོས་སྲུང་མཁན་གྱི་སྲུང་མ་ལྟ་བུ་ཞིག་རེད།འོན་ཀྱང་མི་ཚང་མས་ཁོང་གི་འཁྲིས་སུ་ཡོད་པའི་གཅིག་མཚུངས་ཀྱི་བཙུན་པ་བགྲེས་པོ་གཞན་དེ་ཤེས་ཚོད་མ་རེད། ཁོང་ནི་བོད་བཙན་བྱོལ་སྲིད་གཞུང་གི་བཀའ་བློན་ཁྲི་པ་ཟམ་གདོང་རིན་པོ་ཆེ་རེད་ལ།བོད་གཞུང་གི་སྐབས་དགུ་བ་དང་བཅུ་པའི་བཀའ་ཤག་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་དབུ་འཁྲིད་རེད། དུས་མཚུངས་སུ་ཁོང་ནི་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་དང་རྒྱ་གར་གྱི་རིག་གཞུང་ལ་བྱང་ཆུབ་པའི་མཚན་ཉིད་མཁས་དབང་དང།ཆོས་ལུགས་ཆེད་མཁས།སློབ་དཔོན་ཆེན་མོ་དང་རྒྱ་གར་གྱི་སྲིད་ཟུར་གྷན་ལྡིའི་རྗེས་འབྲངས་པ་ཞིག་རེད།
སྐྱོ་བྲག་དགའ་དབང་།
སྤྱི་ནོར་གོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས། འདས་པའི་བྱུང་རབས་དང་། ད་ལྟའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་གནས་སྟངས། མ་འོངས་འབྱུང་ངེས་ཀྱི་གནད་དོན་མཐའ་དག་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་གཟིགས་རྒྱས། གོང་ས་ལྔ་པས་བཙུགས་པའི་སྲིད་གཞུང་གི་འགན་དབང་ཡོངས་རྫོགས་འོས་འདེམས་བྱུང་བའི་གང་ཟག་དག་ལ་རྩིས་སྤྲོད་གནང་བ་དང་སྟབས་སྟུན། བོད་གཞུང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་ཕྱོགས་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་མིང་ཡང་ཕྱིར་བསྡུ་མཛད་པ་ན། བཅའ་ཁྲིམས་བསྐྱར་བཅོས་ཟིན་བྲིས་ཚོགས་ཆུང་གིས། བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་གཞུང་གི་སྒྲིག་འཛུགས། ཞེས་བཏགས་ཏེ།
སློབ་དཔོན་འཇིགས་མེད་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན།
༼རང་ཉིད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་མི་ཚེའི་དོན་སྙིང་རྙེད་པའི་སྤོབས་པ་ལས་ཟུར་འདོན་ཞུས་པ།༽
བླ་མ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ།། དེ་ཡང་སྣང་སྲིད་འཁོར་འདས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐུ་གསུང་ཐུགས་མི་ཟད་པ་རྒྱན་གྱི་འཁོར་ལོའི་བདག་ཉིད་དུ་ཡེ་ནས་གནས་པའི་རང་བཞིན་ཉིད། དག་པ་གཉིས་ལྡན་གྱི་ཚུལ་གྱིས་གྲུབ་པར་བྱེད་པའམ་མངོན་དུ་འགྱུར་བར་བྱེད་པ་ལ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པས་སྔགས་ཀྱི་ཐེག་པ་དང༌། ཀུན་ཉོན་དང་རྣམ་བྱང་གི་ཆོས་ལ་སྤང་བླང་མེད་པར་སྤྱོད་ཀྱང་སྒྲིབ་པར་མི་འགྱུར་ཞིང་ཚོགས་ཆེན་མྱུར་དུ་རྫོགས་པས་ཐབས་ཆེ་བ་དང༌། དཀའ་ཐུབ་དང་སྒོམ་པ་དྲག་པོས་གཟིར་མི་དགོས་པར་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་ཅི་བདེར་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱང༌། ལོངས་སྤྱོད་དེ་ཉིད་ཀྱིས་གྲོལ་བར་འགྱུར་བས་ཐབས་སླ་བ་དང༌། འདོད་ཆགས་སོགས་ཉོན་མོངས་པའི་རྟོག་ཚོགས་ཐམས་ཅད་མི་སྡུག་པ་ལ་སོགས་པ་དངོས་འགལ་དུ་གྱུར་བའི་གཉེན་པོས་ལྡོག་མི་དགོས་པར་ཉོན་མོངས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་སྒོ་ནས་གྲོལ་བར་འགྱུར་བས་ཐབས་མང་བ་དང༌།
དེ་ལས་མང་བ་། “སྔགས་འཆང་རིག་པ་འཛིན་པའི་གཏམ་ཤེས་རབ་ཀྱི་འོད་སྣང༌།” »
བོད། ལྷ་ཀླུ་གཉན་གསུམ།
གཅིག
ཞོགས་པ་སྔ་བོ་ཆུ་ཚོད་ལྔ་བ་ཡོལ་ནས་བུ་མོ་ཐར་མ་མཚོས་ངུ་སྐད་ཀྱིས་ང་རང་གཉིད་ལས་སློང་གི་ཡོད། ཕལ་ཆེར་དེ་ནི་རྒྱུན་ལྡན་ལྟ་བུ་ཞིག་མིན་མོད། ཨ་ཕ། ཨ་ཕ་ཟེར་ནས་འབོད་ཀྱི་ཡོད། ངས་ཐོས་མ་ཐག་ཡར་བླངས་དེ་བུ་མོའི་ཉལ་སའི་འགྲམ་དུ་སོང་ནས་རང་གི་ལག་པར་བླངས། མཚམས་རེར་བུ་མོ་ཕྱིར་ངའི་ལག་ནང་ནས་གཉིད་འགྲོ་དུས་ཀྱང་ཡོད། མང་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ལ་བུ་མོ་ང་རང་ལས་ཀ་འགྲོ་རོགས་བར་དུ་གཉིད་མི་སད་པ་ཡིན། ལག་ཁྱེར་ཁ་པར་གྱིས་ཅོང་སྒྲ་གྲགས། དུས་ཚོད་སླེབས་འདུག ཡར་ལ་ལོངས།
(རང་ཉིད་དང་སྨྲ་བ་ཨམ་ཚུགས་ཀྱིས་བསྡམས་ཤིང་ངོ་གདོང་དང་ཟུར་མིག་སྐྲ་ལོ་ཡི་བཀབ་ནས་ངས་དོན་ངོ་མར་ཅི་ཞིག་བསམ་བཞིན་ཡོད་དམ།)
ཁ་བྱང་གི་རོལ་ཆ་དཀྲོལ་བ
ཐོར་རྒོད་པ་སྤྱན་ཆབ།
ལོ་ངོ་གཉིས་ཀྱི་ཡར་སྔོན་ཞིག་ང་ལའང་ང་རང་ཉིད་ཀྱི་ང་རྒྱལ་དང་ཕོ་ལོ་ཉི་ཤུའི་སྣང་པ་དེ་ཡོད།ཡིན་ན་ཡང་།ཆུ་ཚོད་ཀྱི་བཞུར་སྒྲས་བསམ་གཞིག་ག་ལེར་སྒུལ་ཞིང་ལག་པ་བྲང་ཁར་བཞག་ན།ངས་ནི་ང་རང་ཉིད་ལ་མགོ་སྐོར་གཏོང་བཞིན་པ་དང་ཀུན་ནས་འདྲ་ལ་ཁྱོད་ཉིད་ལ་སྐྱག་རྫུན་བཤད་བཞིན་པ་དང་ཡེ་ནས་མཚུངས་པས།ཡང་བསྐྱར་རང་ཉིད་ཀྱི་སེམས་པ་འདི་ཐང་མར་བརྡལ་བ་ཡིན།པ་ཀོ
དེ་ལས་མང་བ་། “སེམས་པ་ཐང་མར་བརྡལ་བ།༼ སེམས་འཕྲིན་ཁག་གཉིས་པ། ༽” »
རས་པ།
དང་པོ། འདོད་པ།
ཆུ་འཛིན་ལང་ལོང་འཁྲིགས་པའི་དབྱར་གྱི་ཆར།།
རྐང་ཐུང་ཟིལ་ཐིགས་ཤམ་པའི་རི་ཡི་རྩེར།།
ལ་ལ་ལ་གཞས་གཏོང་བའི་གཞོན་ནུ་ཟུང་།།
འཁྲིག་འདོད་གཏམ་གྱི་སྨྲ་བ་ཕྱི་རུ་བཏོན།།
དཀར་འཇམ་ལུས་ལ་བརྒྱན་པའི་དྲི་མེད་གོས།།
བསིལ་རླུང་ཡན་པོར་རྒྱ་བར་ཁ་གཡར་ཏེ།།
ལྷུག་ལྷུག་ས་ལ་ཟགས་པའི་སྐབས་དང་བསྟུན།།
ངོ་ཚའི་ཉམས་འགྱུར་ཟླ་བོའི་མདུན་དུ་བཤམས།།
(དུས་བབ་ནས་བླངས།)
བོད་གཞུང་མང་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་ཐོག བཅའ་ཁྲིམས་བསྐྱར་བཅོས་ཀྱི་སྔོན་གླེང་ནང་འདས་པའི་ལོ་རྒྱུས་རགས་བསྡུས་འགོད་རྒྱུ་དང་། བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་གི་མིང་དེ་སྔར་བཞིན་འཇོག་རྒྱུ། གོང་ས་མཆོག་ལ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་བོ་དང་། བོད་གཞིས་བྱེས་གཉིས་ཀྱི་བླ་ན་མེད་པའི་དབུ་འཁྲིད་གང་རུང་གི་མཚན་གནས་འབུལ་དགོས་པ་བཅས་ལ་སྤྱི་མོས་བྱུང་ཡོད།དེ་རིང་ཕྱི་དྲོའི་ཆུ་ཚོད་ ༥ དང་ཕྱེད་ཀའི་ཐོག་ངྷ་སྟེང་བོད་ཁྱིམ་ཚོགས་ཁང་དུ་བོད་གཞུང་མང་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་ཐེངས་གཉིས་པ་ཡོངས་སུ་མཇུག་བསྒྲིལ་སོང་། ཐེངས་འདིའི་ཚོགས་ཆེན་སྟེང་ཚོགས་བཅར་བ་རྣམས་ཚོགས་ཆུང་བཅུ་ལ་བགོས་ཏེ། གངས་སྐྱིད་ཁུལ་གྱི་ཚོགས་ཁང་དག་ཏུ་བཅའ་ཁྲིམས་བསྐྱར་བཅོས་ཐོག་ཉིན་ ༣ རིང་གོ་བསྡུར་སྦྱང་བཤད་གནང་ཡོད་ཅིང་། དེ་རིང་ཕྱི་ཚེས་ ༢༤ ཉིན་གྱི་ཞོགས་པའི་ཆུ་ཚོད་ ༩ དང་ཕྱེད་ཀའི་ཐོག ཚོགས་བཅར་བ་ཡོངས་ངྷ་སྟེང་བོད་ཁྱིམ་ཚོགས་ཁང་དུ་ཚང་འཛོམས་ཐོག ཚོགས་ཆུང་ཁག་གི་བསམ་འཆར་སྒྲོག་སྦྱོང་གནང་སོང་།
དེ་ལས་མང་བ་། “༼ བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་ ༽ཞེས་པའི་མིང་འདི་འཇོག་དགོས།” »
བོད། ལྷ་ཀླུ་་གཉན་གསུམ།
ཁ་རོག་གེར་འདི་ལྟར་བུད་སོང་བའི་ཉིན་ཞིག་བྱུང་དུས། ངས་རྗེས་སུ་མིག་ཆུ་གཏོང་མཁན་དེ་དག་ནི་རང་ཉིད་ལ་ཆེས་སྙིང་ཉེ་བའི་མི་དེ་དག་ཡིན་སྲིད་དམ། ཕལ་ཆེར། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་ཉིད་དང་བསྟུན་ནས་བཤད་ན། ལོས་ཡིན། དེ་དག་ནི་རང་ཉིད་ལ་སྙིང་ཉེ་བའི་མི་དག་ཡིན་ངེས་རེད། དེ་དག་གི་མིང་ཡང་། དྲིན་ཆེན་གྱི་ཕ་མ་གཉིས་དང་། གཅེས་པའི་ཨ་མྱེ། བརྩེ་བའི་སྤུན་ཟླ་དང་ཉེ་མི་ཚོ་ཡིན་སྲིད་པ་རེད།
དེ་ལས་མང་བ་། “ང་ཤི་རྗེས་སུ་མིག་ཆུ་འཕུད་སྲིད་མཁན་དག་ལ་ཕུལ་བ།” »
གསར་འགོད་པ། བནྡེ་སྐྱབས།
“གཞུང་འདི་བཙན་བྱོལ་དུ་ཡོད་པའི་བོད་མི་ཙམ་གྱི་གཞུང་རེད་དམ། ཡང་ན། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གཉན་འཕྲང་ཆེ་བའི་དུས་སྐབས་འདིར་བཙུགས་པའི་བོད་མི་ས་ཡ་དྲུག་གི་ངོ་ཚབ་མཚོན་པའི་གཞུང་རེད། གལ་སྲིད་བཙན་བྱོལ་བོད་མི་གཅིག་པུའི་གཞུང་ཡིན་ཚེ། ཉིན་དེ་ནས་བཟུང་ངས་དཔྱ་ཁྲལ་འབུལ་རྒྱུ་མིན། ང་ཚོ་བཙན་བྱོལ་བ་གཅིག་པུར་སྐྱིད་སྡུག་གི་སྒྲིག་འཛུགས་ཤིག་དགོས་དོན་མེད” ཟེར།
གཟའ་པ་སངས་ཉིན་ངྷ་ས་ཉིན་སློབ་རྒྱལ་ཡུལ་ཆེན་མོའི་ཚོགས་ཁང་དུ་བསང་ཆུའི་འབྲུག་བྷེ་ལགས་ཀྱི་གཙོ་སྒྲུབ་འོག བོད་གཞུང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་མཇུག་སྒྲིལ་བ་དང་འབྲེལ་ཏེ། བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་བཅའ་ཁྲིམས་བསྐྱར་བཅོས་སྐོར་ལ་བགྲོ་གླེང་ཞིག་གོ་སྒྲིག་བྱས་ཡོད་ཅིང་། བགྲོ་གླེང་དེར་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་འབའ་པ་སྐལ་བཟང་རྒྱལ་མཚན་ལགས་དང་བོད་རང་བཙན་སློབ་ཕྲུག་ཚོགས་པའི་བསྟན་རྡོར་ལགས། བོད་རང་བཙན་འཐབ་རྩོད་པ་ལྷ་བཟང་ཚེ་རིང་ལགས།
དེ་ལས་མང་བ་། “བཙན་བྱོལ་བ་གཅིག་པུར་སྐྱིད་སྡུག་གི་སྒྲིག་འཛུཊ་དགོས་དོན་མེད།” »
རྩོམ་པ་པོ་ལྡན་མ་བྱམས་པ་ཆོས་དབང་།
རྩོམ་སྒྲིག་པའི་སྔོན་གླེང༌།
ས་ཡེན་སི་ Science སྟེ་ཡོངས་གྲགས་སུ་ཚན་རིག་གི་བརྡ་ཆད་དུ་བསྒྱུར་བར་མཛད་པ་དེ་ནི་ལེ་ཊིན་གྱི་ཐ་སྙད་ས་ཡེན་ཊི་ཡ་ Latin scientia ཞེས་པ་ལས་ཟུར་ཆག་པ་ཞིག་ཡིན། ས་ཡེན་ཊི་ཡ་ཞེས་པའི་གོ་དོན་ངོ་མ་ནི། རིག་གནས་སམ་ཤེས་བྱ་ལ་གོ་དགོས། ཡོངས་གྲགས་སུ་ཚན་རིག་གམ་ས་ཡེན་སི་ཞེས་པ་ནི། འཇིག་རྟེན་ཁམས་དང་འབྲེལ་བའི་རིག་གནས་ཕྱོགས་བཏུས་བྱས་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། རིག་གནས་དེ་དག་བཙོ་སྦྱང་བྱས་ནས་མཐར་དཔྱད་པ་དག་ཐེར་བྱ་ནུས་ཅན་གྱི་ཁྲིམས་ཡིག་དང་གྲུབ་དོན་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་མ་ལག་ཅིག་ལ་ཟེར། དེ་ལྟ་བུའི་རིག་གནས་ཁག་འཕེལ་རྒྱས་ཕྱིན་པ་ལས་ཕྱོགས་ཕན་ཚུན་གཅིག་ལས་གཞན་ཟབ་པ་དང་རྒྱ་ཆེ་བ། རྒྱུ་མཚན་དང་ཡིད་ཆེས་འཕེར་ཆེ་བ་ཞིག་ཏུ་རིམ་གྱིས་གྱུར་བ་ལ་བརྟེན་ནས་དེང་གི་དུས་སུ་ཚན་རིག་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་ནི་ཧ་ཅང་ཚད་མཐོན་པོར་གནས་ཡོད།