རྩོམ་འདི་ནི་ ཤརཏ་ ཅནྡྲ་ དས་ ལགས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་བརྡ་སྤྲོད་བསྟན་བཅོས་ “AN INTRODUCTION TO THE GRAMMAR OF THE TIBETAN LANGUAGE” ཞེས་པའི་ལྷན་ཐབས་ནས་བཤུས་པ་ཡིན། བསྟན་བཅོས་དེ་ ༡༩༡༥ ལོར་རྡོ་རྗེ་གླིང་དུ་པར་སྐྲུན་བྱས་འདུག དེབ་དེའི་གླེང་བརྗོད་དུ་ཁོང་གིས་སྐུ་ཞབས་ཀོ་རོ་ཤི་ ཅོ་མ་ལགས་ལ་བསྔགས་བརྗོད་བྱས་ཤིང་ཁོང་གི་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ཡོད་པར་བཤད་པ་མ་ཟད། ཁ་སྐོང་བྱས་ཡོད་པ་བཤད་འདུག་ ཁོང་གིས་ ༡༩༡༡ ལོར་ཉི་ཧོང་གི་དགེ་སློང་ཨེ་ཀའི་ཀ་ཝ་གུ་ཅི་(Ekai Kawaguchi)བརྒྱུད་ནས་སི་ཏུའི་སུམ་རྟགས་ཀྱི་ཤིང་སྤར་འབྱོར་ལུགས་བཤད་འདུག ཁོང་ཅག་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བའི་སྐོར་ “བྱང་ཆུབ་གནས་མཇལ་”འདིར་ཡང་མདོར་ཙམ་གསལ་འདུག་པ་བཅས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུམ་བུ་འདི་མཁྱེན་རྟོགས་ཆེད་བཤུས་ཏེ་བཀོད་པ་དགེའོ།།

དེ་ལས་མང་བ་། “ཇའ་པན་བླ་མ་ཨེ་ཀའི་ཀ་ཝ་གུ་ཅིའི་བོད་ལ་བགྲོད་པའི་རྣམ་ཐར།” »

༡༨༤༤ ནས་ ༡༩༠༠ བར།

(གཟིགས་མཁན་རྣམས་ལ་ཞུ་རྒྱུར། འདིར་ངོ་སྤྲོད་བྱེད་བཞིན་པའི་དུས་དེབ་དེ་ནི་ ཕྱི་ལོ་ ༡༨༣༢ ལོར་རྒྱ་གར་གྱི་ཀ་ལི་ཀ་ཏ་ནས་གསར་འདོན་བྱས་པའི་དུས་དེབ་ “བྷངྒལ་གྱི་ཨེ་ཤ་ཡའི་སྤྱི་ཚོགས་དུས་དེབ།”ཞེས་པ་དེའི་སྐོར་ཡིན། དེ་ཡང་དུས་དེབ་མཐོང་མ་ཐག་ནས་ཐོར་བཏབ་པ་ཞིག་ཡིན་སྟབས་ཚད་ལྡན་གྱི་དཔྱད་གཞིར་འཛིན་མི་རུང་། འདི་ནི་དུམ་བུ་གསུམ་པ་སྟེ་མཐའ་མ་ཡིན་ནོ།།)

༡༨༤༤ ལོའི་འདོན་ཐེངས་རྣམས་ལ་དྭགས་དང་ཁུ་ནུ་སོགས་ཀྱི་ས་ཞིབ་རྩོམ་ཡིག་འགའ་རེ་འཁོད་འདུག

དེ་ལས་མང་བ་། “གནའ་གནའ་ཞིག་གི་དུས་དེབ་ཅིག་ལས་འཕྲོས་པའི་ཟིན་ཐོ། (གསུམ་པ།)” »

༡༽ ཀོ་རོ་ཤི་ཅོ་མ་ཤཱན་དོར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྡུས།

སྐབས་འདིར་ངོ་སྤྲོད་ཞུ་བཞིན་པའི་དུས་དེབ་འདིའི་མགོ་འཛུགས་ཀྱི་ལོ་བཅུའི་ནང་བོད་རིག་པ་ལ་ཞིབ་འཇུག་གིས་ཆེད་རྩོམ་འབྲི་མཁན་ཉག་གཅིག་མངོན་པ་ནི་སྐུ་ཞབས་ཅོ་མ་ལགས་ཡིན་འདུག དེ་བས་ཁོང་གི་ལོ་རྒྱུས་མདོར་ཙམ་ཞིག་བཀོད་ན་འདི་ལྟར།
ཀོ་རོ་ཤི་ཅོ་མ་ཤཱན་དོར་ (Kőrösi Csoma Sándor) རམ་ ཡང་ན་ཁོང་ཉིད་ཀྱིས་ཨིན་སྐད་དུ་རང་མིང་འབྲི་སྐབས་ཨ་ལེག་ཟན་ཌར་ ཅོ་མ་ ཌེ་ ཀོ་རོ་ཤི་(Alexander Csoma de Koros) ཞེས་བྲིས་པ་ཁོང་ནི་དེང་སང་གི་རོ་མཱ་ནི་ཡའི་རྒྱལ་ཁོངས་ཧ་རོམ་ཟིག་ཅེས་པའི་ཆ་ཤས་ཡིན་པའི་ཀོ་རོ་ཤི་སྡེ་བར་ ༡༧༨༤ ལོར་འཁྲུངས།

དེ་ལས་མང་བ་། “གནའ་གནའ་ཞིག་གི་དུས་དེབ་ཅིག་ལས་འཕྲོས་པའི་ཟིན་ཐོ། (གཉིས་པ།)” »

—དགེ་འདུན་རབ་གསལ།

ཕྱི་ལོ་ ༡༨༣༢ ལོར་རྒྱ་གར་གྱི་ཀ་ལི་ཀ་ཏར་ “བྷངྒལ་གྱི་ཨེ་ཤ་ཡའི་སྤྱི་ཚོགས་དུས་དེབ།” (The Journals of Asiatic Society of Bengal) ཞེས་པ་ཞིག་བཏོན་འདུག་ཅིང་། དེ་ནི་མིང་རང་དུ་ཁ་གསལ་བ་ལྟར་ཨེ་ཤ་ཡའི་སྤྱི་ཚོགས་ (http://asiaticsocietycal.com/) ཞེས་པའི་ཚོགས་པ་འདིས་བཏོན་པ་ཞིག་རེད། འདིར་ཚོགས་པའི་སྐོར་དང་དུས་དེབ་རྩོམ་སྒྲིག་པ་དང་པར་སྐྲུན་གནས་ཚུལ་སོགས་རེ་ཞིག་ཞུ་རྒྱུ་མིན། དུས་དེབ་དེའི་སྐོར་ནས་ངོ་སྤྲོད་ཙམ་ཞིག་ཞུ་འདོད་ཅིང་། དེ་ཡང་དུས་ཀྱིས་ལྕོགས་རིམ་བཞིན་གང་ལ་ཅི་འོས་ཀྱིས་འབྲི་རྒྱུ་ཡིན།

དེ་ལས་མང་བ་། “གནའ་གནའ་ཞིག་གི་དུས་དེབ་ཅིག་ལས་འཕྲོས་པའི་ཟིན་ཐོ། (དང་པོ།)” »

དེ་རིང་འདིར་སྐད་ཡིག་གི་སྐོར་ལ་བསམ་འཆར་འགའ་རེ་ཞུ་འདོད་བྱུང་། བསམ་འཆར་དེ་ཚོ་ཡང་དགག་སྒྲུབ་ཀྱི་རྣམ་པ་ཞིག་མིན་ལ། དཔྱད་ཞིབ་བྱས་པའི་རྩོམ་ཡིག་ཅིག་ཀྱང་མིན། འོན་ཀྱང་ཉེ་ཆར་ཨ་རིའི་གཟའ་ཉི་མའི་སློབ་གྲྭ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཆེད་དུ་བྲིས་པའི་ཀློག་དེབ་སྐོར་ལ་དགོངས་ཚུལ་ཤུགས་ཆེ་འབྱུང་བཞིན་པ་དེའི་སྐོར་ཡིན། དེ་ཡང་འདིའི་སྐོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པའི་ཕྲན་གྱི་གྲོགས་པོ་ཞིག་དང་གླེང་མོལ་བྱས་སྐབས་ཕྲན་ལ་བྱུང་བའི་བསམ་ཚུལ་རྣམས་ནར་མར་སྤེལ་བ་ཞིག་ཡིན།

སྐད་ཡིག་དང་བརྡ་སྤྲོད་པའི་སྐོར་ལ་དགག་གཞག་བྱེད་པ་དང་བསམ་ཚུལ་བརྗོད་རེས་བྱེད་པ་ནི་ང་ཚོ་ལ་གསར་པ་ཞིག་ཁྱོན་ནས་མིན།

དེ་ལས་མང་བ་། “བོད་སྐད་ཀློག་དེབ་ཅིག་ལས་འཕྲོས་པའི་གཏམ།” »

དགེ་འདུན་རབ་གསལ།

༢༠༡༦ ལོའི་ཕྱི་ཟླ་དྲུག་པའི་སྨད་དུ་ནོར་ཝེ་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་འཚོགས་པའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་ཚོགས་འདུར་བཅར་རྗེས་ཕྱིར་ལམ་སླར་ཡང་གྲོགས་པོ་དང་གཉེན་ཉེ་འགའ་ལ་མཇལ་སླད་ལོན་ཌོན་དུ་ཕྱིན་ཏེ་ཉིན་འགའ་བསྡད་པ་ཡིན། དེ་ནས་སླར་འཁོར་ཏེ་བདུན་ཕྲག་གཅིག་ཙམ་གྱི་རྗེས་ཏེ་ཕྱི་ཟླ་བདུན་པའི་ཚེས་ཤར་ལ་གུས་པ་བོད་དུ་གཉེན་འཕྲད་དང་ཡུལ་སྐོར་ལ་འགྲོ་རྒྱུའི་ཆེད་ཐོངས་མཆན་ཐོབ་པའི་གཏམ་ཞིག་གོ་བ་དང་། དེ་ནས་ཅང་མ་འགོར་བར་ཐོངས་མཆན་ཡང་དངོས་སུ་ལག་པར་འབྱོར་བྱུང་། ཐེངས་འདིའི་དགོས་པ་གཙོ་བོ་གཉིས་ཏེ། གཅིག་ནི་གནས་མཆོག་ལྷ་ས་ལ་མཇལ་རྒྱུའི་སྐལ་བ་ཡོད་པ་དང་། གཉིས་ནི་དགུང་ལོ་བརྒྱད་ཅུ་ཡོལ་ཟིན་པའི་མ་རྒན་མོ་ལ་སླར་ཡང་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད་པ་དེ་ཡིན། གོ་སྐབས་དེ་གཉིས་མི་གློད་རྒྱུའི་ཆོད་སེམས་དང་བཅས་སླར་ཡང་ཕ་ཡུལ་དུ་བསྐྱོད་པའི་འགྲུལ་བཞུད་ལ་ཞུགས་པ་ཡིན།

དེ་ལས་མང་བ་། “ལྷ་སར་བསྐྱོད་པའི་ཟིན་ཐོ་དང་པར་རིས།” »

༡༩༤༦ ལོར་སྒང་ཏོག་ཏུ་ Sikkim Durbar Press ཞེས་པས་པར་སྐྲུན་མཛད་པའི་ “ཆོས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བཞུགས་སོ་” ཞེས་པའི་ཁ་བྱང་འོག་ཏུ་ “DHAMMAPADA”ཞེས་ཀྱང་འཁོད་པའི་ལྕགས་པར་མ་དེར་ “Translated into Tibetan by The Rev Gedun Chomphel” ཞེས་ “བཀུར་འོས་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་ཅེས་ཨིན་ཡིག་བྲིས་ཤིང་། དེ་བཞིན་དུ་ “With a Forward by Georges Roerich” ཞེས་རོལ་རིག་གིས་གླེང་བརྗོད་སྤེལ་ཡོད་ཅེས་བཀོད་འདུག

དེ་ལས་མང་བ་། “༡༩༤༦ ལོའི་ཆོས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་པར་མ་དང་དེའི་སྔོན་གླེང་འགའ།” »

དགེ་འདུན་རབ་གསལ།
 
རབ་བྱུང་དང་པོའི་མེ་ཕོ་སྤྲེལ་གྱི་ལོ།།
ཕྱི་ལོ་ཆིག་སྟོང་བརྒྱ་མེད་ང་དྲུག་ཡིན།།
རྭ་སྒྲེང་དགོན་པ་བཏབ་ཅེས་གཏམ་རྒྱུད་སྣང་།།
ཞི་འོད་རབ་བྱུང་མཛད་ཅེས་དུང་དཀར་གསུངས།།

ཪབ་བྱུང་གཉིས་པའི་མེ་སྤྲེལ་ལོ་དེ་ནི།།
ཕྱི་ལོ་ཆིག་སྟོང་བརྒྱ་དང་བཅུ་དྲུག་ཡིན།།

དེ་ལས་མང་བ་། “མེ་སྤྲེལ་གྱི་གཏམ་རྒྱུད་ཐོར་རེ་བ།” »

རབ་བྱུང་དང་པོའི་ཤིང་མོ་ལུག་གི་ལོར།། (1055)
རིན་བཟང་འདས་ཤིང་པ་ཚབ་ཉི་གྲགས་དང་།།
ཞང་སྟོན་ཆོས་འབར་འཁྲུངས་ཞེས་ཚེ་ཏན་གསུངས།།
མ་གཅིག་ལབ་སྒྲོན་འཁྲུངས་པའི་གཏམ་ཡང་རྙེད།།

དེ་ལས་མང་བ་། “ཤིང་མོ་ལུག” »

དེ་རིང་ངོ་དེབ་སྟེང་གི་རྩོམ་ཡིག་ཅིག་བཀླགས་ཚར་རྗེས་སླར་ཡང་གསར་འགྱུར་དེ་འཚོལ་དགོས་པར་གྱུར། ངས་རྩོམ་ཡིག་འདི་མཐོང་བ་ཐེངས་གསུམ་པ་དེ་ཡིན་བསམས་བྱུང་། ཐོག་མར་བསྟན་འཛིན་རྡོ་རྗེ་ལགས་ཀྱི་ངོ་དེབ་དང་དེའི་རྗེས་སུ་མཁས་པ་ཚེ་རིང་ཤཱཀྱ་ལགས་ཀྱི་ངོ་དེབ་གཉིས་རེད། ད་ཡང་བསྐྱར་བརྟགས་སྐབས་མཁས་པ་ཚེ་རིང་ཤཱཀྱ་ལགས་ཀྱིས་འདི་ལ་མཆན་ཐུང་ཞིག་ཀྱང་བཞག་འདུག མཆན་ཐུང་དེར། “བོད་མིའི་ནང་ཁུལ་དུ་སྐད་འཕྲིན་ནི་ཧ་ཅང་གྲགས་ཆེ་ཡིན་པ་དང་། བོད་ནང་གི་གྲོགས་པོ་དག་དང་ལྷན་དུ་སྐད་འཕྲིན་འདི་སྤྱོད་རྒྱུ་ལས་གཞན་པའི་འདམ་ཁ་མི་འདུག” ཅེས་བྲིས་འདུག

དེ་ལས་མང་བ་། “སྐད་འཕྲིན་ཡིན་ནམ་རྐུན་འཕྲིན་ཡིན།” »

ཡེ་ཤུའི་འཁྲུངས་སྐར་གྱི་ཞོགས་པར་བྱིས་པ་རྣམས་ལ་ལེགས་སྐྱེས་རྔན་པ་འཁྱེར་ཡོང་བར་བཤད་པའི་སན་ཏ་་ ཁི་ལའུ་སི་ཞེས་པ་འདི་ལ་ལོ་རྒྱུས་རིང་པོ་ཞིག་ཡོད་འདུག དེ་ཡང་མཐར་གཏུགས་ན་འཕགས་པ་ནིས་ཁོ་ལ་སི་(St. Nicholas c. 280–343) ཞེས་པ་ལ་ཐུག་འདུག
འཕགས་པ་ནིས་ཁོ་ལ་སི་ནི་ཡེ་ཤུའི་མཁན་པོ་ཞིག་ཡིན་ལ། ཁོང་ནི་ད་ལྟའི་ཊུར་ཀེ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཡིན་པའི་ས་ཆ་པཱ་ཏཱ་རཱ་ཞེས་པར་ཕྱི་ལོ་༢༨༠ ཙམ་ལ་འཁྲུངས་པ་དང་། ཁོང་གིས་དབུལ་ཕོངས་ལ་རོགས་བྱས་པ་རེད་ལ། ཁོང་འདས་རྗེས་ཁོང་གི་ལེགས་སྐྱེས་རྔན་པ་སྤྲོད་པའི་ལམ་སྲོལ་དེ་དར་ཁྱབ་ཕྱིན་པ་དང་།

དེ་ལས་མང་བ་། “སན་ཏ་ ཁི་ལའུ་སི།” »

ཤེར་དོན། དེབ་འཕྲིན། ཞེས་པ་ལས་བཤུས་ཏེ་འདིར་བཀོད།

རྒྱ་བོད་སྐད་གཉིས་ལ་བྱང་ཆུབ་པའི་སྒྲ་བསྒྱུར་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་ཆེན་པོ་བློ་བཟང་ཆོས་འཕགས་སམ་སློབ་དཔོན་ཆེན་མོ་ཧྥ་ཙུན་བྱ་བ་ཁོང་ནི་སྤྱི་ལོ་༡༩༠༢ ལོར་ཧྲིན་ཀྲོའུ་སྟེ་དེང་གི་ཧོ་པེ་ཞིང་ཆེན་ཧྲིན་ཞན་ཞེས་པའི་ཁོངས་གཏོགས་ཀྱི་ཆར་འཁྲུངས་ཤིང་། ༡༩༢༠ ལོར་རྒྱ་ནག་རི་བོ་རྩེ་ལྔར་རབ་ཏུ་བྱུང་། ༡༩༢༤ལོར་བུའུ་ཁྲང་ནང་བསྟན་སློབ་གླིང་ནས་མཐར་ཕྱིན་ནས་བོད་ཡིག་འཛིན་གྲྭར་ཞུགས།

དེ་ལས་མང་བ་། “ལོ་ཙཱ་བ་བློ་བཟང་ཆོས་འཕགས་(1902-1980）ངོ་སྤྲོད།” »

༼ཐོག་མའི་གསལ་བཤད། དེ་རིང་ཡིག་སྣོད་ཁྲོད་ནས་སྐད་ཡིག་དང་འབྲེལ་བའི་རྩོམ་ཡིག་གཉིས་རྙེད་བྱུང་། འདི་དག་ནི་ཚོགས་འདུ་གཉིས་ལ་བྲིས་པའི་ཆེད་རྩོམ་ཡིན་པའི་ཁུལ་རེད། དེ་མུར་ཡིག་སྣོད་དུ་འཇོག་རྒྱུ་ལས་དྲ་ཐོག་ཏུ་བཀྲམས་ཏེ་གླེང་སློང་ཡོང་རེ་བྱས་ཏེ་འདིར་བཀོད་པ་ཡིན། གུས་པས་རྩོམ་འདི་གཉི་ག་འབྲི་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་ཕྱི་མིར་རང་སྐད་སློབ་པའི་གོ་རིམ་ལས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན། འདིར་མ་ཚང་བ་དང་ནོར་བ་མཆིས་རིགས་ལ་དགག་གཞག་གནང་རོགས་ཞུ་བ་ཡིན།༽

བོད་སྐད་སྐད་ཡིག་གཉིས་པའི་ཚུལ་དུ་སློབ་སྐབས་ཀྱི་བྱ་ཚིག་འཆད་ཐབས།

དང་པོ།  སྔོན་གླེང་།

རྩོམ་ཡིག་འདིར་ “བྱ་ཚིག་”གི་འཇུག་པའི་སྐོར་ལ་ད་ཡོད་ཀློག་དེབ་ཁག་ཏུ་གང་ཡོད་པ་དང་།  དེ་བཞིན་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་བརྡ་སྤྲོད་གཞུང་ལུགས་ན་ཡོད་པའི་འགྲེལ་བཤད།  དེང་སང་གྲགས་ཆེ་བའི་བྱ་ཚིག་གི་འཇུག་པའི་རྣམ་བཤད་ཁག་ལ་དཔྱད་བརྗོད།   གནས་བརྒྱད་དུ་ཡོད་པའི་བྱ་ཚིག་གི་འགྲེལ་བཤད་དང་།  དེ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱ་ཚིག་གི་སློབ་ཁྲིད་འཆད་ཐབས་བཅས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

དེ་ལས་མང་བ་། “སྐད་ཡིག་དང་འབྲེལ་བའི་རྩོམ་ཡིག་གཉིས། གཉིས་པ།” »

༼ཐོག་མའི་གསལ་བཤད། དེ་རིང་ཡིག་སྣོད་ཁྲོད་ནས་སྐད་ཡིག་དང་འབྲེལ་བའི་རྩོམ་ཡིག་གཉིས་རྙེད་བྱུང་། འདི་དག་ནི་ཚོགས་འདུ་གཉིས་ལ་བྲིས་པའི་ཆེད་རྩོམ་ཡིན་པའི་ཁུལ་རེད། དེ་མུར་ཡིག་སྣོད་དུ་འཇོག་རྒྱུ་ལས་དྲ་ཐོག་ཏུ་བཀྲམས་ཏེ་གླེང་སློང་ཡོང་རེ་བྱས་ཏེ་འདིར་བཀོད་པ་ཡིན། གུས་པས་རྩོམ་འདི་གཉི་ག་འབྲི་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་ཕྱི་མིར་རང་སྐད་སློབ་པའི་གོ་རིམ་ལས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན། འདིར་མ་ཚང་བ་དང་ནོར་བ་མཆིས་རིགས་ལ་དགག་གཞག་གནང་རོགས་ཞུ་བ་ཡིན།༽

འབྲེལ་བ་ཅན་གྱི་རྗོད་པ།[1]

༡ ངོ་སྤྲོད།
འབྲེལ་བ་ཅན་གྱི་རྗོད་པའམ་ Relative Clause ཞེས་པའི་སྡེ་ཚན་འདི་ཡང་། བརྡ་སྤྲོད་པའི་སྡེ་ཚན་ཁག་གཞན་[2]རྣམས་དང་མཚུངས་པར། བོད་སྐད་སྐད་ཡིག་གཉིས་པའི་ཚུལ་དུ་སློབ་པའི་ཀློག་དེབ་དག་ལས་གཞན་དུ་མ་མཐོང་། ནི་ཁོ་ལ་སེ་ ཊོར་ནེ་ཌེར་དང་གསང་བདག་རྡོ་རྗེ་གཉིས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་བོད་ཀྱི་སྤྱི་སྐད་སློབ་དེབ་[3]ཅེས་པའི་སློབ་ཚན་ཉེར་དྲུག་པའི་སྐབས་སུ་རྗོད་པ་འདིའི་སྐོར་རྒྱས་པར་བཤད་འདུག་མོད་འདི་ལ་བོད་སྐད་ཀྱི་མིང་འདི་ཡིན་ཞེས་གསལ་པོར་འཁོད་མི་འདུག

དེ་ལས་མང་བ་། “སྐད་ཡིག་དང་འབྲེལ་བའི་རྩོམ་ཡིག་གཉིས། དང་པོ།” »