ཨ་ལི་ཁི་སན་དྲིར་མི་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས།

སེང་མགུལ་སྨན་བླས་བསྒྱུར།

 
ཨ་ལི་ཁི་སན་ཌིར་ [Alesander] ནི་རླབས་ཆེ་བའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་མ་ཟད་དབང་བསྒྱུར་བ་དང་དམག་སྤྱིའི་བཀོད་འདོམས་པ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། ཁོང་ནི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གོ་གནས་མཐོ་ཞིང་ཤིན་ཏུ་སྟོབས་ཤུགས་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་པས་མི་ཚང་མས་ཁོང་ལ་དཀོན་མཆོག་ཅེས་འབོད་ཀྱིན་ཡོད། ཁོས་རང་གི་མངའ་འབངས་རྒྱ་བསྐྱེད་ནས་མི་ཌི་ཏྲེ་ནི་ (Mediterranean Sea) རྒྱ་མཚོ་བརྒྱུད་ནས་རྒྱ་གར་ཕྱོགས་སུ་བསླེབས་པ་རེད།

ཨ་ལི་ཁི་སན་ཌིར་གྱི་ཚེ་སྟོད།

ཁོང་ནི་ཡེ་ཤུའུ་མ་འཁྲུངས་བའི་སྔོན་གྱི་356 ལོར་མའ་སི་ཌོ་ནིཡ་(Mecedonia)ནས་སྐྱེས་ཞིང་། ཁོང་གི་ཡབ་རྒྱལ་བོ་ཧྥི་ལི་པི་ནི་ས་དེའི་རྒྱལ་རྒྱུད་གཉིས་པ་དེ་ཡིན། ཡབ་ལགས་ཀྱིས་གི་རེའི་(Greek) མཚན་ཉིད་རིགས་པ་བ་ཆེན་མོ་ཨད་རེ་སི་ཊྲོ་ཊྲིལ་གདན་དྲངས་ནས་ཁོང་གི་དགེ་རྒན་བྱེད་དུ་བཅུག ཡེ་ཤུའུ་མ་འཁྲུངས་སྔོན་གྱི་336 ལོའི་དབྱར་ཁ་ཞིག་ལ་ཡབ་ཀྱི་སྐུ་སྲུང་བ་གཅིག་གིས་རྒྱལ་བོ་ལྐོག་གསོད་བྱས་པ་དང་དེ་ནས་རྒྱལ་སྲས་ཨ་ལི་ཁི་སན་ཌིར་ཡུལ་དེའི་རྒྱལ་བོར་གྱུར་བ་རེད།
ཡུལ་དེའི་མི་མང་པོས་ལྐོག་ནས་ཁྲིམས་འགལ་གྱི་བྱ་སྤྱོད་སྤེལ་ནས་རྒྱལ་བོ་ལ་ངོ་ལོག་བརྒྱབ་ཡང་ཁོང་ནི་སྤྱང་གྲུང་འཛོམས་པ་ཞིག་ཡིན་པས།ཁོས་མགྱོགས་མྱུར་གྱིས་ལྐོག་ཇུས་འདོན་མཁན་རྣམས་ལ་བཀའ་བཏང་ནས་། དུས་གཅིག་ལ་མའ་སི་ཌོ་ནི་ཡའིི་ངོ་ལོག་པ་ཚོ་དང་གཞན་རང་དབང་དོན་གཉེར་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་གི་རེའི་གྲོང་འཁྱེར་ཁ་ཤས་ཤིག་དབང་བསྒྱུར་བྱས་པ་དང་། དེ་ནས་ཁོས་གྱེན་ལོག་པ་རྣམས་ཚར་བཅད་ནས་ཡུལ་དེ་ལ་སྒྲིག་ཁྲིམས་བསྐྱར་གསོ་བྱས་པ་རེད།
དེའི་རྗེས་ཡི་ཤུའུ་སྔོན་གྱི་ལོ་334 ཡི་ནང་ལ་ཁོས་རང་གི་དམིགས་པ་པིར་ཤན་མངའ་ཐང་(Persian Empire)སྟེ། ད་ལྟའི་འེ་ཤ་ཡའི་ལྷོ་ནུབ་མཚམས་སུ་ཡོད་པའི་ཨི་རན་(Iran) ཕྱོགས་སུ་གཏད་ཅིང་། མའ་སི་ཌོ་ནི་ཡ་དང་གི་རེའི་དམག་སྣ་དྲངས་ནས་པིར་ཤན་གྱི་རྒྱལ་རྒྱུད་གསུམ་པ་ཌའ་རོའོ་སེ་(Darius)ལ་དམག་རྒྱག་ཏུ་སོང་། ཡི་ཤུའུ་སྔོན་གྱི་333 ལོ་ལ་ཁོང་གི་དམག་དཔུང་སི་རི་ཡ་(Syria) ནང་གི་ཨ་སོའོ་སི་(Issus)དང་འཕྲད་ནས་དྲག་པོའི་དམག་འཁྲུགས་ལངས་ཏེ་ཁོང་ལ་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་པ་དང་ཌའ་རོའོ་སེ་བྲོས་བྱོལ་དུ་འགྲོ་དགོས་བྱུང་བ་རེད།

ཨེ་ཇེབ་པི་ཊི་དབང་དུ་བསྒྱུར་བ།

དེ་ནས་ཁོས་ཨི་ཇི་པི་ཊིའི་(Egypt) ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་དམག་དཔུང་འཁྲིད་ཅིང་པིར་ཤན་མི་མང་གི་ཚབ་བྱས་ནས་ཨི་ཇི་པི་ཊིའི་དབང་བསྒྱུར་བ་རྒྱལ་བོ་ཧྥི་རོའོ་(Pharaoh)་ལས་དབང་ཤུགས་ཆེན་པོ་བཟུང་། ཡུལ་དེའི་བཀའ་དྲིན་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་ཨི་ཇི་པི་ཊི་མི་མང་གིས་ཁོང་ནི་ཁོ་ཚོ་ལ་རང་དབང་སྤྲོད་མཁན་ཞིག་ཏུ་མཐོང་ནས་ཁོང་ཧྥི་ཇི་པི་ཊིའི་རྒྱལ་སྲིད་ལ་མངའ་སྲོལ་བ་རེད། ཨི་ཇི་པི་ཊིའི་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆུ་བོ་ནི་ལིའི་(Nile River) ཁ་ནས་ཁོས་གྲོང་འཁྱེར་གསར་བ་ཞིག་དབུ་བརྙེད་དེ་དེའི་མིང་ལ་ཨ་ལི་ཁི་སན་ཌི་རིཡ་ཞེས་བཏགས་ནས་ཕྱིས་སུ་དེ་ནི་གྲགས་ཆེ་བའི་ཤེས་རིག་གི་ལྟེ་གནས་ཤིག་ཏུ་ཆགས་པ་རེད།

པིར་ཤིཡ་དབང་དུ་བསྡུ་མཁན།

ཡི་ཤུའུ་སྔོན་གྱི་ལོ་331ནང་ལ་ཁོས་རང་གི་དམག་དཔུ་ཁྲིད་ནས་ཕྱིར་པིར་ཤིཡའི་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་བསྐྱོད། སྐབས་དེར་རྒྱལ་བོ་ཌ་རོའོ་སིས་དགྲ་ཤ་ལེན་འདོད་ནས་ཁོང་གཉིས་ཀྱི་བར་ལ་གོའོ་གའ་མི་ལའི་(Gaugamela)་ཡུལ་དེ་ནས་དམག་འཁྲུག་ཆེན་པོ་ཞིག་ལངས། བསྐྱར་དུ་གནས་དེར་དམག་ཆེན་ཞིག་ལངས་བ་ལས་ཨ་ལན་ཁི་སན་ཌིར་རྒྱལ་བ་དང་ཨི་ཤ་ཡའི་ནང་པིར་ཤན་གྱི་དུས་རབས་མང་པོ་རིང་གི་སྲིད་དབང་དེ་མཇུག་རྫོགས་པ་རེད།
དེ་ནས་ཁོང་ཕྱིར་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་བསླེབས་པ་དང་གལ་ཆེ་བའི་པིར་ཤན་གྱི་གྲོང་འཁྱེར་གཞན་མང་པོ་དབང་དུ་བསྡུས། ཕིར་སི་ཕོའོ་ལེ་སི་(Perspolis)ནས་ཁོས་ཌའ་རོའོ་རྒྱལ་ཁང་མེ་ལ་བསྲེགས་ནས་པིར་ཤན་གྱི་མངའ་ཐང་དབང་སྒྱུར་བྱས་ཚར་བའི་རྣམ་པ་ཕྱིར་བསྟན་པ་རེད། 330་ལོ་ལ་ཁོང་ཕྱིར་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་རྒྱལ་བོ་ཌའ་རོའོ་སི་འཚོལ་དུ་ཕྱིན་ཡང་། སྐབས་དེར་རྒྱལ་བོ་ཌའ་རོའོ་སི་བྲོས་བྱོལ་དུ་འགྲོ་བའི་སྐབས་དང་འཕྲད་ནས་ནང་མིས་བསད་པ་རེད།

འཇིག་རྟེན་གྱི་མངའ་ཐང་།

ཨ་ལི་ཁི་སན་ཌིར་ནི་ཕུལ་བྱུང་གི་མི་སྣ་ཞིག་དང་མྱུལ་ཞིབ་པ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། ཡིན་ཡང་ཁོང་གི་རླབས་ཆེ་བའི་དམིགས་ཡུལ་ནི་ཡུལ་གང་ཞིག་ན་མི་མང་ཞི་བདེ་ངང་འཚོལ་ཡོད་ན་དེ་དང་ལྷན་དུ་འཇིག་རྟེན་གི་མངའ་ཐང་ལ་སྒྲིག་འཛུགས་བཟོ་འདོད་པ་དེ་ཡིན། 330 ནས་327 བར་ལ་ཁོས་རང་གི་དམག་དཔུང་འཁྲིད་ཅིང་ཨ་ཧྥི་ག་ནི་ས་ཏན་(Afghanistan)་བརྒྱུད་ཨེ་ཤི་ཡའི་དཀྱིལ་དབུས་སུ་འབྱོར་རེད། ཁོང་གི་འགྲུལ་བཞུད་ཀྱི་ཁྲོད་ནས་གྲོང་འཁྱེར་མང་པོ་འཛུགས་སྐྲུན་བྱས་པ་དང་ཡུལ་ཕྱོགས་མང་པོ་ནས་དམག་དཔུང་དང་ཚོང་པ་མཁས་པ་སོགས་རླབས་ཆེན་གྱི་མི་སྣ་མང་པོ་གདན་དྲངས་ནས་གནས་དེ་དག་ཏུ་བརྟེན་གཞི་བཙུགས།
ཡི་ཤུའུ་སྔོན་གྱི་ལོ་326 ལ་ཁོང་ཕྱིར་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་འབྱོར་ནའང་སྐབས་དེར་ཁོང་གི་ལས་རོགས་མང་པོ་སྐྱོ་ངལ་གྱིས་ཁེངས་ནས་རྒྱུས་མེད་ཀྱི་ས་ཐག་རིང་པོ་ཞིག་ཏུ་ཕྱིན་དང་ཁོང་གི་དམག་མི་ཚོས་དེ་ལྟར་ངེས་ལེན་མེད་པར་གྱེན་ལོག་བྱས། དེ་ནས་ཁོང་མི་འདོད་བཞིན་དུ་ཕྱིར་ལོག་ནས་323་ལོ་ལ་ཨི་རག་ནང་གི་ཡུལ་སྦའ་སྦི་ལོན་(Babylon)དུ་འབྱོར་དང་། སྐབས་དེར་ཁོང་དགོང་ལོ་33 ཡིན་ལ་ཚེ་མཇུག་ཚ་ནད་ཕོག་ནས་འདས་གྲོངས་སུ་གྱུར་བ་དང་། དེ་ནས་ཁོང་གི་མངའ་ཐང་དེའང་ཁོའི་དམག་དཔོན་ཁག་ལ་ཆ་བགོས་བྱས་པ་རེད།