མང་གཙོའི་ལོ་རྒྱུས་སྙིང་བསྡུས།

Oxford ཀྱིས་བསྒྲིགས།  སེང་མགུལ་སྨན་བླས་བསྒྱུར།

 
ཁྱོས་རང་གི་གྲོགས་པོ་ཚོ་དང་ལྷན་དུ་མང་གཙོའི་ལས་རིགས་ལ་འདེམས་ཀ་བྱུང་ཞིང་དེ་དོན་དུ་གཉེར་བའི་སྐབས་དེར་ཁྱོད་ཚོས་ལྷན་གཅིག་ཏུ་ལས་དོན་ཞིག་ཐག་གཅོད་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་ནམ། ཡང་ན། སོ་སོས་ཆ་ཤས་རེ་ཟིན་ནས་ཐག་གཅོད་བྱ་རྒྱུ་ཡིན། གལ་སྲིད་ལས་དོན་གང་ཞིག་དེ་ལྟར་བསྒྲུབ་པ་ཡིན་ན་ཁྱོད་དང་ཁྱེད་ཀྱི་གྲོགས་པོ་ཚོ་ནི་མང་གཙོ་ཡིན་པ་དང་། རྒྱུན་ལྡན་ལྟར་ན་མིའི་རིགས་ཀྱི་འཚོ་བའི་ཁྲོད་དུ་མང་གཙོ་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཏུ་སེམས་ཤིང་མི་མང་གིས་ཐར་ཀར་འདེམས་པའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འགོ་ཁྲིད་དག་གིས་རྒྱལ་ཁབ་དེའི་ལས་དོན་སྒྲུབ་པ་ཞིག་ལ་མང་གཙོ་ཟེར།

མང་གཙོ་ཡོད་ཚད་གཅིག་མཚུངས་ཡིན་ནམ།

མང་གཙོ་ལ་རིགས་མང་པོ་ཡོད་ལ་འོས་འདེམས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཐག་གཅོད་ཀྱི་བརྒྱུད་རིམ་མང་པོའི་ཁྲོད་དུ་ངེས་པར་དུ་འོས་བླུག་ཆོག་པའི་ཆ་ཤས་བེད་སྤྱད་ནས་རང་གིས་འདོད་པའི་འགོ་ཁྲིད་འདེམས་པ་དང་། དེས་ཀྱང་ཡང་དག་པའི་མང་གཙོའི་ལམ་ནས་རང་ཉིད་འདེམས་མཁན་གྱི་མི་མང་ཚོའི་རེ་བ་གང་བཟང་ཅི་ལེགས་སུ་བསྒྲུབ་དགོས་ནའང་། དེ་ནི་ཧ་ཅང་གི་ལས་སླ་བོ་ཞིག་མིན། མང་གཙོའི་རྒྱལ་ཁབ་མང་ཆེ་བ་ནི་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་དག་ཡིན་པ་དང་། དེར་མང་ཚོགས་ཀྱི་བློ་ངོར་ཁོང་ཚོས་འདེམས་པའི་འགོ་ཁྲིད་དག་ནི་རང་གིས་གང་བསམ་པ་ལེགས་པར་བརྩིས་ནས་སྒྲུབ་མཁན་ཞིག་ཏུ་འཆར་བས་དེ་ནི་མང་གཙོ་ཚད་ལྡན་ཞིག་མིན་པ་དང་། དེ་ལྟར་མང་གཙོ་འོས་འདེམས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཁོ་ཚོའི་བྱ་སྤྱོད་སྤེལ་བ་ལ་འདོད་བློ་མེད་ཚེ་དེ་ལས་གཞན་འགོ་ཁྲིད་གསར་བ་འདེམས་ཆོག་གོ

མང་གཙོ་སྲོལ་གཏོད་པ་པོ་སུ་ཡིན་ནམ།

མང་གཙོ་ནི་ཐོག་མར་སྤྱི་ལོ་3000 ཡས་མས་ཀྱི་སྔོན་ལ་གནའ་བོའི་གྷི་རི་སི་ནས་དབུ་བརྙེས་ཤིང་ཡུལ་དེའི་གྲོང་ཁྱེར་མང་པོ་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཆུང་ཚོ་དང་འདྲ་བར་ཕྱོགས་སོ་སོར་བཀྲམས་ནས་མཆིས་ཤིང་། རེ་རེ་ལ་མི་འབོར་ཆིག་ཁྲི་ལྷག་ཡོད། གྲོང་ཁྱེར་དེ་དག་ཏུ་སྐྱེས་པའི་རང་དབང་གི་སྐྱེས་པ་ཚོས་སྲིད་གཞུང་གི་གོ་གནས་འཛིན་པ་དང་ཚོགས་འདུ་ལ་བསྐྱོད་ཆོག་པ། རང་གི་ལྟ་ཚུལ་བརྗོད་ཆོག་པ། འོས་འདེམས་བྱེད་ཆོག་པ་སོགས་ཀྱི་གོ་སྐབས་ལྡན་ནའང་། སྐབས་དེར་བྲན་གཡོག་དང་བུད་མེད་ཚོ་ལ་གོ་གནས་དེར་འོས་འདེམས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་སོགས་རྩ་བ་ནས་མེད།
གལ་ཆེ་བའི་མང་གཙོའི་ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནི་ཨི་དྲ་ལེ་ནང་གི་རོམ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་སྟེ། རོམ་ནི་གྲོང་ཁྱེར་ཆེན་པོ་ཞིག་ཏུ་གྲུབ་ནས་མངའ་ཁོངས་རྒྱ་ཆེར་འཛིན་མཁན་ཞིག་དང་། སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་དེས་རང་གི་འགོ་ཁྲིད་དང་གཞུང་འཛིན་པ་རྣམས་འདེམས་ནས་ཁོང་ཚོས་མང་ཚོགས་ཀྱི་ཆེད་དུ་བྱ་གཞག་མང་པོ་ཐག་གཅོད་ཀྱི་ལས་དོན་བསྒྲུབས་ཀྱི་ཡོད་པ་མ་ཟད། གྲོང་ཁྱེར་དེར་ཕྱོགས་གཞན་ནས་ཡོང་བའི་མི་ཡང་གནས་སྡོད་ཀྱིས་མི་སེར་ཆགས་ཐུབ་པ་དང་འོས་འདེམས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ལྡན། ཡིན་ན་ཡང། གནའ་བོའི་གྷི་རི་སི་དང་འདྲ་བར་བྲན་གཡོག་དང་བུད་མེད་ཚོ་ལ་འོས་བླུག་ཆོག་པའི་ཐོབ་ཐང་དང་ནུས་བ་དབེན་ལ་མཐའ་མ་དེར་རོམ་ནི་དབང་སྒྱུར་བ་མི་གཅིག་གི་འོག་དུ་ཚུད་ནས་གནས་དེའི་མང་གཙོ་མཇུག་རྫོགས་པ་རེད།

སྟོན་པ་ཡི་ཤེ་འདས་ནས་ལོ་1200 ཡས་མས་ཀྱི་མཚམས་སུ་ཡོ་རོབ་གླིང་དུ་དེང་རབས་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོ་གྲུབ་པ་དང་ཆབས་ཅིག་ཏུ་མང་གཙོའི་སྲོལ་ཞིག་གློ་བུར་དུ་བྱུང་བ་དང་། སྐབས་དེར་ཐོག་མའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁྲོད་ཀྱི་གཅིག་ནི་དབྱིན་ཇི་རྒྱལ་ཁབ་ཡིན་ལ་དེ་ནི་རྒྱལ་བོའི་ལུགས་ཀྱིས་གཞུང་འཛིན་གྱི་ཡོད་ནའང་། རྒྱལ་བོ་ལ་གང་འདོད་ཅི་བསྒྲུབ་ཀྱི་དབང་ཆ་མེད་ལ་ཡོད་ཚད་རྒྱལ་བོའི་བློན་ཆེན་ནམ་མཐོ་རིམ་མི་སྣའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་དགོངས་གཞི་ལ་བཀའ་འདྲི་ཞུས་ནས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལས་དོན་བསྒྲུབ་དགོས་བ་ཞིག་ཆགས་ཤིང་། སྐབས་དེར་དབྱིན་ཇི་བ་རྣམས་ལ་ས་གནས་ནས་སྲིད་བློན་ལྷན་ཁང་གི་མི་སྣ་འདེམས་ཆོག་པའི་བདག་དབང་ཡོད།
སྤྱི་ལོ་1642 ལ་རྒྱལ་བོ་ཕམ་ཁའི་གནས་སུ་ལྷུང་ཞིང་ཁོང་དང་ཆབ་སྲིད་གྲོས་ཚོགས་བར་གྱི་དམག་འཁྲུག་དེ་མཇུག་རྫོགས་ནས་ཕྱིས་སུ་མི་མང་གིས་འདེམས་པའི་ཆབ་སྲིད་གྲོས་ཚོགས་དེས་རིམ་གྱིས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབང་འཛིན་པ་ངོ་མའི་ལས་དོན་བསྐྱངས་པ་རེད།

རྗེས་ཀྱི་སྤྱི་ལོ་1700 ཡས་མས་སུ་གལ་ཆེ་བའི་མང་གཙོ་གཞན་ཞིག་བྱུང་སྟེ། ཨ་རིའི་ནང་གི་སྡོད་གནས་སུམ་ཅུ་ལྷག་རྒྱ་ཆེ་བའི་དབྱིན་ཇིས་བཟུང་ནས་རང་དབང་གི་ཕྱོགས་སུ་བསྒྱུར་བ་མ་ཟད། དེ་དག་གཅིག་ཏུ་བསྒྲིལ་པ་ལས་ཨ་རི་ཆིག་སྒྲིལ་རྒྱལ་ཁབ་འགོ་བཙུགས་པ་དང་། དུས་དེ་ནས་ཨ་མི་རི་ཁས་མང་གཙོ་རང་བཞིན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་གསར་བ་དབུ་བརྙེས་པ་རེད། ཕྱིས་ཀྱི་སྤྱི་ལོ་1800 ཡས་མས་སུ་ཡོ་རོབ་གླིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་མང་ཆེ་བ་མང་གཙོའི་སྲིད་བཞུང་གི་ཕྱོགས་སུ་ཁ་ལོ་བསྒྱུར་ཞིང་རྒྱལ་བོ་དང་རྒྱལ་མོའི་དབང་ཆ་ལ་ཚད་འཛིན་གྱིས་མི་མང་དཀྱུས་མའི་ལམ་དུ་བཏང་བ་རེད།

མང་གཙོ་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་རྣམ་པ་དེ་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ནམ།

ཐོག་མར་ཚོགས་པ་ཆུང་ཆུང་ཞིག་གི་མང་གཙོ་གསར་བའི་སྟོབས་ཤུགས་གཅིག་ཏུ་སྒྲིལ་བ་དང་རིམ་གྱིས་མི་གྲངས་འཕེལ་རྒྱས་སུ་སོང་ཞིང་འོས་འདེམས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་བེད་སྤྱད་ནས་འོས་བསྡུ་ལས་ཁུངས་བཙུགས་པ་རེད། སྤྱི་ལོ་1920 ལ་ཨ་མི་རི་ཁའི་བུད་མེད་རྣམས་ལ་འོས་བསྡུའི་ཐོབ་ཐང་རེག་ནས་འོས་བླུགས་ཐུབ་པ་བྱུང་།
དེང་སྐབས་མང་གཙོ་ངོ་མའི་ལུགས་སུ་སྐྱོད་པའི་ཡུལ་མི་ཚོ་ལ་ཐོང་ཐང་སྔར་ལས་ལྷག་པ་མང་དུ་མཆིས་ཏེ། སྐད་ཆའི་རང་དབང་དང་། ཆོས་ལུགས་དད་མོས་རང་དབང་། ལས་རིགས་བཟང་འདེམས་ཀྱི་རང་དབང་སོགས་འདུག་པ་མ་ཟད། མང་གཙོའི་རྒྱལ་ཁབ་དེ་ཚོ་ལ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་གྲུབ་འབྲས་ཐོབ་ནས་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་མང་པོས་ཀྱང་ལད་ཟློས་ཀྱི་རྩོལ་བར་གནས་དགོས་བྱུང་ལ། དེ་བཞིན་ད་ལྟའི་དུས་སུའང་མང་པོ་ཞིག་ལ་མང་གཙོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཞེས་འབོད་པར་མཆིས། ཡིན་ན་ཡང་། རྒྱལ་ཁབ་གཞན་མང་པོ་ཞིག་མང་གཙོའི་མིང་ལ་མི་གནས་པར་མི་སྒེར་གཅིག་གམ། ཡང་ན་ཚོགས་པ་གཅིག་གིས་དངོས་ཡོད་ཀྱི་ནུས་པ་ཡོད་ཚད་བདག་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།
ད་དུང་། ཡང་དག་པའི་མང་གཙོའི་ལྟ་བ་འདི་གཏིང་ཇེ་ཟབ་ཏུ་སོང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་ཡུལ་ལུང་གང་གི་མི་གྲངས་མང་པོར་ལས་རིགས་ཀྱི་དགོས་འདོད་མ་ལུས་སྐྲུན་གྱི་ཡོད།