མར་ཁོ་པོ་ལོ་འགྲུལ་བཞུད་ཁྲོད་བོད་དུ་བསླེབས་པའི་ཟིན་ཐོ།

སེང་མགུལ་སྨན་བླས་བསྒྱུར།

 

རྩོམ་པ་པོའི་སྙིང་སྟོབས་དང་བརྩོན་པ་ལ་གུས་བའོ།

         ཐེ་བྷེ་ཐ[Thebeth]ཞེས་འབོད་པའི་ཡུལ་དེའི་འཚོ་བ་དང་གྲོང་སྡེ་སོགས་ལ་མན་གོ་ཁན་[Mangu khan]གྱི་དམག་འཁྲུག་བསླེབས་ནས་ཁྱོན་ཀུན་གཏོར་བཤིག་གི་ཐང་མར་བརྡལ་བ་ནི་རྒྱང་ཐག་རིང་བའི་ཉིན་ཉི་ཤུའི་འགྲུལ་བཞུད་ཁྲོད་ནས་མཐོང་རྒྱུ་འདུག་ལ། ད་དུང་། བདག་མེད་སེམས་ཅད་དང་དུས་རྒྱུན་དུ་ཡུལ་སྐོར་བ་དང་ཚོང་པ་ཚོའི་དོགས་ཟོན་གྱི་གཞིར་གྱུར་བའི་མཚན་མོའི་སྟག་གི་འཇིགས་པ་སོགས་ཀྱང་གནས་དེར་མཐོང་མེད་དུ་གྱུར་འདུག སྤྱིར་ཚོང་བ་དང་ཡུལ་སྐོར་བ་ཚོས་ཡུལ་དེ་གའི་མཚན་མོའི་སྡོད་གནས་དག་ནས་རང་ཉིད་གཅིག་པུ་ལ་བདག་སྐྱོང་དང་མཁོ་ཆས་སྦྱར་བ་ཙམ་མིན་པར་རྟ་ཡང་སྟག་གི་ཧམ་ཟ་མི་བྱ་ཕྱིར་སྲོང་སྐྱོབ་དང་དོགས་ཟོན་བྱ་དགོས་པ་ཞིག་ཆགས་ནས། ཕྱི་དྲོ་བསླེབས་དུས་ཁོང་ཚོས་མཐའ་ཁོར་གྱི་ཕྱོགས་བཞི་ནས་སྨྱུག་མ་མང་པོ་མཉམ་དུ་བསྡམས་ནས་མེ་སྦར་བ་དང་སྨྱུག་མ་རློན་པའི་ཚིགས་བཀད་པའི་སྒྲ་ཆེན་པོ་དག་ལེ་དབར་གསུམ་གྱི་མཚམས་ནས་གོ་ཐུབ་པས། འཇིགས་སུ་རུང་བའི་བདག་མེད་ཀྱི་གཅན་གཟན་མང་པོར་ཞེད་སྣང་བསྐུལ་ནས་ཡུལ་དེར་སྡོད་མི་ཐུབ་པ་བཟོས། ཡུལ་འདི་དང་ལྷག་པར་གཙང་འགྲམ་གྱི་ཁོ་ར་ཁོར་ཡུག་ཀུན་ལ་རིང་ཚད་ལ་འདོམ་བཅུ་དང་སྤོམ་ཚད་ལ་ལག་མཐིལ་གྱི་ཚད་གསུམ་ཅན་གྱི་སྨྱུག་མ་མང་པོ་བསྐྱེས་འདུག་ལ་སྨྱུག་མ་དེ་དག་གི་ཚིགས་ལ་ལག་མཐིལ་གསུམ་གྱི་ཞིང་ཚད་ལྡན་འདུག

 

ཁོང་ཚོས་ཕྱི་རོལ་གྱི་གཅན་གཟན་སོགས་ཀྱི་འུར་སྒྲས་རྟ་ཤོར་བར་དོགས་པའི་སྔོན་འགྲོ་ལས་ངེས་པར་དུ་རྟ་ལ་ལྕགས་སྒྲོག་བརྒྱབ་པ་དང་ཆབས་ཅིག་རང་ཉིད་ལའང་ཉེན་ཁ་མི་འབྱུང་བའི་གྲ་སྒྲིག་བྱས། ཡིན་ནའང་། ཕྱུག་བདག་མང་པོ་ཞིག་གིས་དོགས་ཟོན་གྱི་བྱ་བའི་གནད་འདི་ལྟ་བུར་སྣང་མེད་དུ་ཤོར་ནས་སྒོ་ཕྱུག་མང་པོ་བརླག་འགྲོ་བཞིན་མཆིས།

 

ངས་མི་མེད་ལུང་སྟོང་རྒྱུད་ནས་ཉིན་ཉི་ཤུའི་རིང་བསྐྱོད་པའི་མཚམས་སུ་གནས་ཚང་ཞིག་རྙེད་མ་སོང་ལ་ཕལ་ཆེར་ཉིན་གསུམ་དང་བཞིའི་རིང་ལ་ཟས་ཁམ་གང་ཡང་རག་མ་སོང་། མཇུག་མཐར་རི་རྩེ་མང་པོས་ཕྲེང་བསྒྲིགས་ཤིང་སྟེང་ན་བྲག་རྡོ་ཆེན་པོ་ལྷུན་གྱིས་བགྱིད་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་རྫོང་ཁག་ཁ་ཤས་ཤིག་ཡོད་པ་དེའི་ཕྱོགས་སུ་འབྱོར་བ་དང་། དེ་ནས་རིམ་གྱིས་ཞིང་བཏབ་པའི་རྫོང་ཁག་གི་སྡོད་གནས་ཤིག་ཏུ་འཛུལ་བ་ན། གནས་དེ་ནི་ཡུན་རིང་མི་འགོར་བར་གཅན་གཟན་གྱི་ཉེན་ཁ་འབྱུང་སའི་གནས་ཤིག་རེད།

 

[མཆན–འདིར་བསྟན་པའི་བོད་ཀྱི་ས་ཆ་དེ་ནི་ད་ལྟའི་དུས་ཀྱི་རྒྱ་ནག་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་སི་ཁྲོན(Szechwan)་དང་ཡོན་ནན་(Yunnan)ཞིང་ཆེན་གཉིས་ཀྱི་ནང་རེད། མར་ཁོ་ཕོ་ལོ་བོད་དུ་སྐྱོད་དུས་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ཐག་རིང་པོའི་མཚམས་སུ་རྒྱ་བསྐྱེད་ཅིང་། དེ་ནི་མོང་གོལ་(Mongol)རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་འོག་ཡོད།]

 

ཡུལ་དེའི་ཕྱོགས་མང་པོའི་མི་མང་ཁྲོད་མི་སྣ་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་མས་ལྷ་ལ་དད་མོས་ཀྱིས་བུད་མེད་གཞོན་ནུ་དག་ལ་ལུས་འབྲེལ་གྱི་ཞེན་པ་ལོག་ཅིང་གང་ཐུབ་ཅི་ནུས་ཀྱིས་ཕོ་རྐྱང་དུ་བསྡད་པའི་ལུགས་སྲོལ་ངན་པ་ཞིག་གནས་དེར་དར་འདུག་ནའང་། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་སྔོན་ཡི་དམ་གྱི་ལྷ་ལ་དམ་ཚིག་མ་ཕུལ་གོང་ཉེ་བར་མཁོ་བའི་འཁྲིག་སྦྱོར་གྱི་བྱ་བ་བྱུང་བ་དང་། ཁོང་ཚོའི་དམ་བཅའ་དེ་ནི་རང་ཉིད་ཀྱི་ཡི་དམ་དགྱེས་པའི་ཕྱིར་དང་ཡང་གཅིག་བཤད་ན་བུད་མེད་ནི་ནམ་ཡང་ནུས་མེད་དང་རོགས་ཟླར་མི་དོ་བའི་ཡིད་ཆེས་ཤིག་སེམས་སུ་ཉར་ཡོད། སྐྱེས་པ་ཚོས་ཚད་འཇལ་བའི་བུ་མོའི་མཛེས་པ་དང་ལྷག་པར་གདོད་མའི་མི་དེ་ཚོའི་ཐུན་མོང་གི་བསམ་བློའི་འཁྱེར་ཕྱོགས་གཞིར་བཞག་ན། ཚོང་པ་དཔུང་སྡེ་རེ་གནས་དེར་འབྱོར་ཞིང་མཚན་མོར་གུར་ཕུགས་ནས་ཞག་ཏུ་སྡོད་པའི་སྐབས་དེར། གནས་ལ་འགྲོ་རན་པའི་བུ་མོའི་ཨ་མས་སོ་སོའི་བུ་མོ་ཁྲིད་ནས་རྒྱུས་མེད་ཀྱི་ཚོང་པ་སུ་ཞིག་རང་གི་བུ་མོར་འདོད་པ་ཡོད་པའི་རེ་སྐུལ་དང་བཅས་ཁྱིམ་མཚེས་ལྟར་ཆགས་པའི་དུས་ཡུན་རིང་པོར་ཁོང་ཚོར་གནས་དེའི་སྤྱི་ཚོགས་ལོངས་སྤྱོད་བྱེད་དུ་བཅུག་པ་དང་། སྐབས་དེར་མོ་གཙོག་རྣམས་ལྷག་ནས་བློ་ཕམ་ཁོང་ཁྲོའི་གནས་སུ་བསྐྱལ་ཞིང་། མཛེས་མ་དག་རང་རང་གི་དགའ་བོས་གཉེར་ནས་ལྗོངས་རྒྱུར་ཁྲིད་པ་དང་དེ་ནས་ཕྱིར་རང་ཁྱིམ་དུ་བསྐྱལ་བ་ལས་ཁོང་ཚོ་དང་ལྷན་དུ་ས་ཐག་རིང་པོར་སྐྱོད་པའི་སྲོལ་མི་འདུག དེ་ན་བུ་མོ་ཚོེར་རེ་ལྟོས་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་ནི་ཁྱོ་གས་རིན་གོང་ཆུང་བའི་དྲན་རྟེན་དང་རྒྱན་ཆ་སྣ་མང་རེ་ཉོས་ཤིང་ཕྱིར་རང་ཁྱིམ་དུ་ལོག་ནས་ལེགས་སྐྱེས་སུ་སྤྲོེད་དགོས་པ་མ་ཟད། མོས་ཀྱང་ལུས་ཡོངས་རྫོགས་རྒྱན་ཆས་བརྒྱན་ནས་ཆུང་མ་འཚོལ་མཁན་གྱི་ཕོ་གསར་གཞོན་ནུ་ཚོ་དང་ལྷན་དུ་བརྩི་མཐོང་ཆེན་པོའི་ངང་རླབས་ཆེན་གྱི་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཡིད་དབང་འཕྲོག་པར་བྱེད། དེ་བཞིན་གཉེན་སྒྲིག་མཛད་སྒོའི་སྐབས་ལའང་ཁོ་མོ་ཚོས་ཡོད་ཚད་མང་ཚོགས་ལ་སྟོན་པ་དང་། ཁྱོ་གའི་འདྲེན་བྱེད་ཀྱི་ཡུལ་ན་མོའི་མཛེས་སྡུག་ནི་ལྷས་སྦྱིན་པར་ར་སྤྲོད་དང་ཆ་འཇོག་བྱེད། གཉེན་སྒྲིག་ཐེངས་གཅིག་བྱས་པའི་བུད་མེད་ལ་སུ་ཡིས་ཐེ་གཏོགས་མི་བྱེད་ལ་དེ་ནི་ནམ་ཡང་གཏོར་མེད་ཀྱི་སྒྲིག་གཞི་ཞིག་གོ

 

ལྷ་ལ་དད་མོས་ཅན་ཀྱི་མི་དེ་ཚོ་ཤིང་ཏོག་གི་རིགས་དང་གསོ་བྱ་སོགས་ལ་བརྟེན་ནས་འཚོ་ཞིང་། ཁོ་ཚོས་མང་ཚོགས་ཀྱི་ལག་ནས་ཉེས་པ་མེད་མདོག་གིས་འཕྲོག་བཅོམ་བྱས་པ་དེས་འཇིག་རྟེན་འདིའི་སྟེང་ཁོ་ཚོ་ནི་ཡ་ང་སྙིང་རྗེ་མེད་ལ་སླུ་བྲིད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཁེངས་པའི་ཆེས་ཚབས་ཆེན་གྱི་ཇག་པ་ཞིག་ཆགས་ཡོད།

 

གནས་དེའི་གླ་དང་གླ་རྩིའི་དྲི་མ་ནི་ཕྱོགས་ཀུན་ལ་ཁྱབ་ཞིང་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་པ་དང་། བཤད་སྲོལ་ལ་གླ་རྩི་ནི་གླའི་ལྟེ་ཁུང་དུ་ཁྲག་དྲོན་མོས་ཁེངས་པའི་ཁུག་མ་ཞིག་ཏུ་ཡོད་ལ་དེ་ཡང་ཟླ་རེར་ཐེངས་གཅིག་རེ་རང་བཞིན་གྱིས་ལྟུང་གི་ཡོད། ཁྱི་དང་ལྷན་དུ་འཚོ་བའི་ཡུལ་མི་དེ་ཚོས་གླ་དང་གླ་རྩི་ལ་རྒོ་རྡི་རེ(gudderi)འབོད།

 

མན་ཙེའི་(Manzi)རྒྱལ་མཚམས་ཁག་ཏུ་གནས་བའི་ཐེ་བྷེ་ཐེ་(Thebeth)ཞིང་ཆེན་དེ་ལ་གཞན་དང་ཐུན་མིན་གྱི་སྐད་རིགས་ཡ་མཚན་ཞིག་འདུག ཡུལ་དེའི་མི་མང་ཚོར་ཕྱི་ནང་བརྗེ་སྤོད་ཀྱི་ལྭ་བའི་རིགས་མེད་ལ་དུས་རྒྱུན་དུ་གྱོན་པ་ནི་གོ་ལྭ་གཅིག་པུ་རེད། ད་དུང་ཁོ་ཚོར་ལྕགས་སྒོར་བེད་སྤྱོད་མེད་པ་མ་ཟད་རླབས་ཆེ་བའི་ཁན་(Great khan)གྱི་ཤོག་སྒོར་ཡང་བཀོལ་ས་མེད།

 

བསམ་གཞིགས་ཁྲོད་ཀྱི་ཐེ་བྷེ་ཐ།

 

ཐེ་བྷེ་ཐ་ནི་རྫོང་ཁག་དང་གྲོང་འཁྱེར་མང་པོ་ཚུད་པའི་རྒྱལ་གཞིས་བརྒྱད་དུ་མ་གྱུར་གོང་ཧ་ཅང་གི་སྟོགས་འབྱོར་ཆེ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཞིག་ཡིན་ལ་གནས་དེ་ན་གཙང་བོ་དང་། མཚོ་མོ། རི་བོ་སོགས་མང་དུ་མཆིས་པ་མ་ཟད། གཙང་བོ་དག་ལས་གསེར་རྡུལ་གྲངས་མེད་རྙེད་རྒྱུ་ཡོད། ཁོ་ཚོས་སྒོར་མོའི་ཚབ་ཏུ་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པ་ནི་བྱུ་རུ་ཁོ་ན་མིན་ལ་བྱུ་རུ་ནི་བུད་མེད་ཚོའི་སྐེ་རྒྱན་དང་ལྷ་སྐུའི་ཕྲ་རྒྱན་སོགས་རེད། ད་དུང་། ཁོ་ཚོས་རས་ཁྲ་ཡག་པོ་དང་གོས་ཆེན་བཟོ་བ་མ་ཟད་ང་ཚོའི་རྒྱལ་ཁབ་ལ་མ་བསླེབས་པའི་སྨན་རྫས་ཀྱང་བཟོ་བསྐྲུན་བྱེད་ཀྱི་འདུག

 

ཡུལ་དེའི་མང་ཚོགས་ཀྱི་ཁྲོད་ན་ཆེས་ནུས་རྩལ་ལྡན་པའི་སྔགས་པ་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་ལ་ཁོ་ཚོས་ཆེས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་གདོན་འདྲེའི་སྒྱུ་རྩལ་འཁྲབ་སྟོན་བྱེད་པ་ནི་རྒྱུན་དུ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་པ་དང་། ད་དུང་། འཚུབ་མ་དང་འབྲུག་སྒྲ། གློག་འོད་སོགས་ཡ་མཚན་པའི་ཤུགས་རྐྱེན་གཞན་མང་པོ་སྟོན་གྱི་འདུག

 

ཁོང་ཚོ་ནི་གནས་སྟངས་སྐྱོ་བོའི་རིགས་ཤིག་ཡིན་པས་རྟེའུ་དང་བོངས་ཚད་མཉམ་པའི་གསོ་ཁྱི་ཉར་ནས་འབྲོང་དང་གླང་། སྟོབས་ཆེ་བའི་བདག་མེད་གཅན་གཟན་གྱི་རིགས་མང་པོ་རྔོན་གྱི་ཡོད། དེ་མིན་ཡུལ་དེ་ནི་ལུས་རྩལ་བཟང་ཞིང་འཕུར་རྩལ་ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་བྱ་གླག་དང་ཁྲ་སོགས་ཀྱི་འཚར་ལོངས་ཀྱི་ཁྱིམ་གཞི་ཞིག་ཀྱང་རེད།

 

ཐེ་བྷེ་ཐའི་(Thebeth)ཞིང་ཆེན་དེ་ནི་རླབས་ཆེ་བའི་རྒྱལ་བོ་ཁན་(Great Khan)གྱི་མངའ་འོག་ཏུ་ཚུད་འདུག་ལ། དེའི་ཉེ་འཁོར་གྱི་རྒྱལ་ཕྲན་གཞན་དག་དང་ཞིང་ཆེན་གཞན་དག་གིས་ཀྱང་དེ་ལྟར་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད། བོད་ཀྱི་ཞིང་ཆེན་དེའི་ཁྲོད་ན་ཞིང་ཆེན་གཞན་ཞིག་ཡོད་པ་ནི་ཁན་རྡོ(province of Kaindu)ཞིང་ཆེན་རེད།

[ཐེ་བྷེ་ཐ་Thebethཞེས་བ་ནི་དེང་སྐབས་ཀྱི་བོད་Tibetཞེས་བརྗོད་པའི་དོན་རེད།]

 

• རྩོམ་པ་པོའི་ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྡུས།

མར་ཁོ་ཕོ་ལོ་ནི་སྤྱི་ལོ་1254ལོར་ཨེ་ཌྲ་ལེའི་(Italy)གྲོང་ཁྱེར་བན་ནེ་སའི(Venice)ནང་དུ་སྐྱེས་ཤིང་། སྤྱི་ལོ་1271ནང་རང་གི་ཁྱིམ་མི་དང་ལྷན་དུ་འགྲུལ་བཞུད་ཀྱི་འགོ་བརྩམས་པ་དང་། འགྲུབ་བཞུད་ཀྱི་ཟིན་ཐོ་རིང་མོ་ཞེས་པ་དེའང་ཤར་ཕྱོགས་ཡུལ་གྲུ་དུ་མར་འགྲུབ་བཞུད་བྱས་པའི་ཟིན་ཐོ་ཞིག་རེད། ཁོས་རླབས་ཆེ་བའི་རྒྱལ་བོ་ཀུབ་ལེ་ཁང་(Kublai Khan)གི་རྩ་ཁྲིམས་ལ་བརྩི་མཐོང་དང་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་འོད་སྟོང་འཕྲོ་བའི་མོང་གོལ་རྒྱལ་ཁམས་ལ་(Mongol empire) སྲི་ཞུ་བསྒྲུབས་པ་དེས་གསེར་གོས་རིན་ཆེན་སོགས་མང་དུ་མཆིས་པའི་འབྱོར་ལྡན་གྱི་ས་ཆ་འབར་མ་དང་བོད་(Burma and Tibet )སོགས་ཡུལ་ཐག་རིང་པོའི་སར་འགྲུབ་བཞུལ་བྱས་ཡོད་ནའང་། ཡོ་རོབ་པ་མང་པོས་དོན་དམ་པའི་གནས་སྟངས་དེ་འདྲ་མཁྱེན་མི་འདུག

 

གུས་པས་ཟིན་ཐོ་འདི་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་དོན་ནི་གཅིག་ནས་ཕྱི་གླིང་བ་ཞིག་གིས་བོད་ཀྱི་དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནས་སྟངས་མིག་མཐོང་ལག་ཟིན་གྱིས་ཟིན་ཐོར་བཀོད་པ་འདི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྒྱུན་ཤེས་ལ་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེན་བ་དང་། གཉིས་ནས་བོད་ཀྱི་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་ལོ་རྒྱུས་དགེ་རྒན་ཞིག་གིས་“མར་ཁོ་ཕོ་ལོ་བོད་ལ་བསླེབས་དུས་ཡུལ་དེའི་བོད་མིས་མི་ཤ་ཟ་བཞིན་འདུག”ཅེས་དགེ་རྒན་ཁོང་གིས་དཔེ་དེབ་གང་ཞིག་གཞིར་བཞག་ནས་གླེང་གི་ཡོད་པ་ཕྲན་གྱིས་མི་ཤེས་མོད། གཏམ་དེ་གོ་མ་ཐག་མྱུར་དུ་ “མར་ཁོ་ཕོ་ལོའི་འགྲུལ་བཞུད་”ཅེས་པའི་དབྱིན་ཡིག་གི་དཔེ་དེབ་འདི་ཉོས་ནས་ཁོང་འགྲུལ་བཞུད་ཁྲོད་བོད་དུ་སྐྱོད་པའི་ཟིན་ཐོ་བོད་ཡིག་ལ་བསྒྱུར་བའི་ཁུལ་ཡིན།

སྤྱི་ལོ་2015ལོའི་ཟླ་7ཚེས་6ཉིན།  ཆུ་མོ་གང་གྷའི་ཉེ་འགྲམ་གྱི་ཇ་ཁང་ཞིག་ནས།