རྔ་བ་རྒྱལ་ཁམས་པ།
དྲུང་ཡིག་ཨ་ཁུ་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསུང་འབུམ་ལས་བཤུས།

དེ་ཡང་རབ་ཡིད་ལྕགས་ཕོ་སྤྲེལ་གྱི་ལོ(༡༨༦༠)དཔྱིད་ཀར་༧སྐྱབས་མགོན་སྐུ་ཕྲེང་བརྒྱད་པ་རྗེ་བློ་བཟང་འཕྲིན་དཀོན་མཆོག་བསྟན་པ་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་གི་དགུང་ཞལ་བཅུ་གཉིས་བཞེས་སྐབས། ས་དབང་ཆེན་པོ་རྨེའུ་དཔོན་ཚང་གིས་གདན་དྲངས། སྐྱེ་དགུའི་མ་མ་ཆེན་མོ་ཨ་སྐྱོང་བཟའ་དཔོན་མོ་བདེ་སྒྲོན་དང་། བློན་ཆེན་རྨེའུ་དཀོན་མཆོག་གཉིས་གཙོས་མྰ་བློན་སྡེ་འབངས་རྒན་རབས་ཀུན་བསམ་པ་གཅིག་དྲིལ་སྒོས། རང་རེ་རྔ་ཡུལ་འདིར་ཤི་བོའི་སྔས་གཏོད་ས་གསོན་པོས་སྐྱབས་བཅོལ་ཡུལ་མྰ་བློན་སྤྱི་དགོན་ཕྱག་འདེབས་མཛད་དགོས་ཚུལ་ཡང་ཡང་གསོལ་བ་བཏབ་པར། ཞལ་ནས་ཡ་ཡ་ངས་ཀྱང་དེ་འདྲ་རེ་བསམ་ཡོད་རྗེས་སོར་རང་ཅག་གྲོས་མོལ་བགྱིད་ཆོག་ཅེས་གསུངས། སྤྱིར་ཆོས་སྡེ་འདི་ཉིད་ཞོ་ཆགས་ཀྱི་རུ་རྩི་ལྟ་བུ་ནི་ལྡོང་ཁུ་དགོན་གཡུལ་རྒྱལ་བསམ་གཏན་གླིང་ཞེས་པ་ཡིན། འདི་ཆགས་འདེབས་བགྱིད་པ་པོ་ལུང་རྟོགས་ཡོན་ཏན་གྱི་གཏེར་མཛོད་དམ་པ་བླ་མ་ཕུན་ཚོགས་ཚང་ཡིན།

དེ་ལས་མང་བ་། “༄།། རྔ་ཡུལ་ཀིརྟི་དགོན་དགེ་ལྡན་ལེགས་བཤད་གླིང་ཕྱག་འདེབས་མཛད་ཚུལ།།” »

རྔ་བ་རྒྱལ་ཁམས་པ།

༼གང་ན་རླབས་ཆེན་གྱི་སྐྱེས་བུ་ཡོད་པ། དེ་ན་ཚེ་སྲོག་གི་གསོན་ཤུགས་ཡོད༽
ཀིརྟི་སྐྱབས་མགོན་གྱི་ཐུན་མོང་དང་ཐུན་མིན་གྱི་འཁྲུངས་རབས་ལོ་རྒྱུས་ལྟར་ན། ད་ལྟའི་སྐུ་ཕྲེང་འདི་བ་ཡན་ཆོད་དུ་སྐུ་རབས༥༥ཕེབས་འདུག་ཅིང་། སྐུ་ཕྲེང་དེ་དག་ཀྱང་སྐབས་འགར་རྒྱལ་བློན་བྱང་ཆུབ་སེམས་པ་དང་། རེ་འགར་རིག་པ་འཛིན་པའི་རྣལ་འབྱོལ་བ། གྲུབ་པའི་དབང་ཕྱུག ལོ་ཙྭ་བ། གཏེར་སྟོན། སྤྲུལ་བའི་ནེ་ཙོ་སོགས། སྐྱེས་རབས་ཀྱི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་རང་བཞིན་དུ་ཕེབས་ཡོད། འདིར་ཀིརྟི་ཞེས་འབོད་དོན། ཀིརྟི་ཚང་གི་ཐུན་མིན་འཁྲུངས་རབས་ལྟར་ན། རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོའི་དངོས་སློབ། མདོ་རོང་གི་མཁས་པ་མི་བཞིའི་ཡ་གྱལ། བསྟན་པ་ཕྱོགས་མཐར་སྤེལ་བའི་དར་ཆེན་བདུན་དུ་གྲགས་པའི་ནང་ཚན། རོང་ཆེན་དགེ་འདུན་རྒྱལ་མཚན་ནམ་ཡོངས་གྲགས་རོང་ཆེན་ལྗགས་ནག་པ་ཞེས་འབོད་པ་དེ་ཉིད། ད་ལྟའི་རྔ་རྫོང་མངའ་ཁོངས། རྒྱལ་མོ་ཚ་བ་རོང་གི་ཆར་གཏོགས། ཚ་ཁོ་གཡག་རྭ་ཞེས་པའི་རི་ཤོད་ཀྱི་ཉེ་འདབས། ཀིརྟི་མ་ཞེས་པའི་གྲོང་སྡེར་སྐུ་འཁྲུངས་པས༼སྤྱི་ལོ༡༣༧༤ལོར༽། བླ་མའི་མཚན་དུའང་ཀིརྟི་རོང་ཆེན་དགེ་འདུན་རྒྱལ་མཚན། རོང་པོ་ཀིརྟི་ཚང་ཞེས་ཡུལ་མིང་མི་ལ་ཐོགས་པ་ཞིག་ཡིན་པར་གསུངས་འདུག ཀིརྟི་ཞེས་པ་འདི་ལ་གུར་རྡི་དང་། གེར་དྷ། འགིར་ཏི་སྐུ་སྐྱེ། རོང་པོ་གི་རྡི་ཚང་། རྒྱལ་དབང་ལྔ་བའི་རང་རྣམ་ན་རོང་པོ་གི་རྟི་ཚང་། འགའ་ཞིག་ཁོང་གི་སྐུ་ཕྲེང་ལ་རྣལ་འབྱོལ་སྨྱོན་པ་གྲགས་ཞེས་པའི་གྲགས་དང་། རྗེ་བླ་མའི་མཚན་གྱི་སྐད་དོད་སློབ་མ་ལ་གནང་བས་ཀིརྟི་ཚང་ཞེས་འབོད་ཚུལ་སྣ་ཚོགས་ཤིག་བྱུང་མོད། ཡུལ་མིང་མི་ལ་ཐོགས་ཚུལ་དེ་དག་པའི་ཕྱོགས་སུ་ཚད་ལྡན་མཁས་པ་དག་གིས་གསུངས། བླ་མ་དེ་ཡོངས་གྲགས་ཀིརྟི་སྐུ་ཕྲེང་དང་བོར་འཇོག་དགོས་པར་སྣང་།

དེ་ལས་མང་བ་། “༄།། རོང་ཆེན་ཀིརྟི་སྐྱབས་མགོན་ཚང་གི་མཚན་གནས་རྗེས་འབྲེལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་བསྡུས་པ།” »

རྔ་བ་རྒྱལ་ཁམས་པ།

དེ་ཡང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ལ་ལ་ཏན་སྐད་དུ་(Universe)ཡོས་ནེའི་བར་སེའམ། (cosmos)སྟེ་སྣང་སྲིད་ཀྱི་ཁམས་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད།དེ་དབྱིན་སྐད་དུ་(whole world)འཇིག་རྟེན་ཧྲིལ་བོ་ཞེས་པའི་དོན་རེད། ང་ཚོའི་ས་གཞི་འདི་དང་། ཉི་ཟླ་གཟའ་སྐར། དགུ་ཚིགས། བར་སྣང་། མི་དང་དུད་འགྲོ་སོགས་སེམས་ལྡན།རྩྭ་རྩི་ཤིང་ནགས་ཚལ་སོགས་སེམས་མེད་ཀྱི་དངོས་རིགས་ཐམས་ཅད་འཇིག་རྟེན་ཀྱི་ཁམས་འདི་ལ་བརྟེན་ཅིང་གནས་ཡོད།འོན་ཀྱང་། ང་ཚོས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདི་ཐོག་མར་ཇི་ལྟར་བྱུང་བ་དང་། མཐའ་མར་ཇི་ལྟར་འགྱུར་རྒྱུ་ཡིན་མིན་སོགས། ད་ཕན་གསལ་བོ་ཞིག་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་མེད། ཅུང་ཟད་ཅིག་ཤེས་པ་ནི་རང་རེའི་ཉི་ཁྱིམ་དང་། དགུ་ཚིགས་དེ་བཞིན་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདིའི་ནང་གི་རྡུལ་ཕྲན་ལྟ་བུ་ཞིག་གམ། ཡང་ན།

དེ་ལས་མང་བ་། “༄།། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ལས་འཕྲོས་པའི་གཏམ། སྔ་འཕྲོ་མུ་མཐུད།” »

རྔ་བ་རྒྱལ་ཁམས་པ།

འཇིག་རྟེན་ཆགས་གནས་འཇིག་སྟོང་གི་ལོ་རྒྱུས་དང་། ནུབ་ཕྱོགས་བདེ་བ་ཅན་གྱི་ཞིང་ཁམས། ཤམ་བྷ་ལའི་ངོ་མཚར་བའི་གཏམ་རྒྱུད། དགའ་ལྡན་ལྷ་ཡུལ། ཟངས་མདོག་དཔལ་གྱི་རི་བོ། ཆོས་ལོངས་སྤྲུལ་གསུམ་གྱི་ཞིང་ཁམས། ད་དུང་དྲི་ཟའི་འཇིག་རྟེན་ཆགས་འཇིག་གི་བཤད་པ་སོགས་ནི། ང་རང་ལོ་ན་ཕྲ་མོའི་དུས་ནས་ཆེས་དགའ་སའི་ཤེས་བྱ་སྐོར་ཅིག་ཡིན། ལྷག་པར་མཐའ་ཡས་པའི་འཇིག་རྟེན་དང་། སྐུ་དང་ཞིང་ཁམས་ཀྱི་རྣམ་བཞག་ལས། ང་ལ་སེམས་རྒྱ་དང་སྤྲོ་སྣང་བསླངས་པའི་བཀའ་དྲིན་ནི་ནམ་ཡང་བརྗེད་མི་ཐུབ་པ་ཞིག་རེད། དྲང་མོར་བཤད་ན། དེ་ནི་སྒྲུང་ལ་དགའ་བའི་བྱིས་པ་ཞིག་ལ་སྒྲུང་གཏམ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་སྣང་བན་བུན་ཞིག་ལས། གཞི་ངོ་བོའི་གནས་ལུགས་ཞེས་པ་རྟོགས་སོང་པ་ཞིག་མིན་པར་ཧ་གོ་གི་ཡོད། ངས ནམ་རྒྱུན་འདི་སྐོར་ལ་བསམ་གཞིགས་བྱེད་སྐབས། དེང་དུས་ཁར ཁྲོན་རི་མོ་ལྟར། སེམས་ཀྱིས་བཞེངས་ཐུབ་ཚད་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཤིག་ཡིན་པའི་སྣང་ཤེས་སྐྱེ་ཞིང་། ཡང་སྐབས་རེར་དངོས་ཁམས་ཚན་རིག་གིས་བཤད་པ་ལྟར། འཇིག་རྟེན་ནི་ཕྱི་དོན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་ཤིག་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་ཡང་དབང་མེད་དུ་འཆར།

དེ་ལས་མང་བ་། “༄།། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ལས་འཕྲོས་པའི་གཏམ།” »

རྔ་བ་རྒྱལ་ཁམས་པ།

འོ་ལམ་དགུ་ཚིགས་ནི་དགུ་ཚིགས་རིགས་བཞིའི་ནང་ཚན། སྐོར་དཀྲིས་དགུ་ཚིགས་ཀྱི་རིགས་སུ་གཏོགས་ཤིང་། སྐོར་དཀྲིས་དགུ་ཚིགས་ཀྱི་རིགས་ནི། དབྱིབས་འོད་སྡེར་དང་འདྲ་བ། དབུས་ཀྱི་ཆ་ཤིན་ཏུ་སྟུག་པོ་དཔུང་འདབ་དག་ཕྱི་ཕྱོགས་སུ་གཅུས་འཁྱིར་བྱེད་བཞིན་ཡོད། གལ་སྲིད་ང་ཚོ་འོ་ལམ་དགུ་ཚིགས་ཀྱི་ཐོག་ལངས་ནས་མར་བལྟ་རྒྱུ་ཡིན་ན། དབྱིབས་གོར་མཐའ་ཡངས་ཀྱི་སོག་ཞྭ་གཉིས་ཁ་སྦྱར་ཞིག་གི་རྣམ་པར་སྣང་སྲིད། འོ་ལམ་དགུ་ཚིགས་ཀྱི་ཆེས་རྙིང་ཤོས་ཀྱི་སྐར་མ་དག་ནི། དགུ་ཚིགས་དེའི་དབུས་ན་ཆགས་ཤིང་སྐར་མ་ལོ་གཞོན་དང་། གསར་སྐྱེས་རིགས་དགུ་ཚིགས་ཀྱི་དབུས་ནས་བར་ཐག་ཇེ་རིང་ཇེ་རིང་དུ་འགྲོ་བཞིན་པའི་དཔུང་འདབ་དག་གི་ཐོག་ཆགས་འཇིག་བྱེད་བཞིན་ཡོད། འོ་ལམ་དགུ་ཚིགས་དེ་དགུ་ཚིགས་གཞན་ལ་ལྟོས་ན་དེ་ཙམ་རྒྱ་ཆེ་གཏིང་ཟབ་ཅིག་མིན་རུང་། ང་ཚོས་སའི་གོ་ལ་ནས་བརྩིས་པ་ཡིན་ན། འོད་ཀྱིས་ཆ་སྙོམས་ལོ་རེའི་ནང་། མ་ལེ་ཁྲག་ཁྲིག་ཆེན་པོ ༥.༨༨བར་རྒྱུ་འགྲུལ་བྱེད་ཅིང་། དེ་ནི་མ་ལེ་ས་ཡ་ས་ཡ༥.༨༨དང་། སྟོང་སྨི་ཁྲག་ཁྲིག་ཆེན་པོ༩. ༤༦ ་བར་རྒྱུ་འགྲུལ་བྱེད་བཞིན་ཡོད། དེར་བརྟེན། གལ་སྲིད་ང་ཚོ་འོད་ཀྱི་རྒྱུ་ཤུགས་དང་མཐུན་པའི་འགྲུལ་བཞུད་ཅིག་བྱེད་ཐུབ་པའི་དབང་དུ་བཏང་རུང་། འོ་ལམ་དགུ་ཚིགས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་དེའི་ཕྱོགས་གཞན་དུ་འགྲོ་བ་ལ། མ་མཐའ་ཡང་འོད་ལོ༡༠༠༠༠༠དགོས་ངེས་ཡིན་པར་བཤད། དེ་བཞིན་འོ་ལམ་དེའི་སྟེང་ནས་འོག་གམ། ཡང་ན། འོག་ནས་སྟེང་བར་འོད་ལོ༢༠༠༠ལྷག་གི་འཐུག་རྔམས་ཡོད།

དེ་ལས་མང་བ་། “འོ་ལམ་དགུ་ཚིགས་ཀྱི་བཀོད་དབྱིབས།” »

རྔ་བ་རྒྱལ་ཁམས་པ།
དགུ་ཚིགས་ཞེས་པ་ནི། རླངས་རླུང་དང། རྡུལ་རྫས། གཟའ སྐར་ས་ཡའམ༎ ཡང་ན་དུང་ཕྱུར་མང་བོ་འཐེན་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས་མཉམ་དུ་བཟླུམས་པ་ལ་དགུ་ཚིགས་ཅེས་བརྗོད། ང་ཚོས་དགུ་ཚིགས་ཕྱོགས་ལ་བསམ་བློ་གཏོང་སྟངས་ཡག་ཤོས་ནི། སའི་གོ་ལ་འདིའི་ངོས་ཀྱི་ཤར་ལྷོ་ནུབ་བྱང་གི་ཕྱོགས་ཕལ་ཆེར་གླིང་དང་གླིང་ཕྲན་གྱི་ཚུལ་དུ་གནས་ཡོད་པ་ལྟར། དགུ་ཚིགས་དག་ཀྱང་མཁའ་ཀློང་ཡངས་པོ་འདིའི་ངོགས་ན། གླིང་དང་གླིང་ཕྲན་གྱི་ཚུལ་དུ་ཁྱུ་སྐོར་བྱས་ནས་གནས་པ་ཞིག་ཡིན་ཞེས་བཤད་ན་མི་ཆོག་རྒྱུ་མི་འདུག་སྙམ། དགུ་ཚིགས་དང་མཁའ་དབྱིངས་ལ་ལྟོས་ན་ང་ཚོ་ཧ་ཅང་ཆུང་དྲགས་པས། ཡ་ཐོད་ན་ཡོད་པའི་ཆུ་བུར་གྱི་མིག་གཉིས་ཀྱི་མཐོང་རྒྱའི་ཡུལ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་དཀའ་བར་གྱུར་པ་རེད། དཔེར་ན། ང་ཚོས་གློག་བརྙན་གྱི་རས་གཞི་ཧ་ཅང་ཆེན་པོའི་ངོས་ཀྱི་བརྙན་རིས་ལ་ལྟ་སྐབས། ང་ཚོ་རང་ཉིད་གློག་བརྙན་གྱི་ངོས་སུ་ཐིམ་སྣང་ལྟ་བུས་ལྟ་མཁན་གྱིས་བལྟ་ཡུལ་གྱི་རྒྱ་ཁྱོན་མཐོང་མི་ཐུབ་པ་ལྟ་བུ་རེད། གལ་ཏེ་ཁྱེད་རང་གནམ་རིག་སྐོར་གྱི་གློག་བརྙན་ལ་གཟིགས་རྒྱུར་དགའ་མོས་ཡོད་མཁན་ཞིག་ཡིན་ན། དགུ་ཚིགས་རྣམས་ཀྱི་ཆགས་སྟངས་ཅི་འདྲ་ཞིག་ཡིན་མིན་གོང་དུ་ངས་བརྗོད་པ་ལྟར་ཧ་ལམ་ཙམ་ཞིག་ཧ་གོ་རྒྱུ་རེད།

དེ་ལས་མང་བ་། “དགུ་ཚིགས་རགས་བཤད།” »

རྔ་བ་རྒྱལ་ཁམས།
ད་ང་ཚོ་ཚང་མ་ངན་ལངས་ལ་ཤོར་ཚར་བ་རེད། སྔོན་ནས་འཐེན་ནི་ཞིག་དང་། རྒྱབ་ནས་གཏོད་ནི་ཞིག་མེད་ན། མི་རྒན་འཆོས་པོ་ལྟར་ཡར་ལངས་ཐུབ་ནི་མ་རེད། ངོ་མ་སེམས་སྐྱོ་བའི་རྒྱུ་རེད། རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནས་བཟུང་སྟེ། རྟག་པའི་ཆོས་ཤིག་ཡོད་ནི་མ་རེད། ༧སྐུ་མདུན་ཡང་མིའི་ཤ་ཚུགས་ཅན་རེད། ནམ་ཕེབས་མ་གཏོགས་ཕེབས་རྒྱུ་ཡིན་པ་ཕལ་ཆེར་གྱིས་ཧ་གོ་བཞིན་ད་དུང་སྐུ་མདུན་མཁྱེན་བསམས་ནས། ཡོད་ཚད་ཞེ་ས་མ་ཞུས་ན་མི་རྒན་གཅིག་གི་སྒང་འཁེལ་ཐབས་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་པ་རེད། ངས་བོད་རིགས་མང་བོ་ཞིག་ལ་ཚོད་སྒམ་གྱི་དྲི་བ་འགའ་རེ་བཏང་བ་ཡིན། ཁོང་ཚོ་རང་ཉིད་ལ་ཡིད་ཆེས་ཡོད་མཁན་ཧ་ལམ་དཀོན་པོ་རེད། དམིགས་ཡུལ་དང་འཆར་གཞི་སོགས་དྲིས་པ་ཡིན་ན། ཕལ་ཆེར་གྱིས་སོ་སོར་ལས་ཤིག་ཡོད་ན་ལམ་ཤིག་ཡོང་གི་རེད་ཟེར་བ་ཙམ་ལས་ཅང་མེད་གི ང་སེམས་ཧ་ཅང་སྐྱོ་སོང་། རྒྱ་རིགས་འགའ་ཞིག་ལ་དྲིས་པ་ཡིན། སློབ་སྦྱོང་དང་། དཔལ་འབྱོར། དམིགས་འབེན་སོགས་རང་ཉིད་ཀྱི་འཁོས་ཀར་དཔགས་པའི་འཆར་གཞི་རེ་མེད་ས་ཕལ་ཆེར་མེད་ཀི གལ་ཏེ་ང་ཚོས་༧རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་མེད་པའི་ཉིན་ནས་ང་ཚོ་ཚར་བ་རེད་བསམ་གིན་ཡོད་ན། ཚར་འགྲོ་གི་རེད། ང་ཚོ་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཚར་རྒྱུ་ཡིན་པ་ཐག་བཅད་ཚར་བ་རེད། བསམ་བློ་དེ་འདྲ་ཞིག་ཁུར་ནས་ལས་ཀ་ཅི་ཞིག་བྱས་རུང་། ལས་ངག་གཉིས་ཀ་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྲོ་གི་ཡོད་སྟབས། ནུས་པ་ཐོན་ཐུབ་ཀི་མ་རེད། གལ་སྲིད་ང་ཚོས་མི་གཞན་གྱིས་བྱེད་ཐུབ་པ་ངས་ཅིའི་ཕྱིར་བྱ་མི་ཐུབ། ངས་འདི་འཇོན། ངས་འདི་བྱེད་ཐུབ་སྙམ་པའི་ཆོད་སེམས་དང་། སྙིང་སྟོབས་ཡོད་ན་དམིགས་ཡུལ་གང་ཡོད་ཕལ་ཆེར་འགྲུབ་འགྲོ་གི་རེད། ངས་འདི་ནས་ང་ཧ་ལས་པ་ཞིག་ཡིན་ཞེས་བཤད་ཀི་མེད། འོན་ཏེ་ངས། འཇིག་རྟེན་འདིའི་ཐོག་གི་ཆེ་གཉན་མང་བོའི་སེམས་ཁམས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཀི་ཡོད། ཁོང་ཚོ་རང་རང་ལ་དམིགས་ཡུལ་དང་། འཆར་གཞི་འདུག དམིགས་ཡུལ་དེ་མ་འགྲུབ་པར་བློས་བཏང་མེད་ཀི དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཆུང་ས་རང་ཁྱིམ་ནས་ཆེ་ས་འཛམ་གླིང་བར་ནུས་པ་རེ་བཏོན་ནས་ཕུགས་འདུན་མངོན་དུ་གྱུར་མཁན་རྐྱང་རྐྱང་རེད།

དེ་ལས་མང་བ་། “རང་དོན་རང་གིས་བྱེད། རང་ཉིད་རང་གི་མགོན།” »

རྔ་བ་རྒྱལ་ཁམས་པ།
སའི་གོ་ལས་ཉི་ཁྱིམ་བགྲོད་ཕྱོགས་ལ་འགྱུར་བ་བྱུང་བ་ལས། གདོད་མའི་འཁྱག་དུས་ཆེན་མོ་དེ་བྱུང་བ་ཡིན་ཞེས་ཤོད་མཁན་ཡོད། འཁྱག་དུས་ཐ་མ་ནི་ཕལ་ཆེར་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་ལོ(1,6000)ཡས་མས་ཤིག་ཏུ་བྱུང་བར་སྣང་ལ། དེ་ནི་འདས་པའི་མི་ལོ་དུང་ཕྱུར་2.3ལྷག་གི་ནང་བྱུང་བའི་ཆེས་ཉེན་ཚབས་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་གནམ་གཤིས་འགྱུར་ལྡོག་ཅིག་ཡིན་པར་གྲགས། རང་བྱུང་གི་འགྱུར་བ་དེ་བྱུང་སྐབས། སའི་གོ་ལ་འདིའི་ལྷོ་བྱང་གི་སྣེ་གཉིས་བསམ་ཡུལ་ལས་འདས་པའི་གྲང་ངར་ཆེན་པོས་བཟུང་ཞིང་། ཁ་ཆར་བུ་ཡུག་གི་འཚུབ་མ་གློག་ལྟར་འཁྱུགས། མེ་རི་འཕྱུར་བའི་ཚ་རླབས་ཀྱིས་ཀྱང་བཞུ་བར་དཀའ་བའི་འཁྱག་རོམ་ཆེན་པོ་དག་རིམ་པར་ཆགས། རྒྱ་ཇེ་ཆེ་ནས་ཇེ་ཆེར་སོང་མཐར། (Arctic Ice Cap)སའི་གོ་ལའི་ལྷོ་རྒྱུད་ནས་ཡོ་རོབ་བྱང་མ་དང་། ཨེ་ཤ་ཡའི་ས་ཁུལ་ཧྲིལ་བོ། ཁ་ན་ཏྲ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་བྱང་ཨ་རིའི་ས་ཁུལ་ཕལ་ཆེར་འཁྱག་རོམ་གྱི་འོག་ཏུ་མནན། གཙང་བོ་ཆེ་ཆུང་དང་། མཚོ་དང་མཚེའུ་སོགས་འཁྱག་རོམ་དུ་གྱུར་བས། མཐའི་རྒྱ་མཚོ་རང་ངོས་ནས་ཕི་ཁྲུ་སུམ་བརྒྱ་༼མེ་ཏྲར་དགུ་བཅུ་༽ལྷག་མར་འབྲུབ་ནས། བྱང་ཨེ་ཤ་ཡ་དང་ཨ་མེ་རི་ཁའི་བྱང་རྒྱུད་ཀྱི་ས་ཁུལ་ཨ་ལ་སི་ཀ(Alaska)གཉིས་ཀྱི་བར་ཟམ་པ་ལྟ་བུའི་སྐམ་ས་ཆེན་པོ་དག་རིམ་གྱིས་མཚོ་ངོས་ནས་ཕྱི་ལ་ཐོན། དེ་བཞིན་ཨོ་སི་གྲི་ལིའི་ཡ(Australia)དང་། ནོས་སྒོ་ནེའི་ཨ(New Guinea), ཨེན་དྲོ་ནེ་ཤའི་ཡའི་མཚོའི་གླིང་མ་དག(Indonesia Islands)དང་། དབྱིན་ཇིའི་ཨ་སོལ(Isles)གླིང་ཕྲན་སོགས་ཀྱང་མཚོ་ཞབས་ནས་ཕྱི་ལ་ཐོན་ཏེ། སྐམ་ས་ཆེ་ཆུང་མང་བོ་ཁ་བ་ཆེན་པོ་ཞི་བའི་རི་ཀློང་ལྟར་ཕྱོགས་གང་སར་བྱུང་འདུག་གོ།

དེ་ལས་མང་བ་། “༄།། འཁྱགས་རོམ་ཐ་མའི་དུས།” »

རྔ་བ་རྒྱལ་ཁམས་པ།
དེང་སང་འཛམ་གླིང་གི་ཡུལ་གྲུ་མང་བོར༼བོད་ཀྱི་ནང་ཆོས༽ཞེས་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་དར་རྒྱས་ཤུགས་ཆེར་འགྲོ་བཞིན་ཡོད། དེ་ནི་བོད་ཀྱི་རྩ་དོན་དང་འཛམ་གླིང་ཞི་བདེ་གཉིས་ཀར་ཕན་པའི་གནས་ཚུལ་དགའ་འོས་པ་ཞིག་ལོས་ཡིན། འོན་ཏེ། བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་གཞུག་ན་སྣ་ནག་མ་ཞིག་ཀྱང་འབྱུང་བཞིན་པ་ནི། རང་རེའི་ཆོས་བརྒྱུད་ཀྱི་རྗེས་འཇུག་ཕལ་ཆེར་ཞིག་གིས། སྔགས་ལས་མདོ་མི་སློབ་ཅིང་། སྒོམ་ལས་ཐོས་པ་མི་བྱེད་ལ། དམར་ཟས་ལས་དཀར་ཟས་མི་བསྟེན་པ་འདི་རེད། ང་རྒྱལ་ཁམས་ཉུལ་ནས་ད་བར་བོད་ཆོས་་སློབ་གཉེར་བྱེད་མཁན་མང་བོ་ཞིག་ལ་ཐུག་རྒྱུ་བྱུང་། ངའི་སྣང་ཚུལ་ཞིག་ལ། ཁོང་ཚོ་ཕལ་ཆེར་གྱི་གདོང་ལ་འཛུམ་མདངས་དང་། གཞན་ལ་གུས་ཞབས་ཀྱི་རྣམ་པ་མཐོང་དཀོན་ཞིང་། ངག་ནས་གཟུངས་སྔགས་ཆལ་ཆོལ་མང་བོ་ཟློ། མི་ཚོས་གླེང་ན། དེ་དག་ལ་ལུས་སེམས་ཐང་བོ་མི་འདུག་ཅེས་སྐྱོན་འཛུགས་པའང་རྒྱུ་མཚན་མེད་པ་ཞིག་མ་རེད་སྙམ། ཁོང་ཚོ་སྙམ་དུ་གླེང་མོལ་འདྲ་བྱས་ཚེ། ཕྱག་རྫོགས་སོགས་ལྟ་བ་མཐོན་པོའི་ཀློང་ནས་མར་ཆེར་མི་འབབ་ལ། ངའོ་སྙམ་པའི་ངར་འཛིན་དང་། རང་ལྟ་མཆོག་འཛིན་གྱི་མཁྲེགས་ཤུགས་ཤིན་ཏུ་ཆེ། ལྷ་མཐོང་ཀླུ་མཐོང་དང་། མངོན་ཤེས་གྲུབ་རྟགས་སོགས་མཐོང་ཐོས་དཀོན་པའི་རིགས་གླེང་བར་ཧ་ཅང་དགའ། ངས་ང་ཤ་ཟ་རྒྱུར་ཧ་ཅང་དགའ།

དེ་ལས་མང་བ་། “༄།། བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་རྗེས་འཇུག” »

རྔ་བ་རྒྱལ་ཁམས་པ།
འདོད་ཡོན་ལྔའི་དྭངས་མ་ནི་འཁྲིག་པའི་ལོངས་སྤྱོད་རེད། འཁྲིག་སྤྱོད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ལ་བརྟེན་ནས་བཅུད་ཀྱི་སེམས་ཅན་ཕལ་ཆེར་ཞིག་བྱུང་། ལྷ་རིགས་རྣམས་ནི་ཕན་ཚུན་འཛུམ་དམུལ་ཙམ་གྱིས་འཁྲིག་བདེ་མྱོང་ཞིང་། དུད་འགྲོའི་རིགས་ཕལ་ཆེར་ཞིག འཁྲིག་པ་སྤྱོད་སྐབས་འཕོང་ནས་སྤྲོད། ཆུ་གནས་སྲོག་ལྡན་རིགས་ལ་འཁྲིག་པ་སྤྱོད་སྟངས་ངོ་མཚར་ཅན་མང་བོ་ཡོད་པ། སྲོག་ཆགས་རིག་པའི་དངོས་བྱུང་གློག་བརྙན་སོགས་ན་གསལ་བོ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད། སྟེས་དབང་ཞིག་གིས། ང་ཚོ་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ལ་སྟེང་འོག་དང་། གཡས་གཡོན། མདུན་རྒྱབ་སོགས་ཕྱོགས་མང་བོ་ཞིག་ནས་སྤྱོད་ཆོག་པའི་གོ་སྐབས་དེ་བྱུང་འདུག་པ་མ་ཟད། ཆོས་ཀྱི་ཉམས་ལེན་བརྒྱུད། ལུས་ཀྱི་རྩ་རླུང་ཐིག་ལེའི་འཁོར་བསྐྱོད། ལེགས་པར་རྟིང་འཛིན་གྱིས་བདེ་བ་འཕོ་མེད་དུ་འཛིན་ནུས་པ་དང་། རྒྱུན་སྲིང་བ། འདོད་ཆགས་ཀྱི་གཉེན་པོར་འགྲོ་བ་སོགས་ཀྱི་དམིགས་ཁྱད་ལྡན། སྤྱིར་བདེ་བའི་རྣམ་གྲངས་ལ་མཐའ་ཡས་པ་ཞིག་ཡོད་སྲིད་ཀྱང་། གནད་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ན། སྐབས་འདིའི་བདེ་བ་ཞེས་པ་སྲོག་ལྡན་གང་ལའང་ལྷན་སྐྱེས་སུ་ཡོད་པའི་༼རང་བྱུང་གི་བདེ་བ༽ཞིག་གམ། ༼རང་སེམས་སིམ་པའི་གཏིང་ཚོར༽ཞིག་རེདཅེས་བརྗོད་ཆོག དོན་དངོས་ཐོག་ང་ཚོ་ཕལ་ཆེར་གྱིས་སིམ་པའི་གཏིང་ཚོར་འདི། མགྱོགས་མྱུར་ངང་ཉམས་སུ་མྱོང་ཐབས་ལ་ཧུར་འབད་བྱེད་པ་ལས། དེ་ཇི་ལྟར་འབྱུང་གི་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཐད་བསམ་བློ་གཏོང་མཁན་ཞིག་ཧ་ལམ་ཡོད་རྒྱུ་མ་རེད། ང་ཚོས་སྐྱེ་འགྲོ་གཞན་གྱིས་འཁྲིག་པ་སྤྱོད་བཞིན་པ་དངོས་སུ་མཐོང་ཐུབ་ཀྱང་། དེ་དག་གི་མྱོང་ཚོར་ཉམས་སུ་མྱོང་མི་ཐུབ། འོན་ཀྱང་། ང་ཚོ་ལྟར་དེ་དག་ལའང༼སིམ་པའི་གཏིང་ཚོར༽དེ་ཡོད་ངེས་ཤིག་ཡིན་པ་ཐག་གིས་ཆོད།

དེ་ལས་མང་བ་། “༄།། འཁྲིག་པའི་བདེ་བ་འདི་ཇི་ལྟར་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་ནམ།” »

རྔ་བ་རྒྱལ་ཁམས་པ།

གནའ་སྔ་མོར། མི་རྣམས་ཀྱིས་རང་འོད་ལ་བརྟེན་ནས་འཁོར་ཡུག་གི་འཇིག་རྟེན་མཐོང་ཞིང་།
རང་སེམས་ལ་བརྟེན་ནས་དྭངས་གསལ་གྱི་ལུས་པོ་གསོས།
དུས་དང་སེང་། མི་རྣམས་ཀྱིས་ཉི་འོད་ལ་བརྟེན་ནས་ཉིན་མཚན་གྱི་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ཞིང་།
ཁ་ཟས་ལ་བརྟེན་ནས་རང་རང་གི་ལུས་པོ་གསོ།
གནའ་སྔ་མོར། མི་རྣམས་ཀྱིས་རྩ་རླུང་ལ་བརྟེན་ནས་མཁའ་དབྱིངས་སུ་འགྲུལ་བཞུད་བྱས་ཤིང་།
གྲུབ་རྟགས་ལ་བརྟེན་ནས་ས་གཏེར་དང་མཚོ་གཏེར་བཏོན།
དུས་དེང་སང་། མི་རྣམས་ཀྱིས་མཁའ་གྲུ་ལ་བརྟེན་ནས་མཁའ་དབྱིངས་ཀྱི་འཇུག་ངོགས་བརྟོལ་ཅིང་།
འཕྲུལ་རིགས་བརྟེན་ནས་ས་བཅུད་དང་མཚོ་བཅུད་བྲུས།
གནའ་སྔ་མོར། མི་རྣམས་ཀྱིས་སྒོམ་སྟོབས་ལ་བརྟེན་ནས་དུས་གསུམ་གྱི་གསང་བ་རྟོགས་ཤིང་།
རང་སྣང་ལ་བརྟེན་ནས་ངོ་མཚར་བའི་ཞིང་ཁམས་འགྲིམས།
དུས་དེང་སང་། མི་རྣམས་ཀྱིས་མྱོང་སྟོབས་ལ་བརྟེན་ནས་བདེན་རྫུན་གྱི་ཕུ་ཐག་གཅོད་ཅིང་།
ཚོད་སྒམ་ལ་བརྟེན་ནས་མཐའ་མེད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་འཇོག

དེ་ལས་མང་བ་། “༄།། གནའ་དེང་གི་འཕོ་འགྱུར་གླེང་བ།” »

རྔ་བ་རྒྱལ་ཁམས་པ།
གཅིག སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སེམས་ཁམས་ཤེས་རིག་དང་། ནོས་ཁྲོས་ཀྱི(Newton’s gravity)འཐེན་ཤུགས།
ནོས་ཁྲོན་གྱིས་དངོས་བོ་ཚང་མར་ཕྱི་ནང་གི་འཐེན་ཤུགས་གཉིས་རེ་ཡོད་པར་བཤད་ཅིང་། ཉི་ཟླ་གཟའ་སྐར་སོགས་ཀྱི་གོང་བུ་མ་འཐོར་བར་འཛིན་བྱེད་དེ་ནི་༼འཐེན་ཤུགས༽ཞེས་པ་འདི་ཡིན་ཞིང་། འཛམ་གླིང་འདིའི་ངོས་ཀྱི་རི་ར་བ་ཁང་ཁྱིམ་སོགས་ཕྱི་ལ་མ་ལྷུང་བར་འཛིན་སྤྱད་དེའང་འཐེན་ཤུགས་ཞེས་པ་དེ་རེད། ཆུང་ས་རྡུལ་ཕྲན་ནས་ཆེ་ས་མཐའ་ཡས་པའི་འཇིག་རྟེན་བར་འཐེན་ཤུགས་དེས་མ་བཟུང་བ་ཞིག་མེད་པར་བཤད་ཡོད། འོན་ཏེ་དོན་དངོས་ཐོག་འཐེན་ཤུགས་(gravity)ཞེས་པ་ཅི་ཞིག་ཡིན་མིན་ད་དུང་ཡང་གསལ་བོ་ཞིག་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་མེད།

དེ་ལས་མང་བ་། “༄།། ནང་ཆོས་དང་ཚན་རིག་བར་གྱི་ཚོད་སྒམ།། སྔ་མའི་འཕྲོ” »